Кіндік шешеңіздің кім екенін білесіз бе?

Балаға қаратып «Әкесінде, не шешесінде жоқ мінез осыған қайдан жұққан?» деген таңданысқа толы сөзді сәт сайын сіз де еститін боларсыз. 

Егемен Қазақстан
09.11.2017 2209

Бәлкім, айтқан да шығарсыз. Содан соң «ақырзаманның баласы ғой» деп өз-өзіңізді алдаусыратқан да шығарсыз. Бірақ осы күнгі балалардың бойынан жеті атасында жоқ түрлі әдет-дағдының шығып жатқанын байқамауыңыз мүмкін емес. Бір сәт осының сырына үңіліп көрдіңіз бе?  

Бүгіндері баланы құрсаққа біткеннен бастап тәрбиелеу керек дейтін тәмсіл жиі айтыла­ды. Бойына бала біткен әйел ішін­дегі тіршілік иесімен сөйлесіп, оған мейірім мен махаббат­қа толы сөздерін арнап, сырласып, жақсылыққа үндеуі керек екен. Қым-қуыт тірлікте олай бола ма, жоқ па, ол арасын айы­рып айта алмаймыз. Дегенмен біздің жұрт бала дүниеге келгеннен оның өмір жолының даңғыл болуына, жақсыларға ұқсап өсуіне, жамандықтан бойын аулақ ұстауына бағыт-бағдар берген. Сондай дәстүрдің бірі «кіндік шеше» ұғымы еді. Ауыл­дағы беделді, өскен, өнген, бір әулеттің шырағын жағып, мәуе­лі бәйтерекке айналдырып отыр­ған аналарымызға жаңа туған шақалақтың кіндігін кес­ті­ріп, сол кісінің жақсылығы жұ­ғыс­ты болсын деп ырымдап жататын. 

Кіндік шеше – баланың екін­ші анасы іспеттес болады. Нәрес­те дүниеге келгенде ең алды­­мен осы кіндік шешесін көреді. Анасына ұл не қыз босан­ғанын сүйіншілеп айтатын да осы кісі. Жаңа босанған келіншек­­тің есін жиып, өз-өзіне келгені­не дейін шақалақты кіндік шеше­сі бағуға көмектеседі. Содан бас­тап баланы бесікке са­лып, тұ­сауын кестіріп, сүндетке отыр­ғызып, мектепке барып, оны бітіріп, азамат болып, отбасын құрған секілді барлық қызық­шы­лығын­да кіндік шеше осы от­ба­сының, баласының қасы­­нан табылып, құрақ ұшып қыз­­мет қылады. Баланың өмірде жо­лын тауып, қалыптасуына қал-қа­дірі жеткенше қолғабыс етеді. 

Қазақы ырымда баланың мінезі кіндік шешесіне тартады дейтін де ұғым бар. Сондықтан бұл рөлді атқаратын адамға біз­дің жұрт аса ыждағаттылықпен, ұқыптылықпен қарап, таңдау жасаған. Қараша үйде бақан ұстап босану тоқтағаннан бері кіндік шеше ұғымы да үзіле бас­тады деген ойдамыз. Өйт­кені бұрын перзентханаға бөгде адамды кіргізбейтін. Бала­ның кіндігін босандырып алған дәрі­гер немесе акушер кеседі. Ал сіз ол адамның мінезі қандай еке­нін қайдан білесіз?

Ойымыз осылай өрілгенде, баланың бойындағы түрлі мінез бен әдеттің қайдан бастау ала­тынын аңғаратын сияқтымыз. Яғни кіндік шеше дәстүрі тоқтап, баланың кіндігін бейтаныс адам кескен соң, оның мінезі де соған ұқсап кетеді деуге толық негіз бар. Оның бойында жеті атасында жоқ дағдылар пайда болады. Ғасырлар бойына жалғас­қан ғұрыптың жоғалуымен, біз бала тәрбиесінің тұнық бастауынан айырылып қалғандаймыз. Әйтпесе кіндік шеше ұғымына аса үлкен құрметпен қарап, осы жолды қастерлеп ұстанған ата-бабаларымыз ақымақ емес қой. «Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» дегенімізбен, бұл – заман өзгерсе де тозбайтын, ғасыр­лар аунап түссе де ескірмейтін есті ұғым деп білеміз. Себебі бала тәрбиесіне қатысты қаншама уа­қыттан бері қалыптасқан дү­ние­нің өзгеруі екіталай.

Кіндік шеше ұғымын әр қазақ­қа тәптіштеп түсіндіріп отыру­дың өзі ұят шығар. Енді не істе­мек керек? Осы күні бұрын­ғыдай перзентхананың есігі жабық емес. Ана босанарында енесін, әпкесін, құрбысын кір­гізіп, оның өміріндегі ең ма­ңызды сәтінде қасында болып көмектесуіне, толғағының жеңіл өтіп, дүниеге ұрпақ әкелуіне қолғабыс ететін көмекші адам­ды алып кіруіне рұқсат. Кейде мұндай көмекшілікке жұбай­лары да барып жатады. Қазақы ұғым­да өте ерсі, біздің санамызға сый­май­тын нәрсе болса да, ондай жағ­дайлардың барын жасы­рып қайтеміз? Міне, жаңа босанатын ана мұндай кезде баланың кін­дік шешесін көмекке шақырып, өзімен бірге алып кіруі керек. Баланың кіндігін әркім кес­­­пей, өзі білетін, танитын, сене­­тін, сондай болсын дейтін кісі кесуі қажет. Біз бұл арада дәрі­гер­лер­­дің жұмысына, ол кісілердің мі­нез-құлқына күмән келтірейік, сенбестік танытайық деген ниетте емеспіз. Бабалардан қалған дәстүрді жалғап, бала тәрбиесінің бастауындағы салт қазақ ортасына қайта оралса деген ниетпен ғана айтып отырмыз. Әйтпесе, өзіміз де кіндік шешеміздің нақты кім екенін білмейтін ұрпақтың санатындағы адамбыз ғой...

Ержан БАЙТІЛЕС,
«Егемен Қазақстан»

ҚЫЗЫЛОРДА
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.04.2018

Мектеп оқушылары «Егеменде» болды

22.04.2018

Бақытжан Сағынтаев Қырғызстанның жаңа тағайындалған премьер-министрімен телефонда сөйлесті

22.04.2018

Астанада тұрғын үйлерді басқарудың онлайн–жүйесі әзірленуде

22.04.2018

Оралда төртінші мәрте «Ашық әкімдік» шарасы өтті

22.04.2018

Алматыда дәстүрлі қайырымдылық марафон өтуде

22.04.2018

Әзербайжан парламенті елдің жаңа үкімет басшысын бекітті

22.04.2018

Астанадағы сенбілікке 140 мыңнан астам қалалық қатысты

22.04.2018

Қостанайда мемлекеттік қызмет аллеясы болады

22.04.2018

Мақтарал аудандарында абаттандыру жұмыстары жүріп жатыр

22.04.2018

Қостанайда болашақ жаңа қаланы дамыту ісі қаралды

22.04.2018

Оралда өрт қауіпсіздігін сақтамаған ойын-сауық және сауда орталығы бір айға жабылды

22.04.2018

Қостанай облысында 21-ші цифрлы  технологиялық IT кабинет ашылды

22.04.2018

Қырғызстанда жаңа премьер-министр сайланды 

20.04.2018

«Smart Zholy» бағдарламасының үздік стартап жобалары анықталды

20.04.2018

23-26 мамыр күндері Астанада «KADEX - 2018» көрмесі өтеді

20.04.2018

Денсаулық сақтау министрі Орал қаласында

20.04.2018

Заңнамаға архив ісі мәселелері бойынша өзгерістер қаралды

20.04.2018

Дубайдағы инвестициялық кездесуде ОҚО-ның инвестициялық өсу драйвері зерттелді

20.04.2018

Ақтөбеде зиянды қалдықтар тасқыны толастар емес

20.04.2018

ТҮРКСОЙ Шыңғыс Айтматов жылын ашты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ауылдарды сақтаудың амалы қайсы?

Ауыл халқы азайып барады. Неге? Ешкім­ге ештеңенің керегі жоқ болып кеткен бүгінгідей заманда ол жағын ойлап бас қатырып жатқан да бірде-бір жан жоқ. Бар айтатын уәждері – урбанизация. Бір есептен ол да дұрыс шығар. Қалаларға қарай жа­қындаса ауыл қазақтары да өркениетті өмір­ге араласады, өзгелермен бірге қазіргі за­ман­­ның игіліктеріне ортақтасады. Бірақ... 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Қайырымдылық көмектің қайыры болады

Табиғат апатына немесе соғыс, қарулы қақтығыс салдарынан күйзеліске ұшырап, аштыққа, босқыншылыққа тап болған елдерге қайырымдылық көмек көрсету – халықаралық қоғамдастықтың игі шарала­ры­ның бірі. БҰҰ-ның Халықаралық соты ондай көмектердің азық-түлік, киім, дәрі-дәрмек түрінде болуын, қару-жарақ түрінде берілмеуін қатаң бекіткен.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тағам сыры: аурудың алдын алу мүмкін бе?

«Ас – адамның арқауы» деп кішкен­тай­ымнан естіп өскен адам ретінде, та­мақ жемесе адамның күші болмайды, жұ­мыс істеуге, өмір сүруге энергиясы жетпейді деп ойлайтынмын.  Бірақ ас­тың да асы бар, оның пайдасы мен зияны туралы шы­найы да, өтірік те, ойдан құрас­ты­рыл­ған да әңгімелерді көп естіп, кейде білмегендіктен сеніп те қалып жүреміз.

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу