Парасат пен пайымды ту еткен ғалым. Немесе инженер Тұрлыбек Ысқақов туралы

Әсілінде, үлкен іс бітірген адам­дар өте қарапайым келеді. Қан­­­ша­ма буырқанған өзен­дер­ді бой­ына сіңірсе де беті ты­нық көл си­яқты. Біз өмір-өнегесін сөз ет­келі отырған ғалым да осы кеп­тен. 

Егемен Қазақстан
17.01.2018 4594
2

Техника ғылымдарының докторы, профессор, Халықаралық және Қазақстан Рес­пуб­ликасының Ұлт­тық инженерлік акаде­мия­сының ака­демигі, Қазақстан Респуб­ли­касы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, КСРО космонавтика федерациясы Бай­қоңыр ғарыш айлағының ардагері, фи­зика-химия са­ласына өлшеусіз үлес қосқан, ұлылықтың үл­гісіндей бола білген инженер, ғалым-зерт­теуші Тұрлыбек Өтешұлы Ысқақов биыл жет­піс атты белеске шығып отыр.

Ғылыми және инженерлік тәжі­ри­бесі мол ғалым-зерттеушінің же­тек­шілігімен жүр­­гізіліп жатқан зерт­теулердің бүгінгі Қа­зақ­стан индус­три­ясының дамуына жә­не бә­се­кеге қабілетті қоғам құруда ерек­­ше прак­ти­калық маңызы бар. Соның бір дәлелі, си­ли­катты және қиын балқитын ме­талл емес ма­те­риалдарды золь-гель син­тездеу ісінің да­ми бастауы дер едік.

Көптеген оқулық пен ғылыми еңбек­­тер­дің авторы Тұрлыбек Өтеш­ұлы Жамбыл гид­ро­мелиоративті-құ­ры­лыс ин­с­титутының Қы­зыл­­орда фи­лиалын ұйым­­­дас­тыруға бел­се­не қатысып, онда же­ті жыл­ға жуық де­кан қыз­ме­тін атқарды. Игі­лік атаулы ізгі­лік­ке негіз­дел­се, халыққа қыз­мет етсем де­ген ға­лым­ның асқақ арманы өз айналасы­на білікті, қабілетті және шы­ғар­машыл қыз­меткерлерді жұмыл­ды­ру арқылы айқын кө­рі­нді.

1983 жылы КСРО Қорғаныс министр­лі­гінің тапсырысы бойынша «Байқо­ңыр» ға­рыш кешенінің нысандарына зерттеулер жүр­гі­зу үшін «Кристалл» проблемалық зерт­ха­на­сын ұйымдастырып, оны бас­қар­ды, содан кейін 1991 жылы осы зерт­хана негізінде Арнаулы материалтану ғы­лыми-зерттеу институтын ұйым­дас­ты­руға жетекшілік жасап, директор болып тағайындалды.

Ғалымның жүргізген зерттеулері экстре­малды жағдайларда жұмыс істеуге ар­нал­ған арнайы материалдар алуға бағыт­тал­­ған. Бұл мате­ри­алдар физи­ка-механи­ка­лық, тер­мия­лық және адге­зия­лық көр­сет­кіш­­тері бойынша шетелдік ба­ла­ма­л­а­­рынан ба­сым магний фосфатын байла­ныс­ты­ру­шы жүйелермен бір­ге КСРО Қорғаныс министрлігінің ны­сан­дарында «Байқоңыр» ғарыш ке­шені құрылыстарының жоғары тем­пе­ра­туралық газды-динамикалық әсер­лер­ден қорғау үшін термиялық төзімді қап­тамалар ретінде енгізілді. Міне, осын­дай игі істердің ортасында жүретін М.Әуезов атын­дағы Оң­тү­стік Қазақстан мем­лекеттік уни­вер­ситетінде 15 жылдан аса уақыт про­­рек­тор қызметін атқарған, қазір­гі таң­да атал­ған университеттің ректорының ке­ңес­шісі Тұрлыбек Өтешұлының кос­мо­навтика федерациясындағы «Бай­қоңыр» ғарыш айлағының ардагері және осы салаға теңіздей тер төккен ірі ғалым екен­дігін қасында жүргендердің өзі көп біле бермейді.

Т.Ысқақов жүзден астам патент пен өнертапқыш куәліктің авторы атанды. Бүгінде ғалымның үздіксіз ғылыми ізденіс саласындағы қол жеткізген табыстары өз дәрежесінде бағаланып келеді. Мәселен, «Энергия-Буран» ғарыш кешенін ұшыру бағ­дарламасын жү­зе­ге асыруға қатыс­қа­ны үшін С.П.Ко­ролев сыйлығы беріл­се, 2005 жыл­­дың 12 желтоқсанында Пре­зидент Жа­р­­лығымен «Ерен еңбегі үшін» ме­да­лімен марапатталды, сондай-ақ, «Қазақстан Республикасының білім бе­ру саласының құрметті қызметкері», «Қазақ­стан ғылымын дамытуға сіңір­­ген еңбег­і үшін», академик Ө.А.Жол­дас­беков атындағы сыйлық жә­не ме­далімен, «Ы.Алтынсарин» төс­бел­гісімен және «Нұр Отан» партия­сы­ның «Белсенді қыз­меті үшін» омырау белгісімен, ОҚО әкі­мінің «Облысқа сі­ңірген еңбегі үшін» ме­далімен ма­ра­патталған. «Қазақстанның құр­метті ин­женері», Ордабасы ау­данының құрметті азаматы.

Тұрлыбек Өтешұлы – жүрегінде оты, жанында жарығы бар талай шә­кіртті тәрбиелеп, білімнің биігіне шы­ғар­ған өнегелі ұстаз, адал жар, қамқор әке, аяулы ата, өзінен кейінгі туған-ту­ысқа жапы­рағын кең жайған аясы мол бәйтерек.

Пайымды парасат иесінің Қазақ­стан­­ның рухани жаңғыруы мен дамуы үшін жасаған әр қадамы, ғы­лым шыңындағы жаңаша ой-өрісті баспалдақтары біз мақтайтын емес, келер ұрпақ мақтанатын, бағдар алатын өнегелі жол.

Бақтияр ТАЙЖАН,
«Егемен Қазақстан»

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу