Шырағдандар шындығы

Екі мың жылдан астам тарихы бар Тараз қаласынан табылған құнды мұралар бүгінде ұлттық болмысымызды тануда, өткенімізді білуде маңызды орын алып отыр. Ежелгі Тараз қалашығынан және төменгі Барысхан маңынан табылған ортағасырлық шырағдандарда көне дәуірдің шежіресін шертіп тұрғандай. Айта кетейік, ежелгі Тараз қалашығының орнына кейінгі жылдары базар салынып, бұл жер халықтың негізгі күнкөріс көзіне айналған еді. Алайда кейін ол сауда-саттық мекемесі шаһардың өзге жағына көшіріліп, қойнауы қазынаға толы көмбеге көп мән берілген болатын. Әсіресе Қазақ хандығының 550 жылдығы тұсында бұл арада қарбалас қазба жұмыстары жүріп, тарихымыз үшін талай құнды дүние табылды. 

Егемен Қазақстан
14.11.2017 1449

Халық түсінігінде шырағдан негізі­нен бөлмені жарықтандыру үшін қолда­нылатын зат. Сонымен қатар шырақ сөзі де ұлт ұғымында мәртебелі мағынаға ие. Тілектің ең жақсысы «Шырағың сөнбе­сін!» болуында да үлкен мән жатыр. Әр­­дайым тілегін жақсылықпен байланыстыратын, ісін игілікке балайтын халқымыз қашанда шырағының сөнбеуін тілеген. Сон­дықтан да ортағасырлық ше­бер­лер сол дәуірдің болмысы мен мінезін бейнелейтін дүниелер жасап, ұрпағына аманат еткен.

Шырағдандардың тарихы ер­те дәуір­лер­ден бастау алады. Мә­се­лен архео­ло­­гиялық қазба жұ­мыстары кезінде та­былған түр­лі кезеңдерді сипаттайтын шы­­рағдандар бай тарихымыздан, өнегелі өтке­німізден хабар бе­реді. Ал облыстық тарихи-өл­кетану музейінің «Тараз-2000» ат­ты залында сақтаулы тұрған түр­лі шырағдандардың материалдары мен жасалу үлгісі әртүрлі кезеңдерді қамтиды. Әсіресе қоладан және қыштан жасалған шырағдандар тарих тылсымына тартып, уақыт бедерін сипаттайды.

Киіз үй пішінді шырағдан 1964­ жылы ежелгі Тараз қала­шығынан табылған. Күй­дірілген саз­дан жасалған шырағдан ІХ-Х ға­сырларға жатады. Мұнда киіз үй­дің тұрпаты, есігі, ораған жі­бі, түтін шығатын саңылауы се­кіл­ді ерекшеліктердің бәрі де көр­сетілген. Аталған жәдігер жө­нін­де облыстық тарихи-өлкетану му­­зейі ғылы­ми-әдістемелік бө­лі­мінің меңгерушісі Жұл­дыз Ал­ман­құлованың айтуынша, бұл шы­­рағдан сол кездегі қала тұр­ғындарының өз отауының отын сақтауға негізделген ді­ни белгі болып есептеледі екен.

Мұнда негізінен шырағдан­дардың көп­теген түрі сақталған. Со­ның ішінде аспалы сегіз тұм­сық­ты шамға ерекше назар ау­да­руға болады. ХІV ғасырға тиесілі бұл жә­дігер бұрынғы көк базардың орнынан та­былып, музей қорына тапсырылыпты. Ал зерттеуші мамандардың пікірінше, кіші­гірім шырақтар тұрмыста бөлмені жа­рықтандыру үшін қолданылған екен. Сонымен қатар ІХ-ХІІ ғасырларға жататын көптеген жә­дігерлер төменгі Барысхан қала­шығындағы қазба жұмыстары ке­зінде олжаланған. Олардың бір ерекшелігі, ортағасырлық қыш­тан жасалған шырақтар жасыл, сары, қызыл түстермен көм­керіліп, өткен дәуір мәдениеті мен өнерінен хабар беріп тұр.

Ал Х-ХІІІ ғасырлардың туын­дысы са­налатын төрт немесе бес піл­телі қола шы­рағдандар да төменгі Барысхан маңынан та­былған. Бұл жөнінде де біраз мәлімет біл­дік. «Қола шырақтарды тек ақсүйек, бақуатты отбасылар ғана пайдаланған. Себебі олардың жасалу техникасына қарай құны да жоғары болған деген болжам бар», дейді музейдің ғылыми-экс­позициялық жұмыс және қорды есеп­ке алу бөлімі меңгерушісінің мін­детін атқарушы Мөлдір Қыз­дарбекова. Бір таңғаларлығы, кей­­бір шырақтар аңдық стильде жа­салған. Яғни шырақтардың тұт­қалары аңның құйрығын, ал табандары тұяқтарын еске тү­сіреді. Бұл жәдігерлерге қарап оты­рып, орта ғасыр­ларда да қазақ же­рінде сәулет өнері­нің ерекше да­мығанына көз жеткізуге бо­лады.

Ал ежелгі Тараз қалашығынан та­был­­­ған тұғырлы қола шырақтар діни салттар мен күнделікті тұр­мыста қолда­нылған көрінеді. Мә­­се­лен, кейбір шырақ­тардың биік­тігі бір метрге дейін же­теді. Аталған шырақтардың бар­лық бөліктері безендіріліп, өрнек­термен және араб әріптерімен әшекейленген. Бұл дүниелер сол дәуірлерде де өңірде сәулет өнерімен қатар, жазу мәдениетінің де қалыптасқанын айғақтайды.

Хамит ЕСАМАН,
«Егемен Қазақстан»

Жамбыл облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2017

ОҚО-да биыл жалпы өңірлік өнім көлемі 1 340 491 млн. теңгені құрады

18.11.2017

Үкімет басшысы Жамбыл өңірінің жай-күйімен танысты

18.11.2017

Атырауда ақын Өтеген Оралбаевтың шығармашылық кеші өтті

18.11.2017

Өзге ұлт өкілдері де латын қаріпті көне кітаптарды ұстап көрді

18.11.2017

Оңтүстікте он айда өнеркәсіп кәсіпорындарымен 684 млн теңгеге жуық өнім өндірілді

18.11.2017

ОҚО-да орташа жалақы мөлшері 101 мың теңгеден асқан

18.11.2017

Төрт дүркін чемпион дүркіретіп той берді

17.11.2017

Әбдіқалықованың төрағалығымен Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның отырысы өтті

17.11.2017

Сағынтаев оңтүстік өңірлердің аграршыларымен кездесті

17.11.2017

ОҚО әкімі жазушы-драматург Дулат Исабековпен кездесті

17.11.2017

Үкімет басшысы Жамбылдағы минералды тыңайтқыштар зауытына барды

17.11.2017

«Нұр Отан» партиясында «Көш көлікті болсын» акциясы өтті

17.11.2017

Қыздар университетінің студенті гран-при иегері атанды

17.11.2017

Түлкібаста биыл 31 өндірістік кооператив құрылды

17.11.2017

Назарбаев «Royal Dutch Shell» концернінің бас атқарушы директорымен кездесті

17.11.2017

ТМД-ға мүше мемлекеттердің жастар ісі жөніндегі Кеңесінің отырысы өтті

17.11.2017

Динара Сәдуақасова БҰҰ Балалар қорының Қазақстандағы елшісі болып жарияланады

17.11.2017

Лос-Анжелесте Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері өтеді

17.11.2017

ОҚО бала туу мен табиғи өсім бойынша республикада көш бастап келеді

17.11.2017

Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Жамбыл облысына барды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Коммерциялық кино: ақша һәм арзан күлкі

Немістің атақты кино теоретигі Зигфрид Кракауэрдің «Коммерциялық кино мен көпшілік психологиясы өзара байланысты және ол спираль тек­тес болып келеді» деген пікірі бар. Шынында да, коммерциялық ки­но мен  көпшілік, яғни көрермен пси­хологиясының арасында қандай байланыс бар?   

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Зардабын қателіктің тартқан білер

Кез келген адам шешімі күрде­леніп, бірнеше сот процестеріне ұласатын дауға басын сұға қой­май­ды. Одан өзіне пайда жоқ екенін де біледі. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Күйгелектік қадірді кетіреді

«Қоғамда болып жатқан терең өзгерістерге байланысты біздің тарихқа қайтадан үңіліп, сол кездерден бүгінгі күннің проблемаларынан шығудың жолын іздеп, болашаққа сабақ алуымыз керек», деген еді Президент Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабында. Тарихтан сабақ алу – қай заманда болса да күшін жоймайтын, ескірмейтін маңызды мәселе.        G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                   Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : DonateЗакрыть

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Түрлі өмірді бастан кешу мүмкіндігі

Оны адамға кітап қана бере алады

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу