Мұхтар Құл-Мұхаммед: Айтпаса сөздің атасы өледі

Мемлекетіміз тәуелсіздік алған жылдардан бері мен Елбасының жанында қызмет етіп келемін. Егемендігіміздің еңсесін тіктеген тарихи оқиғалардың куәсі болып, бел ортасында жүрдім. 

Егемен Қазақстан
21.11.2017 10880

Президентіміздің әлемдегі небір азуын айға білеген алпауыт елдердің мемлекет басшыларымен өткен кездесулеріне қатысып, көрген-білгендерімді талай мәрте жаздым, түрлі деректі фильмдерде көрсеттім. Алла бұйыртса, көкейде қалған көрікті ойларды кеңінен көсіліп жазатын уақыт та келер.

Қазақта «Айтпаса сөздің атасы өледі» деген мәтел бар. Ежелден төсекте басы, төскейде малы қосылған, тамырлас, туыстас қазақ пен қырғыздың арасына барған сайын жік түсіріп бара жатқан шетін мәселеге қатысты үн қосуды азаматтық парызым деп санаймын.

Қазақ не айтса да тауып айтқан ғой. Халқымызда, кім, қашан айтқаны белгісіз «Сөз – Құдайдың бір аты» деген қанатты сөз бар. «Кім», «қашан» деп ежіктеп отырғаным, дәл осы сөз Ұлы Жаратушыдан түскен қасиетті төрт кітаптің бірі «Інжілде» де кездеседі. Оның Иоаннан жеткен бір тармағында: «Әуелі сөз болған. Ол құдаймен келген. Сөз – Құдайдың өзі» делінген. «Інжілдің» үш сөйлемін қазақ даналығы бір-ақ ауыз сөзге сыйдырған.

Сөз – өте қуатты қару. Әйтпесе, аталарымыз: «Тауды, тасты жел бұзар, адамзатты сөз бұзар» деп айтар ма еді?

Қазір әлеуметтік желі атаулыны ашып қалсаң да, компьютердің тетігін басып қалсаң да Атамбаевтың қазақ пен қырғыз арасына от тастаған сөздері желдей есіп тұр. Білдей бір үлкен мемлекетті басқарып отырған президенттің аузынан қайта-қайта шығып жатқан былапыт сөздер, екі ел арасына іріткі салып, алатайдай бүлдіруде. Бойында ұлттық намысы бар азаматтың оған шыдауы мүмкін емес. Айдың күні аманында Атамбаевты не түлен түртті?

Біз оның басқаша сайраған кезін де өз кө­зімізбен көріп, құлағымызбен тың­да­ған­быз. Енді сіз де оған назар салыңыз.

Атамбаев 2014 жылдың қараша­сында Қазақстанға келген ресми сапарын: «Я признался в узком кругу, что я всегда жалел о том, что не у нас первый президент был Назарбаев. Вы все-таки цените, берегите своего Президента», – деген мақтаумен бас­тап, «Я мало кого хвалю, Вы на самом деле, Нурсултан Абишевич, великий человек с щедрой душой, и, наверное, Бог поэтому Вас любит, и, наверное поэтому Бог так много дает Вам и Казахстану. И не зря за эти годы такой рывок сделан в Казахстане», – деген сөздермен аяқтады (дәйекше түпнұсқа тілінде бір сөзі өзгерместен берілді). Жай ғана «деген» жоқ, екі қолын кезек-кезек сермеп, есіле, егіле сөйлеген.

Осындай «жүрекжарды» лебіз білдірген қырғыз Президентінің данышпан Абай айтқандай: «Дөң айналмай ант атып, ар жағы бүксіп, бықситынын» ол кезде, біз, әрине, білген жоқпыз.

Атамбаевтың сауаты шамалы адам екенін Қазақстанға келген сапарында: «Революцияға дейінгі қазақтар туралы деректер үнемі қырғыздар жайлы зерттеулерде берілген», – деген сөзінен-ақ байқағанбыз.

Мен кандидаттық диссертациямды «Орыс энциклопедияларындағы қазақ тарихынан» қорғадым. Революцияға дейін қазақтар «киргизы» немесе «киргиз-кайсаки» деген атаумен, ал қырғыздар «кара киргизы», «буруты», «дикокаменные киргизы» деп берілген (Энциклопедический словарь «Брокгауз – Ефрон», 1895 жыл, 15 том, 101-бет). Тіпті, Қазақ автономиялық республикасы 1920-25 жылдары Қырғыз АССР-і деп аталып, 1924 жылы Орта Азияда жүргізілген әкімшілік-территориялық бөліністен кейін ғана дүниеге келген РСФСР құрамында қырғыздар автономиясы ресми түрде «Қара-қырғыз автономиялық облысы» деп аталған. Ал Атамбаев «киргизы» деген зерттеулерді оқымай-ақ сыртынан бәрін түгел қырғызға тиесілі деп келген.

Биыл жазда теледидарды қосып қалсам Атамбаев: «Для нас, киргизов, Россия – это наша историчес­кая прародина», – деп соғып тұр. Жағамды ұстадым. Біз білетін «Манаста» қырғыздар Алтайдан Алатауға қоныс аударғанда түбі бір түркі жұртының алтын бесігі – Алтайда сары орыстың өзі түгіл, ізі де болмаған.

Ал 2015 жылы Түркияға барған сапарында ол: «...каждый кыргыз знает, что для кыргызов Турция – путе­водная звезда, Родина-мать, указы­вающая нам дорогу», – деп соққан еді.

Ұлтын сүйетін азаматта бір ғана ана, бір ғана Отан болады. Осы екі қасиетті ұғымды біз бір қауызға сыйдырып, «Отан-Ана» дейміз. Ол – әркім үшін өзінің, ата-бабасының кіндік қаны тамған жері. Саясат үшін талай нәрсені айтуға болар-ау, бірақ ел аман, жұрт тынышта «Отан-Ананы» айырбастау мүлде ақылға сыймайтын нәрсе.

«Бақсам – бақа екен» дегендей Атамбаевты кешіруге әбден болады екен?! Себебі, ол өзінің қайдан шыққанын тіптен білмейтін болып шықты?! Дәл осы жерде жұрт маған «тым артық кетті-ау» дейтін де болар. Ендеше айтар уәжімнің дәлелі мен дәйегін Атамбаевтың өз аузынан тыңдап көріңіз. Ол өзінің 2011 жылдың 21 мамырында берген сұхбатында: «Я плохо знаю свою родословную. Знаю, что в моем роду были революционеры, но откуда мы родом неизвестно», деген екен.

Кезінде Атамбаевтың: «Қазақты Шыңғыс хан тұқымы билеп келген» деген бесінші сыныптың баласына дейін мәлім аксиоманы кінәрат ретінде алға тартқанда, апырай, мына кісі Шыңғыстың бір тұқымы Құбылай – Қытайды, Жошы ұрпағы – орыс, қазақты, Шағатай әулеті – қырғыз, өзбек, түркіменді, Құлағу жұрағаты кавказ, араб, парсы жұртын билегенін білмегені ме? Қазақ XV ғасырдан дербес хандық ретінде бөлініп шыққанда, қырғыздар орыс отарлығына дейін Қоқан хандығына қарап келгенінен еш хабарсыздығына таң-тамаша қалып едік. Сөйтсек, ол өз ұлтының тарихын қойып, ата-бабасының қайдан тарайтынын мүлде білмейтін болып шықты.

Кейінгі кезде Атамбаевтың аузынан мемлекет басшысы түгіл, есі дұрыс адам айта қоймайтын сөздер шыға бастады. Президент орынтағында емес, құдды бір түрмеде немесе ауруханада отырған адамға тән «шестерка», «козел», «мангурт», «идиоты», «вонючие», «уроды», «дерьмо», «бараны» деген сөздерді оңды-солды судай сапыратын болды. Бұл – тек жазуды көтеретіндері ғана. Көтермейтіні қаншама.

Мен әр сөзіме әрдайым абайлап қарайлайтын адаммын. Жоға­ры­да «аурухана» сөзін де эмоцияға беріл­гендіктен келтіріп отырған жоқпын. Кезінде Викиликс Қырғызстанда АҚШ-тың елшісі болған Стивен Янгтың: «Атамбаев страдает серьезными психическими расстройствами, от которых он периодически лечился в одном турецком военном госпитале. Заболевание характеризуется резкими сменами настроения, периодами неадекватного поведения, вспышками необоснованного гнева и параноидальным синдромом, выражающимся в бреде пациента, что его хотят убить. Так, 22 мая 2007 г. он заявил о «покушении» на свою персону: «Меня отравили в моем рабочем кабинете. Дали стакан воды, я выпил, после чего два дня находился без сознания». Злоупотребления алкоголем только усугубляют состояние психики пациента» деген пікірін жариялады.

Міне, тәжірибелі дипломаттың дәл осындай бағасынан кейін Атамбаевтың сөзінің де, өзінің де парқы түп-түгелімен орын-орнына келе қалады.

Басында Атамбаевтың бұл әрекетін мен қулық шығар деп ойлаушы едім. Данышпан Абай мұндайлардың да диагнозын: «Қулық емес, бұл – бір – дерт, Тұрлауы жоқ құбылып» деп баяғыда-ақ беріп кеткен екен. Бұған не алып-қосуға болады?

Атамбаев қырғыз тарихында несімен қалады? Тым арыға бармай-ақ, кез келген елдің даму деңгейін анық көрсететін екі-ақ дерек келтірейік. Ол билікке келгеннен кейінгі 2012 жылы Қырғызстанның ішкі жалпы өнімі 6,6 миллиард доллар болса, өткен жылы ол 6,5 миллиардқа кетті. Иә, біз айтуға да, жазуға да дағдыланғандай өскен жоқ, қайта кері кетті. Осыған қарап, бұл елде өсім мүлде жоқ екен деп ойламаңыз?! Бар. Елдің мемлекеттік қарызы 2012 жылы 156 миллиард сом болса, 2016 жылы ол 284 миллиард сомға, яғни екі есеге жуық өсті.

Міне, екі елді шуылдатып жатқан Атамбаевтың қырғыз халқы алдында сіңірген еңбегі мен қалдырған мұрасының сиқы тура осындай.

Ежелгі Грекияда сәулет өнерінің ғажайып туындысы саналатын Артемида храмын Герострат дейтін ақымақ өртеп жіберіп, тергеу кезінде оны «атын шығару» үшін жасағанын мойындапты.

Содан бері тарихта «Герострат даңқы» деген ұғым ақымақтықтың белгісі ретінде ғана қабылданады. Қазақтан сөз қалған ба, біздің халық мұндайды «атың шықпаса жер өрте» деген. Не экономикада, не саясатта атын шығара алмаған Атамбаев осы арандатушылығымен ғана ел есінде қалады.

Қазақ-қырғыз бір-біріне өте жақын, туыс, бауыр халық. Кезінде қазақ поэзиясының ақбура ақсақалы Әбділдә Тәжібаев: «Басымда менің ақ қалпақ, оюлап шетін сырғызған. Бетім де менің жап-жалпақ, айырмам қайсы қырғыздан», – деген екен. Ендеше қазақ-қырғыз арасындағы әлеуметті алаңдатқан ыңғайсыздау жағдай Атамбаевпен біржолата кетіп, алдағы уақытта ағайынды қос халықтың ынтымағы жарасқан, береке-бірлікшіл тірлігіне куә болайық, ағайын.

Мұхтар ҚҰЛ-МҰХАММЕД

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.05.2018

Астанада ҚР Кәсіподақтар федерациясы дөңгелек үстел өткізді.

21.05.2018

Қарақиялық оқушылар арасында «Жас құтқарушы» сайысы өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда өрт сөндіру  көпсайысынан аймақаралық чемпионат өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстан шенділері тегін үйлерді туыстарына үлестірген

21.05.2018

Академик Түймебай Әшімбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

21.05.2018

Петропавл әкімдігінің әрекеті тұрғындарды таң қалдырды

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен біріншілік өтті

21.05.2018

Алматыда «Музей түні» өтті

21.05.2018

Әлем чемпионатында қазақстандық муайтай шеберлері 7 медаль иеленді

21.05.2018

Қостанайда орманда от жаққандарға айыппұл салынады

21.05.2018

Семейде журналист, жазушы Дәулет Сейсенұлының «Жәнібек ән салады...» пъесасы сахналанды

21.05.2018

Шәмші шығармалары шырқалды

21.05.2018

Ғасыр әдісі (сурет сыры)

21.05.2018

Латын әліпбиімен диктант жазды

21.05.2018

Таңғажайып тас

21.05.2018

Нәсір көкемнің өкпесі

21.05.2018

Қатты қалдықтарды қайта өңдеу – заман талабы

21.05.2018

Көпір құрылысы аяқсыз қалмайды

21.05.2018

«Дипломмен – ауылға!» бағдарламасын жетілдірген жөн

21.05.2018

Уран кен орындары шегенделмесе – қаупі зор

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Тағы да оқу

Пікірлер(5)

Серік (22.11.2017 14:45:09)

Стефен Янг Қырғызстанда елші болғвн (2003-2005) жылдары Атамбаев үкіметте жұмыс істеген жоқ. Сондықтан автордың compromat.ru сайтынан алып отырған Атамбаев туралы Стивен Янг айтты-мыш дегені күмəнді

гоголь (21.11.2017 17:18:17)

Согласна со Стивеном Янгом, на поведение адекватного думающего о народе человека не похоже. Он сказал, а народу расхлебывай

назик (21.11.2017 15:59:42)

ия агай, оте окиништи, бундай адам уяттан баска еш сезим калдырмайды. Биреуге былай, бируге мунай деген осы.

Гульзина (21.11.2017 15:34:05)

Қашанда ауызбіршілікті жоюды мақсат етіп, бірлікке іріткі салатын адамдар қоғамнан табылып жатады. Асыра ұраншылдықпен олардың сөзін қостайтындар да аз емес. Қазақ бейбіт халық, біздің Көшбасшымыз бір шаңырақтың астында жүздеген ұлттың өкілін ұйыстырып, бір ортақ мүддемен, бір мемлекетте тату- тәтті өмір сүруіне жағдай жасап отыр. Дабыра сөзге бола дегбіріміз қашпасыншы.

назик (21.11.2017 13:48:22)

ия агай, оте окиништи, бундай адам уяттан баска еш сезим калдырмайды. Биреуге былай, бируге мунай деген осы.

Пікір қосу