Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Егемен Қазақстан
22.02.2018 78
2

Кітаптың арқауы ретінде мәдени және діни айырмашылықтар адамдар арасында жаһандық ауқым­дағы жанжалға әкелетін гипотезасы алынған. Басқаша айтқанда, автор келешектегі соғыстар жеке егемен мемлекеттер арасында емес, түрлі өркениеттер арасында жүреді деген пікір білдірген.

Хантингтон әлемдік өркениет­терді шартты түрде мынадай санаттар­ға бөлген: батыстық, латынамери­калық, жапондық, синдік, ислам­дық, православтық, буддалық және афри­калық. Автордың айтуынша, ата­лған өркениеттердің тарих, тіл, мәдениет, салт-дәстүрлер және ең ма­ңызды діни тұрғыдағы айқын айыр­ма­шы­­лықтары болашақ әлемдік қақ­тығыстар үшін өте қолайлы себеп қызметін атқарады.

С.Хантингтонның дәлелдері ака­демиялық топтар араласында түрлі пікірлер тудырғанына қарамас­тан, кейінгі кезеңдегі оқиғалар автор идея­ларының белгілі бір дәрежедегі өзек­тілігін танытты. Мысалы, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі «Әл-Каида» ультра-радикалды тобы жасаған террорлық шабуыл Американы ғана емес, сонымен бірге бүкіл әлемдік қоғамдастықты дүр сілкіндірді. Нәтижесінде «батыс­тың радикалды исламмен күресі» және «мұсылмандарының батыстық коа­лицияға қарсылығына» қатысты риторика пайда болды.

Жек көрушілік пен экстремизм идеологиясын дамыту қаупі алдында діни қарама-қайшылықтарды бей­біт түрде талқылау қажеттілігі туын­дады. Сондықтан Президент Н.Назарбаевтың дана саясатының арқасында өзара сыйластық пен толе­рант­тылық мәде­ниетін дамытудағы ынты­мақ­тастықты нығайту мақ­сатында әлемдік діни конфессиялар өкілдері үшін интерактивті алаң құру ұсынылды.

Елбасының бастамасы жаһандық қолдауға ие болып, 2003 жылы Әлем­дік және дәстүрлі діндер лидерлерінің I съезі өтті, ол жаһандық діни конфес­сия­лардың өзара іс-қимылының бірегей алаңына айналды.

Конфессияаралық диалогтың тұрақ­ты институтын құруға қатысты Ел­басының бастамасы өзінше бір ерекше идея екенін атап өткен жөн. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің І съезі өткенге дейін, әлемде шын мәнінде осындай мазмұндағы ауқымды шара болмаған еді. Бұл форум қазіргі заманның сынақтары мен үрдістеріне сай келетін «қазақстандық жоба» екенін атап өткен жөн.

2003 жылдан бастап Қазақстан үш жыл сайын Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезін өткізіп келеді. Бұл іс-шаралардың орталығы Астана қаласы, ал шараның өту орны ретінде арнайы салынған Бейбітшілік және келісім сарайы болуы да символдық мәнге ие. Бүгінгі күнге дейін әртүрлі күн тәртібі мен қатысушылар санына қатысты айырмашылықтар бар 5 съезд өтті. Аталған алаңның өзектілігі мен беделі жыл өткен сайын арта түсті. Егер де бірінші съезде 17 діни конфессиялар делегациясы қатысса, төртінші съезде 80-нен астам делегация болды, ал 2015 жылы өткен соңғы бесінші съезд жұмысына бірінші рет БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун араласты. Мұ­ның бәрі кездейсоқ емес, бұл әлемдік қоғам­дастықтың алдында пікіралмасу алаңының маңыздылығын дәлелдейді.

Әлемдік және дәстүрлі діндер лидер­лерінің съезі бүгінгі күннің өзінде конфессиялық қатынастардың траекториясын түсіну мен ынтымақтастық бағытын өзгертті және тек діндер үшін ғана емес, жалпы тұтастай алғанда әлемдік қоғамдастық үшін байланыс­тырушы тетік ретінде қызмет етуде. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидер­лерінің кезекті VI съезі 2018 жыл­дың қазан айында өтеді. Бұл жиын ислам, христиан, иудаизм, буддизм, синтоизм, даосизм, индуизм және басқа да діндердің жоғары өкілдерін, сондай-ақ бірқатар халықаралық ұйымдардың басшыларын біріктіре түседі.

Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының тұрақты әрекет ететін съезі ондаған жылдар бойы өзара түсіністік пен сыйластық және ең ба­стысы – пікір алмасу арқылы келі­сім мен қауіпсіздікті нығайтып келе­ді. Сонымен қатар жер шарында бар­лық мәдени-діни бірлестіктер мен қауым­дастықтардың бейбіт өмір сүруін қамта­масыз етудің тиімді тетігі болып табылатынын көрсетеді. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі өзара түсіністік пен әлем бойынша құр­мет мәдениетінің дамуына, сондай-ақ діндер арасындағы тиімді жаһандық пікір­алмасудың қалыптасуына баға жетпес үлес қосуда.

Зарема ШӘУКЕНОВА,
Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты­ның директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу