Гүней Эфендиева: Түркі әлемін біріктіретін қадам

Халықаралық Түркі мәдениеті мен мұрасы қоры саяси-экономикалық, мәдени-гуманитарлық және білім беру салаларында қызмет етіп келеді. Таяуда аталған қордың басшысы Гүней Эфендиевамен әңгімелесудің сәті түскен еді.

Егемен Қазақстан
19.03.2018 1492

– Гүней ханым, бірінші кезекте халықаралық Түркі мә­де­ниеті мен мұрасы қоры жөнінде кеңірек әңгімелеп берсеңіз.

– Жалпы, бұл қордың негізі 2009 жылы Нахчиванда қаланды. Кейінірек 2012 жылы ұйымның ере­желері бекітілді. Ал 2015 жы­­­лы Түркі мәдениеті мен мұ­ра­­сы қоры өз жұмысын бас-
тады.

Түркі әлемі – өте бай. Оның тереңдігі мен байлығын зерттеген сайын, тұңғиығына бата түсесіз. Түркілер әлемнің түкпір-түкпіріне таралған. Еуропада, Азияда, өзге де аймақтарда өмір сүреді. Бұдан бөлек, түркілердің діні де әртүрлі. Негізгі дініміз ислам болғанымен, христиандықты, буддизмді ұстанатын, шаман­дықты дұрыс көретін бауырластарымыз жетер­лік. Қысқаша айтқанда, Түркі әлемі – әр алуан және мұндай ерек­шеліктерге өте бай. Осы орайда, Қордың мақсаты түркі халық­тарын бір-біріне одан әрі жа­қын­дастыру, ортақ әлем қалып­тастыру. Өйткені біздің тіліміз – ортақ, өзара ұқсас әдет-ғұрып­тарымыз көп және тегіміз де бір. Алайда бір-біріміз жөнінде мә­ліметті аз білеміз. Сондықтан өзара жақындасудың маңызы зор.

Сонымен қатар бұл қор түркі мәдениеті мен мұрасын әлемге танытуды көздейді. Қазіргі таңда қордың төрт мүшесі бар. Олар: Қазақстан, Әзербайжан, Түркия және Қырғызстан. Ұйымның штаб-пәтері Бакуде орналасқан. Қордың құрылғанына көп болмаса да, бірқатар жобалар жасап, оларды әлемге таныстыру мақсатында жұмыс істеп жатырмыз.

– Былтыр Елбасы Нұр­сұл­тан Назарбаев қазақ тілін ла­тын әліпбиіне көшіру туралы ше­шім қабылдады. Таяу­да жаңа әліпбидің нұсқасы бекі­тілді. Қазақстанның осы қада­мының түркі әлеміне ықпалы қандай болады деп ойлайсыз?

– Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың латын әліпбиіне көшу жөніндегі шешімін зор қуанышпен қабылдадық. Бұл қадам Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл түркі әлемі үшін де пайдалы болмақ. Келешекте түркі халықтарын жақындастыруға орасан үлес қосатыны анық. Қазір екеуміз түрік тілінде сөйлесіп отырмыз. Яғни, екі елден болсақ та бір-бірімізді түсінісе аламыз. Тіпті өз ана тілімізде сөйлесек те, не айтып жатқанымызды білеміз. Өйткені біздің – түбіміз ортақ. тіліміз – ортақ.

Латынға көшудің пайдалы болатынына мысал келтірейін. Әзербайжандар «улдуз» дейді. Түріктер оны «йылдыз» деп атайды. Қазақшасы «жұлдыз». Бұл негізінде бір түбірден шыққан сөз. Әзербайжанға не Түркияға барып, «жұлдыз» деп айтсаң, түсінбеуі мүмкін. Ал оны латынша әріптермен жазғанда бірден ұға қояды. Яғни осылайша бір-бірімізге жақындай түсеміз.

Әзербайжан латын әліпбиіне Гейдар Әлиевтің кезінде көшкен-ді. Ол уақытта мұндай шешім қа­был­дау оңай емес-тұғын. Бүгінде Әзер­байжан бұл белесті сәтті бағын­дырды. Әліпбиді ауыстыру – оңай шаруа емес. Әйтсе де, бо­лашақта түркі тілдес мемлекет­тердің бәрі бұл жолдан өтеді.

– Былтыр Қазақстан Пре­зи­дентінің «Болашаққа бағ­дар: рухани жаңғыру» атты мақа­ласы жарық көрді. Онда сананы жаңғырту мемлекет­тің қалыптасуында маңыз­ды рөл атқаратыны ай­тылды. Жал­­пы, Әзербай­жан хал­қы Н.Назар­баевтың және Қазақстан­ның баста­ма­­­ларын қалай қабыл­дайды?

– Жоғарыда айтып өткен латын әліпбиіне көшу осы «Рухани жаңғыру» аясында жасалған қадам екені белгілі. Бұл бағ­дар­ламалық ма­қала Қазақстан­ның дамуына үлкен үлес қоса­тынына сенімім мол. Қазіргі таңда атқарылып жатқан шаруалар тарихтан сабақ алған Қазақстанның заманауи қабіле­тін айшықтайды. Президент Н.Назарбаев – көреген Елбасы. Ол Қазақстанды дамыған, дүние жүзіндегі ал­дыңғы қатарлы, әлемдік аренада абыройлы мемлекетке айналдырып келеді.

Мен Астанаға үшінші рет ке­ліп отырмын. Бұған дейін 2015 жылы Қазақ хандығының 550 жыл­дығының мерейтойына қатыс­тым. Сол кезде қатты қуандым. Өйткені біз – түбіміз бір түр­кілерміз. Қанымыз да ор­тақ. Тәуелсіз Қазақстанның мұн­дай деңгейге жеткеніне біз қатты қуандық. Ата-бабамыздың мұ­ра­сын сақтап, оны келешек ұрпаққа аман-есен жеткізу жо­лындағы іс-қимылды көргенде разы болдық.

Әңгімелескен Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО құтқарушылары Шалқар көлінде 4 адамды құтқарды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

15.08.2018

Жамбыл филармониясына Кенен есімі берілді

15.08.2018

«ҚАЗБАТ» батальоны АҚШ-тың «Дала қыраны-2018» бітімгерлік оқу-жаттығуларына қаты­суда

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу