Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Егемен Қазақстан
21.05.2018 2119
2

Бұл ұсынысты Ел­басы Сочидегі Жоғары Еуразиялық эконо­ми­калық кеңестің отырысында ортаға тастаған-ды. Сонымен ғасырдың мегажобасы делінген бұл кеме жолының салыну мүмкіндігі қаншалықты? Жүзеге асқан жағдайда ол ең алдымен қай елге пайда әкелуі мүмкін?

«Келешегі зор жобаның бірі – Қара теңіз бен Каспийді су жолымен байланыстыратын «Еуразия» каналының құрылысын жүзеге асыру қажет. Сонда Еуразиялық эконо­микалық одақ инфрақұрылымы Азия мен Еуропаның, Шығыс пен Батыстың, Ты­­нық және Атлант мұхиттарының арасында көпір бола алады», – деді Қазақстан Прези­денті.

Көзіқарақты жұрт біледі, негізі бұл идея алғаш айтылып отырған жоқ. «Еуразия» каналын салу бастамасын Қазақстан Прези­денті 2007 жылы Санкт-Петербургтегі халықаралық экономикалық форумда көтер­ген. Идеяны Ресей Президенті В.Путин де қол­дай кетіп, «Бұл канал Каспий маңы елдері­нің геосаяси жағдайын өзгертіп, теңіз державасына айналдырар еді» деген-ді.

Айта кету керек, ұзындығы шамамен 700 шақырым, ені 70-80, тереңдігі 5 метр болатын канал Дағыстанды, Қалмақ Республикасын және Ресейдің Ставрополь өлкесі мен Ростов облысы+н кесіп өтеді деп жоспарланған. Жобаны құп көргендер оның Орталық Азия елдері мен Қытайдан Еуропаның Қара теңіз аймағына жүк транзитін, соның ішінде мұнай мен басқа да шикізатты, дайын өнімдерді тасымалдау ауқымын ұлғайтарына сенімді. Қытай тауарлары қазіргі күні Азияны айналып, Еуропаға Суэц каналы арқылы шамамен бір жарым айда жетсе, «Еуразия» арқылы бұл мерзім 7-10 күнге дейін қысқарады деседі.

 Дегенмен қарсы уәж айтушылар да аз емес. Олар мұнайды құбырлармен-ақ тасы­малдауға болады дейді, ал жүк тасымалын Еділ-Дон каналы арқылы жүзеге асыруға болатынын алға тартады.

Бірақ, мамандардың есебінше, жаңа канал салынар болса, онымен 8-10 мың тонна жүк көтеретін «өзен-теңіз» класындағы кемелер жүзе алады. Бұл жыл сайынғы тасымалды 45 миллион тоннаға жеткізуге мүмкіндік береді. Ал Еділ-Дон каналы жылына небәрі 13-16 миллион тонна жүк өткізуге қауқарлы.

Осы тұста Ресей Өңірлік мәселелер институты бас директоры Дмитрий Журавлев каналдың салынуы ең алдымен Қазақстанға тиімді деп санайды. «Қазақстан әлемдік мұхитқа шығатын жолға ие болады. Ондай жағдайда Қазақстан Қытайға транзит болса да, болмаса да ұтылмайды» дейді ол.

Ал кейбір ресейлік сарапшылар Қытай мен Еуропа арасындағы транзитке бағдар­ланған бұл канал Ресейдің сыртынан өтетін халықаралық көлік дәлізіне айналмай ма деп алаңдайды. «Еуразия» каналы Ресейдің Транссібір магистраліндегі тасымалды азайтып, мол үлес Қазақстанның қанжығасында кетеді деп қауіптенеді. Алайда ішкі жүк ағынын зорға өткеріп отырған Транссібір қазіргі күннің өзі Қытайдан келетін жүк тасымалын қамтамасыз ете алмайды. Сон­дықтан солтүстіктегі көршіміз жаңа канал­дың салынуына кетәрі емес екенін аңғар­тады. Екінші жағынан, Ресей тарабы жоба елдің оңтүстігіндегі аймақтарға серпін бере­ді, өңдеу өнеркәсібін дамытады, жаңа жұ­мыс орындары ашылуына сеп болады деп үміт­тенеді.

Жобаның экономикалық және саяси тиімділігін сараптаушылардың талас-тартысымен қатар өрбіп келе жатқан тағы бір мәселе бар. Ол – экологтардың қарсылығы. Иә, қоршаған орта жанашырлары денінің бұл жобаға іші жылып отырған жоқ. Олар: «Канал өңірдің гидрологиялық жүйесін бұзады. Жаңа су кеңістігінің пайда болуы жауын-шашын режіміне әсер етіп, микроклимат өзгереді. Каналдың теңіздің ащы суымен толуы да қауіпті. Бұл топырақтың деградацияға ұшырауына соқтырады» деседі. Сондықтан ғалымдар құрылысқа кіріспес бұрын ауқым­ды зерттеу жұмыстарын жүргізіп, мұндай өзгерісті қоршаған ортаның қалай қабыл­дайтынын анықтап алуды ұсынып отыр.

Дегенмен мегажобаның жүзеге асуына Ресей де, Қытай да мүдделі. Сонымен қатар жобаның ең алдымен Қазақстан үшін тиімді болатыны жөніндегі пікірлер басымырақ. Жаңа су жолы дайын өнімдерді шетелге тасымалдауды арзандатады. Осыған сай мұнайды бұрынғыдай шикізат күйінде емес, өңдеп саудалауға басымдық берілуі мүмкін. Сонымен қатар еліміз Батыс пен Шығысты, Оңтүстік пен Солтүстікті көктей өтетін тоғыз жолдың торабына айналып, жүк тасымалынан мол табыс түсетіні сөзсіз.

Ресми дерекке сүйенсек, Қазақстан арқылы өткен жүк транзиті 2017 жылы 17 процентке өсіп, 17 миллион тоннаға жуықтаған. Енді транзиттен түсетін жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткізу көзделіп отыр. Ендеше қос теңіздің арасын жалғайтын мегажоба іске асып жатса, Қазақстанның Еуразия кеңістігінде транзиттік рөлінің артуына, дүние жүзі өркениетін тоғыстырған Ұлы Жібек жолын жаңғыртуына ықпал етуі әбден мүмкін.

Қамбар АХМЕТ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу