Айым да сен, Ғалия, күнім де сен...

Ақмола қаласы елордаға айналып, абыр-сабыр болып жатқан 1998 жылдың көктемі-тін. Қалалық газеттің тілшісі деген атымыз бар, ұшып-қонып жүрген шақ. Бір күні өңірге аты мәлім байырғы журналист, қарт қаламгер Октябрь Әлібеков ағамыз үйіне шақырды. Бардым. Күн жексенбі еді. Өкең мені алыстан келген бауырым деді ме, ерекше іш тартып, айрықша ілтипат білдірді.

Егемен Қазақстан
05.04.2018 13469
2

Әңгіме қызған тұста жең­ге­мізге «ана бір дүниені жалғап жіберші» деп көнетоз қоңыр папканы алдырды. Ашты. Ішінен ақ жамылған әйелдің фотосын алып шықты. – Мынау, – деді: «Атақты Балуан Шолаққа «Айым да сен, Ғалия, күнім де сен...» деп ән салдырған Ғалияның суре­ті. Осы дүниені өзіңе берейін деп ша­қырып едім. Кәдеге жара­тар­сың».

Бұл жәдігерді Өкеңе 1995 жылы белгілі кәсіпкер Марат Нә­биев әкеліп берген екен. Су­ретті алғаш рет 1996 жылы аға­мыз өзі басқарған облыс­тық газетте жариялапты. Жоғарыдағы Марат Әскенұлы 1987 жылы Ақмола облысы Бұланды ауданы (бұрынғы Макинка), Тастыөзектегі Балуан Шолақтың зиратын тауып, басын көтерген абзал азамат.

Қазір Өкең жоқ. 2010 жылы дүниеден өтті. Абзал ағаның аманаты ретінде суреттің көшірмесі бізде қалды. Кейінгі кезде бұл фотоны анда-мында жариялаушылар көбейді. Көрген сайын Октябрь Қайырұлы ақсақалдың аманаты еске оралады.

Өкең шын мәнінде Арқа өңір­іне қатысты тарихи оқиға­лар­ға жіті назар аударатын адам еді. Со­ның бір дәлелі – осы сурет. Октябрь аға бұл жәдігерді маған ама­нат­тай отырып, Ғалияға қа­тыс­ты өзі білетін оқиғаларды ай­тып еді. Содан есімде қалғаны, то­ғыз жолдың торабы Ақмолада қыр қазақтарының саудасын орта­қтастыратын Сұлтанай Қамза деген ноғай болыпты. Оның саудасын жүргізетін түбі жаңаарқалық Тілеу атты дәулетті қазақ екен. Оның үлкен әйелінен Ғалия, Мәрзия атты екі қыз туған. Мына фотодағы Ғалия осы.

Одан кейін академик-зерт­теу­ші Ахмет Жұбанов «Замана бұл­бұлдары» атты монографиясында ертеректе алматылық Мәкура Есілбаевадан жазып алған мәліметті келтіреді. Онда: «Ғалия қара сұрлау келген, ат жақты, бетінде аздаған шешек дағы бар, жанары өткір, сөзге шешен, оң қолынан өнер тамған шебер адам болған. Бір кемшілігі алқымында шешектен қалған дақ көп болғандықтан, тамағын орамалымен қымтап байлайтын әдеті бар» делінген екен. Осы деректі мына суреттен де байқауға болатын сияқты.

Сөйтіп Балуан Шолақ ата­мыз­дың әні арқылы Ғалия апамыз да тарихта қалды. 1998 жы­лы С.Оспанов құрастырып бас­тырған «Балуан Шолақ» атты кі­тап­тан «Ғалия» әнінің алты түр­лі нұсқасын көруге болады. Не­гізі бұл ән туралы академик Ахмет Жұбанов: ««Ғалия» әні – әннің төресі. Үлкен жүректен, шын сезімнен туған дүние... Бірақ бабына келтіріп орындау көрінгеннің қолынан келе бермейді», депті. (А.Жұбанов «Замана бұлбұлдары» Алматы, 2001 ж, 134-б).

Расында осы бір үлкен сезім­нен туған әннің авторы мен кей­іпкерінің кейінгі тағдыры жай­лы жоғарыдағы Октябрь аға­мыз­дан естіп, қағазға түсірген де­рекке үңілсек, дәл осы тұста Балуан Шо­лақ атамызға орыстар жо­ғал­­тқан сексен өгіздің жаласы жа­былып, қамауға алынды. Ал Ға­лияға «Шолақ пәлен жылға сот­талып, жер аударыпты» деген жаң­сақ хабар жетеді. Сөйтіп апамыз ата-анасының нұсқауымен Есенжолдың Қанапиясына тоқалдыққа барады. Бұл адаммен де дәм-тұзы жараспай семейлік Қали деген жігітке шығады. Сөйтіп жүргенде туберкулез дертіне шалдығып, 1922 жылы қайтыс болып, мүрдесі қазіргі елорданың «Жастар» шағын ауданы аумағында орналасқан ескі зиратқа жерленеді. Екі жылдың алдында бір топ қазақ жастары марқұм апамыздың жамбасы тиген нүктені тауып, басына жаңадан белгі орнатты.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу