Уақыт талабына ілесуді міндеттейді

 Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың биыл Қазақстан халқына жолдаған «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауын мұ­қият оқып шыққаннан кейін елі­міз экономикасының осынша дамы­ған­дығына көз жеткіземіз және көңіл түкпіріндегі мақтанышымызды да жасыра алмаймыз. Айналдырған 26 жылдың ішінде экономикада да, саясатта да сөзімізді ешкім жүре тыңдамайтын, санасатын мемлекетке айналдық. Міне, бұл жүрегі Отаным деп соғатын кез келген қазақстандықтың алдағы күнге сенімділігін арттыратын жағдай екені даусыз. Әлем даму, алға жылжу үстінде. Бірақ яғни төртінші өнеркәсіптік революция шарттарына ілесуге кез келген елдің қолы жете бермейді.  

 
Егемен Қазақстан
02.02.2018 1000
2

Еліміз тәуелсіздігін алғанда біз де бала емес едік, институтты енді бітір­ген бозбала шағымыз болатын. Социа­листік қоғам құрған жоспарлы эко­номика ыдырап, оның зардабы ауыл шаруашылығына көп ауырлық әкел­генін ешкім ұмыта қойған жоқ. Көп­теген шаруашылықтар ұстаған­ның қолында, тістегеннің аузында кетті. Ауыл шаруашылығында дағдарыс бас­талды. Адамдар ауылдан қалаға көш­ті, аңтарылып не істерін білмей қи­н­алды, оның арты жұмыссыздыққа соқты. Осының барлығын жас та болсақ көзімізбен көрдік, оның қиын­дықт­арын өзіміз де бастан өткер­дік. Бір қоғамнан екінші қоғамға, жос­пар­лауға негізделген экономикадан сұр­а­нысқа жұмыс істейтін нарыққа көшу­дің барлық қиындықтарын бастан кешіп қана қоймай, жеңдік десек болады. Менің әкем Жанаәбіл 90-жыл­дары жоғары оқу орнын бітірген балалары­ның жұрт секілді қалаға кетуіне сонша ықыласты болмады. «Балам, малдан айырылмаңдар, қазақты мал асыраған», деді. Әке сөзін жерге тастамай, ауылда қалдым, мал басын сақтап қалдық, ди­қан­дықты да тастамадық.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жыл сайын халыққа арнаған Жолдауларында экономиканы дамытудың нақты бағы­тын сілтеп, алға жетелеп отырды десем, артық емес. Оның ішінде ауыл шаруа­­шы­лығында мал басын асыл­дан­дыру мен егін шаруашылығына озық тех­нологияларды енгізуге күш салдық. Қуатты, озық техникалар алдық, оған мемлекеттің көмегі де аз болған жоқ. Әңгіме қазақ баласы­ның мал бағуында емес, малды қалай бағуында болды. Нұрсұлтан Әбішұлы осы Жолдауындағы «Ақылды технологиялар – агроөнеркәсіп кешенін қарқынды дамыту мүмкіндігі» деп аталатын үшінші басымдықта «Біз егін егіп, дәнді дақылдарды өсіруді үй­рендік. Оны мақтан тұтамыз. Алайда ол жеткіліксіз», деп атап өтті. Біз мал бағу­ды да үйрендік, бірақ ол да жет­кі­­лік­сіз. Ауыл шаруашылығының осы екі саласына да жоғары өнімді­лік, эко­логия­лық таза өнім өндіру, экспорт­тық әлеуетті күшейту міндеттері тұр. Оған мой­ны озық елдерден үйрену мен ғы­лым жетіс­тіктеріне мойынсұну, оны тәжі­ри­беге енгізе білу үшін ізденістер керек. 

Төртінші өнеркәсіптік революция жағ­дайында даму салаларды цифрландыруды міндеттейді. Оның қандай жетістік екенін өзіміз көріп отырмыз. Біздің шаруашылықтарда қазір ірі қара­ның цифрландырылған төрт жайы­лымы бар. Бірнеше гектар шөбі құна­рлы жайылым электрлендірілген сым­дармен, бағандармен қоршалады, қор­шау­дың ішінде мал суаратын скважина, табиғи қалыпқа жақындатылған, мал сүйкенетін бағандар орнатылған. Сиыр­­лар жайылып келіп, су ішеді, күй­­сейді, оның салмақ қосуына толық жағ­дай жасалған. Бейнекамера орна­тыл­ған, малға ешкім тиісе алмайды. Ал бұрын қалай еді? Бір табын сиыр­ды екі бақташы бағады, бұл жерде олар­дың шаруашылыққа, малға жана­шырлығы әртүрлі болатын. Кейде жайы­лымға ұзатып жаймайды, кешке ерте қораға айдап әкеліп тығады, таң­ер­тең салқынмен ерте шығармайды, ұйық­­тап қалады, мал ұрлығы да болмай қалмайтын. Әртүрлі жағдай­ға кезі­гіп отыратынбыз. Ал ол екеуіне айына 100 мың теңгеден төлейміз, жылына 1 миллион 200 мың тек екі бақ­та­шының айлық жалақысына кетіп оты­рады. Ал мына цифрландырылған жайылымды жасауға осы қаржының жартысы да кетпейді, оның есесі­не қан­шама қаржы үнемделеді, ең­бек жеңіл­дендіріледі. Қазақстанның сол­түстік облыстарындағы кең жеріміз­дің кез келген жерінен осындай цифр­ландырылған жайылым жасау­ға болады, оны тым аздырмай, шөбі шүйгін жерлерге көшіріп отыруды шаруа­шы­лықтар өзі шешер еді. Ізден­ген кәсіпкерге қазір бәрін де жасауға мүм­кін­дік бар ғой. Ертеде аталарымыз да жа­йы­лымды реттеп отырған жоқ па еді? 

Цифрландыруды жылқы шаруа­шылығына, түйе шаруашылығына да пайдалан. Ұзын аяқты мал өрістеп жайылады, түз тағысы, адамның қасқыры бар дегендей, ұрлық та аз емес. Цифр­­ландырылған шаруашылықта мал ұр­лығы да болмайды, мал иесі ү­йд­е отырып, чиптелген айғырдың үйірі қайда жүргенін біліп отырады. Егін шаруа­шылығында да осы озық технологияны молынан пайдалана бастады. Қазір егін шаруашылығын цифрландырғанда осы науқанға кететін шығынды 30-40 пайызға дейін үнемдей аламыз. Комбайн астықты орып келе жатып, алқапта ешқандай уақыт шығын етпей тасымал машинасына бункердегі астықты құяды. Ал тасымал көлігі еш жаққа бұрылмай, тура элеваторға немесе шаруашылықтың қырманына бет түзейді. Өйтпеске амалы да жоқ, өйткені кеңседе тасымал машинасының қай шақырымда кетіп бара жатқаны кәсіпкерге, диспетчерге мәлім. Ал бұрын астық комбайн бункерінен бір ұрланатын, одан астықты тиеп алған тасымал машинасын қарап тұрған ешкім жоқ, ол элеваторға дейін үйіне, таныс­тарына соғады, қорабындағы қызыл дән­­нен малына деп бір-екі қабын, тауы­ғына деп бір-екі қабын тастайды. Жұ­мыс ырғағында осындай көріністер жиі орын алатын. Бір жағынан уақыттан ұты­латын едік, екіншіден ысырапқа жол бе­ре­тін­біз. Астық шаруашылығын цифрлан­дыру – егін егу науқанын да, жинау нау­қ­анын да тез арада бітіруге ұмтылу де­г­ен сөз. Ауыл шаруашылығында үнем­делген уақытты табыс деп түсіне бер. 

Ауыл шаруашылығын цифрлан­дыру­дың қарапайым адамдар екінші жағын да айта бастады. Иә, ол рас, шаруашылықты компьютерлендіру адам атқаратын жұмыстарды азайтады. Мал шаруашылығында мыңдаған бас ірі қараны бір немесе екі адам ғана бағады. Ал бұрын оған ондаған малшы керек болатын. Енді жұмыстан босап қалған жандар өмірде дымсыз қалғандай жүрексінеді. Олай қорық­пау керек. Оларды қажетті іске қайта даярлау ісі жүргізіліп те отыр емес пе? Ал мемлекеттің ауыл шаруа­­шылы­ғындағы көптеген бағдар­ла­ма­лары дәл осы босаған адамдарға арнал­­ған. «Сыбаға», «Құлан» сияқ­ты толып жат­­қан жеңілдіктер қарас­ты­рыл­ған бағ­дар­ламаларды пайдаланса жұмы­с­­сыз қалатын ешкім жоқ. Бізде адам­дар­ға осы мәселені түсіндіруіміз керек, мұн­дай жұмыстар жергілікті жерде жүріп те жатыр. Ерінбеген, ең­бек­тенген жан жұмыс нәтижесін көреді. 

Ауыл шаруашылығын қарқынды дамытсақ, оның өнімін экспорттау әлеуеті де өседі. Мысалы, Қостанай облысы Ресейдің өндірісті қалаларымен шектеседі. Солардың барлығына ет керек, сүт керек. Біздің нарығымыз қасымызда. Маған ауылдың әлеуметтік жағдайы туралы сұрақтар жиі қойы­лады. Елбасы Жолдауларында алдымен еліміздің индустриясын дамыту мәселелері қаралғаны бел­гілі. Өндіріс экономиканың флагманы болып қала береді. Енді ауыл шаруашылығына да кезек келе жатыр. Елбасы ауыл шаруа­шылығын экономиканың драйвері, қозғаушысы екенін айтып келеді. Мысалы, Торғай өңірінде Ақшығанақ деген ауыл бар. Сонда қазір 4 мың ірі қара, 4 мың жылқы, 15 мың уақ мал бар. Бірақ жол жоқ, әлеуметтік жағдай керемет болып тұр деп айта алмаймыз. Облыс орталығынан тым қашық. Бірақ сол ауылда босап қалған бір де үй жоқ, тұрғындар кетіп жатқан жоқ. Алдағы уақытта ауыл адамдары сол жерді гүлдендіреді, керемет үйлер де салынатын болады. Торғай өңіріндегі де, Тобыл өңіріндегі де алыс ауылдарда қаладағыдай еңселі үй салып алғандар қатары көріне бастады. Мүмкін ауыл біз көргендей емес, басқаша дамитын болады. Оны жастар жасайды, менің оларға сенімім мол. 

Ауыл шаруашылығын барынша цифрлы дамыту, компьютерлендіру алдағы уақытта тек дамуға бастайды. Әрине қандай өнеркәсіп революциясы, компьютерлендіру ісі өздігінен алға баспайды. Ол тек ізденістің, еңбектің арқасында мүмкін болады, уақыт талабына ілесе білуді білсек болғаны. Сондықтан қандай даму болғанда да еңбек өзінің құндылығын жоймайды. Еңбек бәрін де жеңбек.

Алмат ТҰРСЫНОВ,
«Қарасу» АӨК» ЖШС 
бас директоры,
Қазақстанның Еңбек Ері

Қостанай облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу