Коммерциялық киноның «дүмпуі»

Сонымен өткен жылы түсірілген көркемсуретті фильмдердің саны отыз алтыға жетті. Шындығында, бұл – соңғы ширек ғасырда қазақ кино­сының тарихында болмаған көрсеткіш. Ал енді жаңағы отыз ал­­ты­ның ішіндегі «Оралман» (реж.­ С.Құрманбеков) және «Қа­зақ хандығы. Алмас қылыш» (реж. Р. Әбдірәш) фильмдері ғана «Қа­зақ­фильм» киностудиясында, қал­ған отыз төрт фильм жеке студия­ларда түсірілген. Яғни еліміздің бүгін­гі кинокеңістігін негізінен жеке сту­дия­лардың өнімдері қамтамасыз етіп отыр. Өткен жылдармен салыс­тырғанда фильм санының күрт өсуіне қуануымыз керек пе, әлде сан­нан гөрі сапасына мән бергеніміз дұрыс па? 

Егемен Қазақстан
09.02.2018 210
2

Сондай-ақ былтырғы жыл көр­кем­­суретті фильмдер санының көр­сет­кішімен ғана емес, соның басым бөлігі коммерциялық киноға тиесілі болуымен де соңғы он жыл­дағы қазақ киносының тарихына енуі әбден мүмкін. Тіпті «басым бөлігі» деп мейлінше жұмсақ ай­тып отырмыз. Өйткені жаңағы 36 фильмнің 90-95 пайызы – коммерциялық жобалар және олардың арасында «Бизнес по-казахски», «Брат или брак», «Келинка тоже человек» сияқты қаржылай қай­тарымы өте сәтті болған фильмдер де бар. Осы тұста фильмдерді кассалық жиыны тұрғысынан қарастырғанымыз жөн бе, әлде көркемдік сапасы маңызды ма деген сұрақтың туындауы мүмкін. Әрине  көздегені қаржыға келіп тірелетін дүниеден шынайы өнер туындысын іздеудің өзі көңілге қонымсыз екені белгілі. Дегенмен... 

Коммерциялық киноның басты мақсаты – қаржы табу екенін ескерсек, осы бағытта түсірілген фильмдердің көптігі соншалық, дәл қазіргі қазақ киносы өнерден гөрі, кәдімгі бизнеске айналып бара жатқандай әсер қалдырады. Және ең қызығы, фильм түсіру үшін арнайы кинематографиялық білім мен тәжірибенің керек болмай қалғанын өткен жылғы коммерциялық фильмдердің басым көпшілігінен байқау қиын емес. Мұндайда «өлеңге әркімнің-ақ бар таласы» деп өз-өзімізді жұбатуымыз мүмкін. Бірақ «сонда да солардың бар таңдамасы» екенін ұмытпағанымыз жөн-ау. Дегенмен, жаңағыдай құбылыстың жаппай белең алып бара жатқаны сонша, арасынан «таң­дамалысын» табудың өзі қиынға со­ғып отырғаны анық. 

Әрине көрші өзбек елімен салыс­тырғанда, біздегі коммерциялық кино­ның «дүмпуі» әлдеқайда кешірек бас­­­талды. Бұл «дүмпудің» бір жақсы жағы – көрермен ең болмағанда өз киносын көреді және тағы бір ұтымды тұсы: жатжұрттық фильмдерден гөрі, отандық шығармаларға қаржы құйылады. Бұл уақыт өте келе міндетті түрде санның сапаға көшуіне ықпал етуі де мүмкін (әрине, үмітіміз бар ғой). 

Ал әзірге коммерциялық фильм­деріміздің аясы «махаббаттың да соқыр болатыны», «бәріне ер адам­­дар­дың кінәлі екені», «соңғы қалыңдық», «келіннің де адам екені», «қазақ жігі­тіне ғашық болмаудың бес себебі», «биз­нестің қазақша түрі», «бай-оғлан­дар ұрпағының да мейірімді әрі кең жүректі болатыны» т.б. туралы тақы­рыптармен ғана шектеліп жүргені бел­гілі. Алайда коммерциялық фильм­дердің басты нысаны кейде өткір әрі өзекті әлеуметтік мәселелер де бол­­уы мүмкін. Мұның жарқын көрі­нісі ретінде 1970 жылдардағы Аме­риканың коммерциялық киносын айтуға болады. Осы кезең Скорсезе, Коппола, Спилберг, Лукас сияқты режиссерлерді әлемдік кинокеңістікке алып шықты. Олардың фильмдері коммерциялық бағытта болғанымен, уақыт тынысын, өз қоғамының әлеуметтік мәселелерін дәл жеткізе алған шығармалар ретін­де кино тарихында қалды. Бұл жерде­гі айтпағымыз: кім біледі, қазақ коммер­циялық киносы «дүмпуінің» соңы өз скорсезесінің, копполасының, спилбер­гінің, лукасының дүниеге келуімен ұла­суы да мүмкін ғой деген сол баяғы үміт тағы да оянады. 

Бүгінгі қазақ коммерциялық кино­сының «дүмпуі» өткен ғасырдың 30- жылдарының соңындағы фран­цуз, 50-жылдардың соңы мен 60-жылдардың басындағы ағыл­шын, 70-80-жылдардағы Италия киносындағы коммерциялық бағыт­тың үстем болғанын еске түсіреді. Алай­да Еуропа киносындағы бұл үрдіс біздің киноға қарағанда, әлем­ге белгілі көптеген кейіпкерлер мен фильмдерді ұсынды. Мысалы, 1950 жылдардың соңы мен 1960 жыл­дардың басындағы ағылшын коммерциялық киносы атақты Джеймс Бонд деген кейіпкерімен аса танымал болды. Сондай-ақ Агата Кристидің шығармалары бойынша экрандалған фильмдерімен Пуаро мен Марпл ханымдар сияқты кейіпкерлерін тек өз елінде ғана емес, бүкіл әлемге танытты. Осы кейіпкерлер көптеген актерлердің кинодағы жұлдызын жақты. 

Әрине отандық коммерциялық киномыз да уақыт өте келе сапасы жағынан биік деңгейге көшіп, өзінің мықты режиссерлері мен фильмдерін, танымал кейіпкерлерін ұсынып жатса, құба-құп екені айдан анық. Ал әзірге, өкінішке қарай, Сәбина келін, «қазақша бизнесті жүргізетіндер» сияқты «танымал кейіпкерлеріміз» және солармен үндес фильмдерімізбен ғана шектеліп отырмыз...

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,
кинотанушы, 
өнертану кандидаты 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Биік белестерді бағындыруға мүмкіндігіміз мол

13.11.2018

Ізшіл иттер 300-ден аса қылмыс ашты

13.11.2018

10 мыңдай адамның еңбекақысы көбейеді

13.11.2018

Өзбек халқының өнері

13.11.2018

Жолдау – қазақстандықтардың конституциялық құқықтарының кепілі

13.11.2018

Бейбіт аспан астында

13.11.2018

Үкімет сағатында өрт мәселесі қаралды

13.11.2018

Мұқағалидың полиптих портреті

13.11.2018

Жасасын, фонограмма!

13.11.2018

Жылы сөз жанды да, тәнді де емдейді

13.11.2018

Sheraǵań shertken sher

13.11.2018

Тойшыл халық ойшыл бола алмайды

13.11.2018

Елді дамытудың басты бағдары

13.11.2018

Халықаралық саясаткерлер – Астанада

13.11.2018

Құдықтарға қамқорлық қажет

12.11.2018

Аустрияның Санкт-Пёлтен қаласында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

12.11.2018

Алматыда Батырхан Шүкенов атындағы музыкалық байқау өтеді

12.11.2018

Атырау облысында жыл соңына дейін 30 әлеуметтік нысан іске қосылады

12.11.2018

«Түркілердің атасына» көрсетілген құрмет

12.11.2018

Өскемен қаласының көшелеріне Әміре Қашаубаев пен Қалихан Ысқақтың аты беріледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу