Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Егемен Қазақстан
14.02.2018 184
2

GetContact қосымшасының жұртты еліктіретіні – кез келген байланыс нөмі­рін енгізгенде өзгелердің ол нөмір­ді қалай сақтағанын көре алу мүмкін­дігі. Мәселен, қызмет көрсету орталық­тарында ұялы телефонға мені Дархан клиент деп, кәсіби қызметте я Дархан журналист, я Дархан саясаттанушы деп сақтауы мүмкін. Егер сіз белгілі бір қызметті үйге алдыртып жасатар бол­саңыз, әлгі қызметті көрсетуші сіздің аты­ңыздың жанына тұратын үйіңіздің атын және пәтеріңіздің нөмірін жазып қояды. Егер кімде-кім әлгі қосымшаға сіздің телефон нөміріңізді теретін болса, осы ақпараттың бәрі оның құзы­ретінде болмақ. 

Қосымшаның авторлары жеке ақпаратты қолжетімді етуді көздемедік, бар ойымыз бейтаныс нөмірден қоңы­рау не хабарлама түскенде кім екенін білу мүмкіндігін ұсыну болды дейді. Олардың айтуынша, қосым­ша алаяқтардан қорғайды және сөй­лескіңіз келмейтін адамның қажетсіз қоңырауына байқамай жауап беру­дің алдын алады. Ниет дұрыс-ақ, алай­да адамдар бағдарламаның мүм­кін­дігін асыра пайдаланып, өзге адам­дар­дың нөмірлерін ермекке теретін болды. Бір-бірін аңдитындар да табылды. Әзербайжандық гинеколог қосым­шаның кесірінен көптеген науқас­тар қиын жағдайға тап болды дейді. Өйт­кені ол науқастардың есімінің жаны­на аурудың атын қоса сақтаған екен. Пәленше аборт, түгенше гонорея деп кете береді. Дәрігердің көме­гіне жүгінетін жалғыз әйелдер емес. Ден­саулық проблемалары көп адамда кездеседі, алайда көбі ондай жеке мәліметтерді жасырын ұстағысы келеді. 

Жасөспірімдер арасында қауіп еселене түседі. Тұрмысы төмен отбасының баласы сабақтан тыс уақытта ата-анасына көмектесемін деп сауда жасап, көлік жуып немесе даяшы болып ақша тауып жүреді. Оң-солын әлі толық танымаған жеткіншектер әлгі құрбыларын келеке етуі әбден мүмкін. Тіпті, ешкім мазақ­тамаса да, әлгі бала өзін кемшін сезі­неді. Кейбіреулері бәзбіреуден кек ала­мын деп оның телефон нөмірін қаса­қана жаман сөздермен сақтауы мүм­кін. Бұл – мәселенің этикалық және пси­хологиялық жағы. Мұндай мысалдарды шексіз келтіре беруге болады. 
Қауіптісі – қосымшаның алаяқтыққа жол беретіндігі. Мекенжайыңыз, қыз­метіңіз, бала-шағаңыздың, жары­ңыз­дың аты-жөні секілді мәліметтер­дің бәрі үшінші тарапқа қолжетімді бол­мақ. Ұрлықтан бастап, түрлі алдап-арбау, қорқытып-үркіту – осының бәріне жол ашылмақ. 

Әдетте адамдар мобильді қосым­шаны орнатарда пайдалану шартына мәтінін оқымастан келісім береді. Мысалы, GetContact шартында сіздің дербес деректеріңіз үшінші тарапқа бері­луі мүмкін деп жазылған. Осы күн­ге дейін қосымша 1,8 млрд байланыс нөмірін жинап алса, соның қазақ­стандық бөлігін бағдарлама иелері елі­міздегі компанияларға сатуы ғажап емес. Нәтижесінде сіздің телефон нөмі­ріңіз көптеген компаниялардың базаларында тұрады. Онда тұрған не бар деуіңіз мүмкін. Айтайық. Телеарнадағы немесе интернеттегі жарнамадан шар­шап жүргенде, қалтафондағы жарна­ма­ға тап боласыз. Спам хабарламалар мен қоңыраулар көптеп келсе, таңғалмаңыз. 

GetContact – адамның жеке мәлімет­терін жинайтын жалғыз бағдарлама емес. Google мен Facebook сияқты кор­­по­рациялар қосымшалары арқылы сіз­­дің қай жерде жүргеніңізді, кіммен сөй­л­ескеніңізді, қандай тамақ жеп, қан­дай киім алғаныңызды сақтап отырады. Осы арқылы бұл корпорациялар сіздің таңдауыңыз бен талғамыңызға әсер етіп, сізді ақпараттық вакуумда ұс­тай­ды. Егер қосымшаны орнату шар­тында сіз микрофоныңыз бен пер­нет­ақтаңызға рұқсат берсеңіз, сіздің сөйлесуіңіз жазы­­лып, перне­­тақта­да не тергеніңіз сақ­­талып отырады. Қалтафоныңыз ар­­­қылы жеке пош­­та­ңызға кірсеңіз, не бол­­маса онлайн банкинг қызметін пай­да­­лан­­саңыз, құпия сөз­дері­ң­іздің бәрі үшін­ші тарапқа мәлім болмақ.

Не істемек керек? Ақпараттық тех­но­логиялар артықшылықтармен бірге қауіп-қатер де төндіреді. Бұл ақ­па­рат­тық технологиядан бас тарту ке­рек­ті­гін білдірмейді. Біз қаласақ та, бас тар­та алмаймыз. Қолымыздан келетіні – жеке мәліметтерді қалтафонда мейлінше сақтамай, орнататын қосымшалардың шартын мұқият оқып отыру. 

Дархан ӨМІРБЕК,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу