Шырағдандар шындығы

Екі мың жылдан астам тарихы бар Тараз қаласынан табылған құнды мұралар бүгінде ұлттық болмысымызды тануда, өткенімізді білуде маңызды орын алып отыр. Ежелгі Тараз қалашығынан және төменгі Барысхан маңынан табылған ортағасырлық шырағдандарда көне дәуірдің шежіресін шертіп тұрғандай. Айта кетейік, ежелгі Тараз қалашығының орнына кейінгі жылдары базар салынып, бұл жер халықтың негізгі күнкөріс көзіне айналған еді. Алайда кейін ол сауда-саттық мекемесі шаһардың өзге жағына көшіріліп, қойнауы қазынаға толы көмбеге көп мән берілген болатын. Әсіресе Қазақ хандығының 550 жылдығы тұсында бұл арада қарбалас қазба жұмыстары жүріп, тарихымыз үшін талай құнды дүние табылды. 

Егемен Қазақстан
14.11.2017 3410
2

Халық түсінігінде шырағдан негізі­нен бөлмені жарықтандыру үшін қолда­нылатын зат. Сонымен қатар шырақ сөзі де ұлт ұғымында мәртебелі мағынаға ие. Тілектің ең жақсысы «Шырағың сөнбе­сін!» болуында да үлкен мән жатыр. Әр­­дайым тілегін жақсылықпен байланыстыратын, ісін игілікке балайтын халқымыз қашанда шырағының сөнбеуін тілеген. Сон­дықтан да ортағасырлық ше­бер­лер сол дәуірдің болмысы мен мінезін бейнелейтін дүниелер жасап, ұрпағына аманат еткен.

Шырағдандардың тарихы ер­те дәуір­лер­ден бастау алады. Мә­се­лен архео­ло­­гиялық қазба жұ­мыстары кезінде та­былған түр­лі кезеңдерді сипаттайтын шы­­рағдандар бай тарихымыздан, өнегелі өтке­німізден хабар бе­реді. Ал облыстық тарихи-өл­кетану музейінің «Тараз-2000» ат­ты залында сақтаулы тұрған түр­лі шырағдандардың материалдары мен жасалу үлгісі әртүрлі кезеңдерді қамтиды. Әсіресе қоладан және қыштан жасалған шырағдандар тарих тылсымына тартып, уақыт бедерін сипаттайды.

Киіз үй пішінді шырағдан 1964­ жылы ежелгі Тараз қала­шығынан табылған. Күй­дірілген саз­дан жасалған шырағдан ІХ-Х ға­сырларға жатады. Мұнда киіз үй­дің тұрпаты, есігі, ораған жі­бі, түтін шығатын саңылауы се­кіл­ді ерекшеліктердің бәрі де көр­сетілген. Аталған жәдігер жө­нін­де облыстық тарихи-өлкетану му­­зейі ғылы­ми-әдістемелік бө­лі­мінің меңгерушісі Жұл­дыз Ал­ман­құлованың айтуынша, бұл шы­­рағдан сол кездегі қала тұр­ғындарының өз отауының отын сақтауға негізделген ді­ни белгі болып есептеледі екен.

Мұнда негізінен шырағдан­дардың көп­теген түрі сақталған. Со­ның ішінде аспалы сегіз тұм­сық­ты шамға ерекше назар ау­да­руға болады. ХІV ғасырға тиесілі бұл жә­дігер бұрынғы көк базардың орнынан та­былып, музей қорына тапсырылыпты. Ал зерттеуші мамандардың пікірінше, кіші­гірім шырақтар тұрмыста бөлмені жа­рықтандыру үшін қолданылған екен. Сонымен қатар ІХ-ХІІ ғасырларға жататын көптеген жә­дігерлер төменгі Барысхан қала­шығындағы қазба жұмыстары ке­зінде олжаланған. Олардың бір ерекшелігі, ортағасырлық қыш­тан жасалған шырақтар жасыл, сары, қызыл түстермен көм­керіліп, өткен дәуір мәдениеті мен өнерінен хабар беріп тұр.

Ал Х-ХІІІ ғасырлардың туын­дысы са­налатын төрт немесе бес піл­телі қола шы­рағдандар да төменгі Барысхан маңынан та­былған. Бұл жөнінде де біраз мәлімет біл­дік. «Қола шырақтарды тек ақсүйек, бақуатты отбасылар ғана пайдаланған. Себебі олардың жасалу техникасына қарай құны да жоғары болған деген болжам бар», дейді музейдің ғылыми-экс­позициялық жұмыс және қорды есеп­ке алу бөлімі меңгерушісінің мін­детін атқарушы Мөлдір Қыз­дарбекова. Бір таңғаларлығы, кей­­бір шырақтар аңдық стильде жа­салған. Яғни шырақтардың тұт­қалары аңның құйрығын, ал табандары тұяқтарын еске тү­сіреді. Бұл жәдігерлерге қарап оты­рып, орта ғасыр­ларда да қазақ же­рінде сәулет өнері­нің ерекше да­мығанына көз жеткізуге бо­лады.

Ал ежелгі Тараз қалашығынан та­был­­­ған тұғырлы қола шырақтар діни салттар мен күнделікті тұр­мыста қолда­нылған көрінеді. Мә­­се­лен, кейбір шырақ­тардың биік­тігі бір метрге дейін же­теді. Аталған шырақтардың бар­лық бөліктері безендіріліп, өрнек­термен және араб әріптерімен әшекейленген. Бұл дүниелер сол дәуірлерде де өңірде сәулет өнерімен қатар, жазу мәдениетінің де қалыптасқанын айғақтайды.

Хамит ЕСАМАН,
«Егемен Қазақстан»

Жамбыл облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев: Білім беру жүйесі реформалардың шырмауынан шыға алар емес

19.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

19.10.2018

Оралда студенттерге қызмет көрсету орталығы ашылды

19.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекет қаржысын үнемдеуге шақырды

19.10.2018

Еуразия ынтымақтастығының маңызы зор

19.10.2018

Амангелді Кеңшілікұлының «Қазақты сүю» атты шығармашылық кеші өтті

19.10.2018

«Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығы аясында тарихи кітаптардың тұсауы кесілді

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыда жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Америкалық еріктілер оқушыларға ағылшын тілін үйретіп жүр

19.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропалық комиссия төрағасы Жан-Клод Юнкермен кездесті

19.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитіне қатысты

19.10.2018

Мүмкіндігі шектеулі жандарға мүгедектер арбасын сыйлайды

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

19.10.2018

TWESCO дүниежүзілік мәдениет форумына қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу