БҰҰ Иран мәселесін талқылады

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Ирандағы нара­зы­лық шерулеріне қатысты кезектен тыс отырыс өтті. Қазақстан төрағалығымен өткен жиын барысында ұйымға мүше мемлекеттердің Ирандағы жағдайға байланысты пікірі екіге жарылды.

Егемен Қазақстан
09.01.2018 2725
2

Жалпы, Иран мәселесін қоз­ғау жөніндегі бастаманы АҚШ-тың БҰҰ-дағы Тұрақты өкілі Ник­ки Хэйли көтерген болатын. Жыл бастала сала Тегеранға шүй­ліккен ол Қауіпсіздік Кеңесі отырысында да аталған елдегі жағдайға қатысты өз ұстаны­мынан айныған жоқ. Оның айтуынша, Ирандағы шерулер – адам құқығының негізі. Елдегі билікке қарсы бас көтергендер өз өмірін құрбандыққа шалуы мүмкін. Н.Хэйли ресми Тегеранның адам құқығын аяққа таптап жатқанын сөз етті.

«Адам құқығы – мемлекет берген сыйлық емес. Ол – халық­тың өзіне тиесілі дүние. Иран режімі қазір назарымызда, әлем олар­дың не істейтінін көреді. Азат­тық пен адам құндылығы бей­бітшілік пен қауіпсіздіктен бөлек қарастырылмайды. Егер халықтың құқығы шектелсе, онда олар лайықты түрде қарсылық көрсетеді», деді Н.Хэйли.

Алайда, АҚШ-тың Иранға қатысты ұстанымы Кеңеске мүше басқа мемлекеттердің тарапынан қолдау тапқан жоқ. Отырыста екінші болып сөз алған Франция өкілі Франсуа Делатр Таяу Шығыста күн тәртібінде тұрған маңызды оқиғалар бар екенін атап өтті. Оның айтуынша, Иранға қатысты талқыланатын мәселелер жетерлік. Мәселен, Иранның ядролық қаруды қолдануы, елдің Таяу Шығысқа әсері мен ондағы шиеленісті шешу жолдары Кеңес аясында қарастырылуы керек. Бірақ Ф.Делатр таяуда Иранда болған шерулердің халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікке тигізер кері әсері шамалы деп санайтынын жеткізді.

Жиынға төрағалық еткен Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты өкілі Қайрат Омаров Қазақстан ұстанымын мәлімдеді. Оның айтуынша, Ирандағы ахуал елдің ішкі шаруасы және оны талқылау Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кірмейді. Қазіргі таңда Ирандағы жағдайдың тұрақтанғанын атап өткен Қ.Омаров Таяу Шығыста әлі күнге шешімін таппаған мәселелер көп екенін атап өтті.

«Қазақстан күш қолдану одан әрі өршіп кетпес үшін дау-жанжалдарды бейбіт шешуді мақсат етеді. Осы орайда, Иран билігін өз халқы мен ондағы бүкіл әлеуметтік топтарды өзара келісімге келуге үндеуге шақырамыз. Қазіргі таңда елдегі жағдай тұрақталды. Сонымен қатар біз кез келген шиеленістің бейбіт жолмен шешілетініне сенімдіміз», деді Қ.Омаров.

Қытай да АҚШ-тың бастамасы Қауіпсіздік Кеңесінде тал­қы­лауға келмейтінін мәлімдеді. Қытайдың Тұрақты өкілінің орынбасары У Хайтаоның айтуынша, Таяу Шығыстың кей өңіріндегі жағдай алаңда­тар­лықтай. Сондықтан халықаралық қоғамдастық ондағы шиеленісті шешу үшін барын салуы керек. Әсіресе Палестина мәселесі өте маңызды. Бұл мәселеде халықаралық қоғамдастық «екі мемлекет» шешіміне арқа сүйеуі керек. Қытай өкілінің пікі­рін­ше, Қауіпсіздік Кеңесінің бас­ты бағыты халықаралық қауіп­сіздік пен бейбітшілікке арнал­ған­дықтан, Кеңес аясында ешбір елдегі адам құқығы талқыланбауы тиіс. Қазіргі таңда Иран әлемдік бейбітшілік пен қауіпсіздікке нұқсан келтіріп тұрған жоқ.

Ресейдің БҰҰ-дағы Тұрақ­ты өкілі Василий Небензя Н.Хэй­лидің ұсынысын сынға алды. Оның пікірінше, осы әрекеті арқылы АҚШ тарапы Қауіпсіздік Кеңесінің алаңын сыйламай отыр.

«Бүгін АҚШ-тың Қауіпсіздік Кеңесі алаңын өз мақсатында қолданып отырғанының куәсі болдық. Кеңестің тұрақты мүшесі және БҰҰ Жарғысы автор­­лары­ның бірі саналатын АҚШ неліктен халықаралық қауіп­сіздік пен бейбітшілікке жа­уап беретін ҚК-нің беделіне нұқсан келтіріп отыр? Күн тәртібінде тал­қыланатын мә­се­ле Кеңестің жарғысына сай кел­мейтіні бәрімізге белгілі», деді В.Небензя.

Ресей өкілінің пайымдауынша, Ақ үй билігін Иран халқының құ­қығы қызықтырмайды. Ке­рі­сінше, осы жағдайды АҚШ өз мүддесіне пайдаланып кетуді көздейді. Яғни, адам құқығын желеу етіп, Ирандағы ядролық бағ­дарлама төңірегіндегі мәселені өзіне ыңғайлы етіп шешуге талпынады, деді ол. Осы орайда, В.Небензя Қауіпсіздік Кеңесі Иран­дағы ахуал ушығып кетпес үшін ондағы жағдайға араласпау керек екенін атап көрсетті.

Бұдан кейін Иранның БҰҰ-дағы Тұрақты өкілі Голямали Хошру баяндама жасады. Ол өз елінің ішкі жағдайына араласқан АҚШ тарапын сынға алды. Ақ үйдің Иран ісіне араласуы 1953 жылдан басталады. Бұл жолы да америкалықтар елдегі ішкі жағдайға араласып отыр, деді Г.Хошру.

Боливия өкілі Педро Луис те күн тәртібіндегі мәселенің Кеңес қарастыратын тақырыптар аясына жатпайтынын айтты. Оның пікірінше, Ирандағы ахуал халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікке қауіп төндірмейді.

Бұдан кейін сөз алған бір­қа­тар мемлекеттің өкілдері Иран­дағы болып жатқан жағдайға қын­жылыс білдіріп, ел үкіметін мәселені оң реттеуге шақырды. Жиын соңында Қазақстанның Тұрақты өкілі журналистермен кездесіп, олардың сұрақтарына жауап берді.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу