Адал асымыздың қадірін түсірмейік

Біз сияқты мегаполис тұрғындары үшін мәселенің үлкені – азық-түлік сапасы мен табиғи өнімдер екені айтпаса да түсінікті. Өз бақшасындағы балғын көкөністерді жемеген, жаңа сауылған сүтті ішпеген адамда қайбір денсаулық болсын. Сондықтан да ауыр көтеріп, ыстыққа күйіп, суыққа тоңып жатпаса да қалалықтарды кесел көбірек айналшықтайды.

Егемен Қазақстан
29.03.2018 17261

Мұның бәрі түсінікті болса да, түсін­бейтін де жайттар жеткілікті. Мәселен, халқымыздың тарихымен бірге ажырамай келе жатқан күнделікті азығы, оның ішінде әсіресе, малмен күнелткен қазақтың сүт өнімдерін алайық.

Наурыз мерекесі қарсаңында қаладағы үлкен базарға барсақ, жұрт жапырылып айран, қымыз, шұбатқа таласып, кезекке тұрып жатыр екен. Мұндай ұзын-сонар кезекке тұру егемендіктің елең-алаңымен келмеске кеткендей болатын. Тосын көріністі қызық көріп, қатарға тұрып, айранның да, қымыздың да, шұбаттың да дәмін татып көруге кірістік.

Және бұл қадамға итермелеген жайттар да жеткілікті болатын. Алматыда мыңғырған мал жоқ. Іргесіндегі ауылдарда азды-көпті бие байлайтындар бар. Бірақ түйе деген жануарды көрмек түгілі, кейде атын естудің өзі қиындау. Қысқасы, біздің қалада түйе жоқ, бірақ шұбат көп...

Сонымен сағатымызды қиып, қымыз­дың да, қымыранның да, айранның да шалаптың да, шұбаттың да дәмін тата бастадық. Қазығұрттың баурайында шүйгін шөпке жайылған биенің саумалы мамырда қандай, күзде шөп піскенде қандай екенін бала кезден жазбай танимыз. Ал айран деген сиырдың сүтінен ұйытылатынын бұл қазақққа баяндап отырудың өзі ақымақтық. Түйе сүтінің сырын кейін келін болып түскен елімізден білдік. Шайға сиырдың сүтін қатқанда қандай дәм береді, түйенің сүті қандай дәм береді? Бұл екі жануардың сүтінің құрамы өте бөлек екені бесенеден белгілі.

Қысқасы, «Алтын Орда» базарындағы айран деп сатып жатқан айранның да, қымыз деп сатылып жатқан піскен айран­ның да, шұбат деп сатылып жатқан түсі­ніксіздеу қосындыны, мүмкін қымыран шы­ғар, қатарынан дәмін татып көріп, тек қана өкіндік, тек қана қынжылдық. Құдайым-ау, шұбат қашан тұп-тұщы, қаймақ сияқты тәтті болып еді?! Қаншама рет іргеміздегі «Көк базардан» удай бағаға «қымыз» деп шалапты, «шұбат» деп қою айран сатып алып келдік. Ауыл қазағы қойдың сүті мен сиыр сүтін, түйе сүті мен бие сүтін бірден ажырата алады. Ал асфальт үстінде туған буын үшін ақшыл қышқылтымның бәрі бірдей.

Түйе сүті, бұл түлік суды аз ішетін­дік­тен, ­майлы болып келеді. Қуаты мен дәрумендік қасиеті қымыздан кем емес. Қымызда 499-528 ккал болса, шұбатта 789-991 ккал болады. Шұбаттың да сапасы көбiнесе ұйытқыға байланысты екенін, баппен ашытылған шұбатты үзбей ішкен адамның ағарып шыға келетін де көрдік.

Бұл қазақ әсiресе, қос өркештi қазақ түйелерiнiң сүтi емдiк қасиетiмен құнды саналатынын, желөкпе, азқазан, ішек жолдарына қара жел байланып, ас қорыту нашарлағанда шипа екенін біледі. Ал сиыр сүтін өндіруді көлемді жүргізген кешегі Кеңес өкіметіне біз сияқты ұлттардың келешегі мен денсаулығы керек болмады. Бие мен түйе сүті сиыр сүтіне қарағанда анағұрлым сіңімді, ана сүтіне жақын, құнарлы екенін қазаққа түсіндіріп отырудың өзі артық. Бірақ, әңгіме бұл туралы да емес.

Ендігі сөз болмысымыздың ажырамас бір бөлшегі, шежіремізді суарған сүт өнімдерінің өтірігі мен сапасы қақында. Қазақ болғаннан кейін оның ырым-жырым, той-томалағы мен қымыз-шұбаты тарихымен ілесіп жүре береді. Айран-сүтті, нағыз қышқылтым шұбатты ағзамыздың аңсап тұруы да табиғи заңдылық.

Өкінішке орай, әсіресе қаладағы аста-төк тойларда өтірік қымыз, жасанды шұ­баттың көп кездесетіндігін кім жоққа шығара алады?! Шұбат деп сатып алып, сәл тұндырып қойсаң суы бөлек, айраны бөлек болып іркілдеп, литр-литр «қымыз» бен «шұбатты» төгуге мәжбүр болып жататындарды, яки болмаса отырыс аяқталмай жатып, ішкен-жегенін төгуге тура келетін жағдайларды көз көріп жүр.

Бұл – өмірі ет пен шұбат-қымызға байланған қазақ үшін реттелуге тиісті ұят мәселе. Халқымыздың ғасырлар бойы тұтынып келген адал да шипалы асын тәлкекке айналдыруды тоқтату керек сияқты. Өзге халықтар ұлттық тағамдарын мақтаныш етіп, брендке айналдырып жатқанда, біздің өз асымызды мазақ етуіміздің жөні қалай?..

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

18.07.2018

Алматыда Кореямен бірлескен клиника ашылды

18.07.2018

Шекара туралы толғау

18.07.2018

Қытай елінің айшықтары

18.07.2018

Тұманды сейілткен «Талан

18.07.2018

Мағжанның «Батыр Баяны»

18.07.2018

Жеткіншектер сауықтыру лагерінде өз-өзін жетілдіре түсті

18.07.2018

Жетісайдағы Бауыржан Момышұлы атындағы №6 мектеп-гимназия үздіктері көп үлгілі мектеп

18.07.2018

Семейлік оқушылар дін тарихын оқиды

18.07.2018

«Цифрлы Қазақстан» үлкен мүмкіндіктер сыйлайды

18.07.2018

Батыс Қазақстан облысында екі мектеп пайдалануға беріледі

18.07.2018

Жауын жастана жантайған Жабағы батыр

18.07.2018

Сынақтар шежіресінен сыр шертеді

18.07.2018

Әліпби – жазуымыздың іргетасы

18.07.2018

Малдәрігерлік қызмет уақыт талабына сай ма?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу