Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Егемен Қазақстан
22.02.2018 83
2

Кітаптың арқауы ретінде мәдени және діни айырмашылықтар адамдар арасында жаһандық ауқым­дағы жанжалға әкелетін гипотезасы алынған. Басқаша айтқанда, автор келешектегі соғыстар жеке егемен мемлекеттер арасында емес, түрлі өркениеттер арасында жүреді деген пікір білдірген.

Хантингтон әлемдік өркениет­терді шартты түрде мынадай санаттар­ға бөлген: батыстық, латынамери­калық, жапондық, синдік, ислам­дық, православтық, буддалық және афри­калық. Автордың айтуынша, ата­лған өркениеттердің тарих, тіл, мәдениет, салт-дәстүрлер және ең ма­ңызды діни тұрғыдағы айқын айыр­ма­шы­­лықтары болашақ әлемдік қақ­тығыстар үшін өте қолайлы себеп қызметін атқарады.

С.Хантингтонның дәлелдері ака­демиялық топтар араласында түрлі пікірлер тудырғанына қарамас­тан, кейінгі кезеңдегі оқиғалар автор идея­ларының белгілі бір дәрежедегі өзек­тілігін танытты. Мысалы, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі «Әл-Каида» ультра-радикалды тобы жасаған террорлық шабуыл Американы ғана емес, сонымен бірге бүкіл әлемдік қоғамдастықты дүр сілкіндірді. Нәтижесінде «батыс­тың радикалды исламмен күресі» және «мұсылмандарының батыстық коа­лицияға қарсылығына» қатысты риторика пайда болды.

Жек көрушілік пен экстремизм идеологиясын дамыту қаупі алдында діни қарама-қайшылықтарды бей­біт түрде талқылау қажеттілігі туын­дады. Сондықтан Президент Н.Назарбаевтың дана саясатының арқасында өзара сыйластық пен толе­рант­тылық мәде­ниетін дамытудағы ынты­мақ­тастықты нығайту мақ­сатында әлемдік діни конфессиялар өкілдері үшін интерактивті алаң құру ұсынылды.

Елбасының бастамасы жаһандық қолдауға ие болып, 2003 жылы Әлем­дік және дәстүрлі діндер лидерлерінің I съезі өтті, ол жаһандық діни конфес­сия­лардың өзара іс-қимылының бірегей алаңына айналды.

Конфессияаралық диалогтың тұрақ­ты институтын құруға қатысты Ел­басының бастамасы өзінше бір ерекше идея екенін атап өткен жөн. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің І съезі өткенге дейін, әлемде шын мәнінде осындай мазмұндағы ауқымды шара болмаған еді. Бұл форум қазіргі заманның сынақтары мен үрдістеріне сай келетін «қазақстандық жоба» екенін атап өткен жөн.

2003 жылдан бастап Қазақстан үш жыл сайын Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезін өткізіп келеді. Бұл іс-шаралардың орталығы Астана қаласы, ал шараның өту орны ретінде арнайы салынған Бейбітшілік және келісім сарайы болуы да символдық мәнге ие. Бүгінгі күнге дейін әртүрлі күн тәртібі мен қатысушылар санына қатысты айырмашылықтар бар 5 съезд өтті. Аталған алаңның өзектілігі мен беделі жыл өткен сайын арта түсті. Егер де бірінші съезде 17 діни конфессиялар делегациясы қатысса, төртінші съезде 80-нен астам делегация болды, ал 2015 жылы өткен соңғы бесінші съезд жұмысына бірінші рет БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун араласты. Мұ­ның бәрі кездейсоқ емес, бұл әлемдік қоғам­дастықтың алдында пікіралмасу алаңының маңыздылығын дәлелдейді.

Әлемдік және дәстүрлі діндер лидер­лерінің съезі бүгінгі күннің өзінде конфессиялық қатынастардың траекториясын түсіну мен ынтымақтастық бағытын өзгертті және тек діндер үшін ғана емес, жалпы тұтастай алғанда әлемдік қоғамдастық үшін байланыс­тырушы тетік ретінде қызмет етуде. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидер­лерінің кезекті VI съезі 2018 жыл­дың қазан айында өтеді. Бұл жиын ислам, христиан, иудаизм, буддизм, синтоизм, даосизм, индуизм және басқа да діндердің жоғары өкілдерін, сондай-ақ бірқатар халықаралық ұйымдардың басшыларын біріктіре түседі.

Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының тұрақты әрекет ететін съезі ондаған жылдар бойы өзара түсіністік пен сыйластық және ең ба­стысы – пікір алмасу арқылы келі­сім мен қауіпсіздікті нығайтып келе­ді. Сонымен қатар жер шарында бар­лық мәдени-діни бірлестіктер мен қауым­дастықтардың бейбіт өмір сүруін қамта­масыз етудің тиімді тетігі болып табылатынын көрсетеді. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі өзара түсіністік пен әлем бойынша құр­мет мәдениетінің дамуына, сондай-ақ діндер арасындағы тиімді жаһандық пікір­алмасудың қалыптасуына баға жетпес үлес қосуда.

Зарема ШӘУКЕНОВА,
Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты­ның директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу