Ырым-нанымға сенесіз бе?

Адамзат баласы ғасырлар бойы алға ұмтылып, өркениеттің дөңге­лектері дамылсыз дөңгелеп келе жатқанымен, әлі күнге дейін ырым-нанымдарға сенетіндер жеткілікті. 

Егемен Қазақстан
16.03.2018 324
2

XVІІ ғасырдың басында бір дәрігер ырымшылдықты аңқау адамдардың кәдуілгі адасуы деп білген екен. Ал ХХ ғасыр басында ғылым кәдім­гі­дей жетістіктерге жете бас­тағанда, 1910 жылы басылған «Британ энци­кло­педия­сы» болашақта өркениет ырым­­шыл­­дықтың соңғы елестерінен құты­лады деп сәуегейлік айтыпты.

Бірақ әлі күнге жұрттың ырым­шыл­дықтан ада болғаны шама­лы. Көп адамдар алдынан қара мысық кесіп өтсе, әсіресе еуропалықтар абай­сызда айна сындырып алса, зәресі кете­ді. Көшеде келе жатып түшкіріп қал­саңыз да кез келген адам «Сау болыңыз!» дейді. Түшкірген адамға саулық тілеу барлық халықта бар. Бір қарағанда бұл да сыпайылықтың бір түрі сияқты болғанымен, оның да түбі ырымшылдықта жатыр. Өйткені көптеген халықтар адам өзінің жанын «түшкіріп» жібереді деп есептеп, сақтық ретінде саулық тілеп жатады.

Сонымен «Британ энциклопедиясында» айтылғандай, ырымшылдықтан арылып келе жатқанымыз шамалы. Сөзіміз құрғақ болмау үшін, қазіргі «фэн-шуй» ілімін де мысалға келтіруге болады. Үйдегі берекеге, қызмет бабында мансапқа, махаббатта үйлесімге жету үшін адамдар осы ілімнің түрлі ырымдарын жасап, бұйымдарын қастерлеп сатып алады. Біз бұл жерде сан ғасырлық тарихы бар қытай ілімін жоққа шығарудан аулақпыз. Кезінде Қытай императорлары «Фэн-шуй» құпияларын терең білген адамдардың ілімін пайдаланып, ондай адамдарды өлтіртіп жібергені белгілі. 
Вебстер сөздіктерінде айтылғандай, «ырымның өзі белгісіздіктен туындайтын, себепті-салдарлы байланыстарды дұрыс түсінбеуден, магия мен оқиғаларға сенуден шыққан түсінік немесе дәстүр». 

Спортшылар да ырымшылдық жағынан алдына жан салмайды. Олардікі де ғарышкерлердікі сияқты жағдай. Көңілдері күпті, алдарында не жеңіс, не жеңіліс күтіп тұрғанын білмейді. Кейбір спортшылар өздеріне үлкен жеңіс әкелген киімдерін жумайтыны, оны әрбір жарысқа киіп шығатыны сондықтан. 

Қысқасы, адам баласы қаншама құпиялардың сырын біліп, ғарышты бағын­дырса да, ырымшылдықты тоқ­татудың орнына, үдете түскен секілді. Мұның бір себебі Алланың құдіретін ешқашан толық аша алмайтындығында.

Неге әйтпесе, біздер қара мысық ке­сіп өтсе, ұнжырғамыз түсіп кетеді. Кө­п­теген халықтар 13 деген сан мен оның жұмаға сәйкес келуінен зәре-құты қаша­ды. Осы күні де мойнынан тұмарын тас­тамай жүретіндер жеткілікті.

Ал «Америка энциклопедиялары­ның» халықаралық басылымдары да ырымшылдықтың өміршеңдігін алға тартып, мәдениеттің бар саласында ескі дәстүрлер сақталынып қана қой­май, жаңа мәнге ие бола баста­ғ­анын айтады. 

Өзімізді алайықшы, өзіміз де еркі­мізден тыс ырымшылдықтың түрлі әрекеттерін жасайды екенбіз. Біреудің ба­сындағы бақытсыз оқиғаны сөз ет­кенде ағаш үстел, жақтауларды «айт­қан жерден аулақ» ұрғылап жатамыз. 

Мысалы, электронды пошталар арқылы хаттар келіп жатады. Онда мұн­­дай мантра-тотемдерді 24 сағат ішінд­е өзіңде қалдырмай, бақыт пен сәт­ті­лікке зәру таныстарыңа барынша көп жібер­сең, өміріңде үлкен жақ­сы­лық­тар­­дың басталатыны айтылады. Мен бірде ырым-нанымға мүлде сен­бей­­мін дейтін танысымнан ол хатты неге тарат­қанын сұрағанымда ол: «Оны ырым­шыл болғандықтан жасаған жоқ­пын. Жай ғана жағымсыздықтың бо­лға­нын қала­маймын» деп жауап берді…

Сонау гректерде де дінмен байланысты ырым-нанымдар көп болған ғой. Мәселен, вавилондықтар да дүдәмал жағдайлардан шығу үшін мал со­йып, жануарлардың бауырын қараған. Қазақта да жауырын қарау деген бар. 

Күніміз сәтті басталсын деп үйден оң аяқпен аттап шыққаннан бастап, ырым­шылдықтың қалыптасқан дәс­түр­лерін бұлжытпай орындай бастаймыз. Ұлын үйлендіріп, қызын ұзатып, ет жақындарын ана дүниеге шығарып жатқан жандар ықылым замандардан келе жатқан ырым-нанымдарды жасайды. 

Сондықтан да кейбір энциклопедияларда айтылғандай, «Адамзат баласы өзінің болашағына сенімді болмайынша… ырымшылдық деген еш­қашан жойылмайды». Керемет бір әулиелер болмаса, адам баласы өзінің ертеңін не күтіп тұрғанын ешқашан біле алмайды. 

Айнаш ЕСАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Мемлекеттер басшылары Қасым-Жомарт Тоқаевты Президент лауазымына кірісуімен құттықтады

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу