«Мемлекеттік тілді білмек – елшіден...»

Қазақстанға танымал тұлға, сенатор Икрам Адырбеков «Елші­лер­дің шетелде болу мерзімін 5 жыл­­дан арттырмау мәселесі өзекті бо­­лып отыр, себебі қазіргі кезде 20 жыл­дан астам уақыт бойы елге орал­­маған елшілер, дипломаттар бар. Олар елден қарым-қатынасын үзді деп айтуға болмайды, дегенмен де соны нашарлатқан, елдегі жағ­­дайды те­рең түсінбейді» деді («Сөз­бе-сөз» – «ҚазАқпарат»). 

Егемен Қазақстан
11.01.2018 149
2

Естіген құлақта жазық жоқ, «Қазақ­стан Респуб­ликасының дипло­матиялық қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын талқылау барысында өткен жазда көпшілік таң­ғаларлық осындай сөздің айтылғаны бар. Әріптесін қызу қолдаған Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы Анарбек Қарашев те ағынан жарылды: «Балалар қазақ екенін білмей кетеді. Мен 12 жыл (елде) болған жоқпын. Балаларымда туған елі туралы дұрыс танымы болмады. Елге келіп, үш жылдан кейін балалар қазақ екендерін сезіп отыр, яғни осында мектепке барып, қазақша сөйлеп, қай мемлекеттің баласы екенін түсіне бастады». Өте аянышты-ақ ахуал. Демек, халық­аралық маңызды істермен ғана айналысатын құзырлы ведомстводағы жауапты азаматтардың депутаттар назарына ұсынған бұл мәселелерінің көкейкестілігінде, мемлекеттік салма­ғында еш дау болмауы тиіс. Алайда...

Жаңа жылдың алғашқы күндері «24.kz» телеарнасына Германияда тұратын атағы күллі Еуропаға танымал қандасымыз нейрохирург Жә­дік Шенол полиглот екеніне қара­мастан, ана тілінде сұхбат берді. Қазақстан топырағын баспаған үш қызы мен кенже ұлы бір дауыспен қосылып, Нұрғиса Тілендиевтің «Сар­­жайлауын» шырқады. Ана тілі­не деген құрметтің ең таза да асқақ үлгісі. Германияда туып-өскен отаға­сының өзі Қазақстанда бір-ақ рет болыпты. Тарихи Отанынан тым шал­ғайда жүрген отбасының ана тіліне, Отанына деген мынадай сүйіс­пеншілігін көргенде көзіңе еріксіз жас үйіріледі. 

Тағы бір мысал... Кеше ғана 102 жасқа салтанатпен қадам бас­қан Әсия Сардарбек әжеміз аме­рикалық (Вирджиния штаты) ұзақ жасау­шылардың мәртебелі сапында тұр. Атақты ауған патшасы Зәкір ханның ұрпағы, ел билеушісі Әміри Мұхаммедтің жесірі Әсия әжеміздің «1916 жылы Шудың бойында туыппын. Жалайырдың қызымын. Үркіншілік кезінде әуелі Түркістанға жеттік, одан Қарақалпақстан арқылы Әмударияны кешіп Ауғанстанға өттік», деп қазақша мүдірмей сөйлеген сағынышқа толы қарлығыңқы дауысы күллі Қазақ елінің құлағында жаң­ғырып қалып қойды. Жарты ғасырдан астам Ауғанстанда Шах сарайында, одан кеңес әскері баса көктеп кір­генде Еуропа елдерін сағалап, содан соңғы 20 жылда Америка Құрама Штат­тарына тұрақтаған әзіз анаға ана тілін ұмыттырмаған қандай құдірет, қандай қуатты күш болды екен?! 

Міне, осы арада Шенол мырза мен Әсия әжеміздің мысалында бас­тапқыдағы елшілер оқиғасына қайта оралуға мәжбүрміз. Бізді жалпыға бірдей қоғамдық талаптар тұрғысынан алаңдатқаны – әлемнің әр бұрышында Тәуелсіз Қазақстанды елдестіріп жүрген азаматтарымыздың 10-15 жыл ел бетін көрмегені емес, егер біздің елшілеріміз арасында ана тілі қолданысы нашарлай бас­таса, осыншама жыл ішінде сол шетелде олар қай тілде сөйлеген? Еларалық ресми құжаттар қай тілде толтырылды? Оларға біздің мем­лекеттік тіліміздің қазақ тілі еке­ні шынымен-ақ ескертілмегені ме? Елшілер мен консулдар отбасында қай тілде сөйлесті екен, ана тілін біл­мейтін «балалары біз қай мемлекеттен келдік» деген ойда жүрді деген сауал туындайды. Рас қой. Заң тұжырымдамаларын бекітердегі дипломаттарымыздың ана тілінің проблемасын алға тарта сөйлеген ықыласын заң қабылдаушылар «шын көз жасымызға сенер», иланар деген үміті шығар деп ой түйдік.

Ойымызды румын мен француз халқына тең ойшыл, көрнекті философ Эмиль Мишель Чоранның «Адам қай елде тұрса да, тек қана өзінің ана тілінің құдірет-күшімен ғана өмір сүреді. Біздің шын Ота­нымыз – ана тіліміз. Осыны ұғынсақ жеткілікті» деген ғажайып сөзімен қорытындыласақ дейміз. Күллі әлем елшілеріне, оның ішінде қазақ елшілеріне құлаққағыс етіп тұрғандай неткен уытты сөз еді?!.

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Қызылшадан екпе қорғайды

22.01.2019

Кеңсе қызметкерлерінің саулығын кім ойлайды?

22.01.2019

Jaýapkershilik joq jerde...

22.01.2019

Ұлттық бірыңғай тестілеуді жылына төрт рет тапсырады

22.01.2019

Бюджет жобалары артық шығынды көтермейді

22.01.2019

Тарихи-мәдени мұра – баға жетпес қазына

22.01.2019

Қоғам жаңғырмай, сана жаңғырмайды

22.01.2019

Суармалы алқаптар қалпына келтірілуде

22.01.2019

Білімді азаматтар жемқорлыққа неге жол береді?

22.01.2019

Өзара ынтымақтастық мәселелері талқыланды

22.01.2019

Сапалы жолды сақтаудың әлегі

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу