Өнеркәсіп қайтсе өрістейді?

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы биыл әлемдік эко­номиканың өсімі 3,9 пайызды құрайды деген болжам жасады. Аталған ұйым дерек­теріне сәйкес, Еуразиялық аймақта өсімнің төмен болатындығы айтылған. Ал экономикасы импортқа тәуелді Қазақстанда даму көрсеткіштері қандай болмақ? 

Егемен Қазақстан
22.05.2018 708
2

Бүгінгі таңда мемлекет алдында тұрған үлкен міндет – әлемнің озық 30 елінің қатарына кіру. Аталған межеге жету мақсатындағы ел Үкі­метінің 2018-2022 жылдарға арналған әлеу­меттік-экономикалық даму болжамында бәсе­кеге қабілетті өндірістер құру, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту, цифрлы технология­лар­ды қолдана отырып, жаңа индустрияларды, экспорттық әлеуетті арттыру, отын-энергетикалық кешенді, экономиканың базалық салаларын, агроөнеркәсіпті, көлік инфрақұрылымын, логистика, туризм, сауда, сондай-ақ құрылыс, кәсіпкерлік секторын дамыту көзделген. Ал Ұлттық экономика министрлігінің 2025 жылға дейінгі стратегиялық жоспарында дамыған елдер тізіміне кіру үшін ІЖӨ деңгейінің өсуін жан басына шаққанда 46 100 АҚШ долларына дейін жеткізіп, еңбек өнімділігін жылына орта есеппен 4,7%-ға, шикізаттық емес экспорттың үлесін 50%-ға, ал ІЖӨ-дегі шағын және орта бизнестің үлесін 35%-ға дейін жеткізу межеленген.

Осы орайда еліміздің экономикалық даму бары­сына қатысты пікірін білдірген Білім жә­не ғылым министрлігі Экономика институты Эко­номикалық саясат және жаһандану орта­лы­ғы­ның меңгерушісі, ҰИА академигі Оразалы Сәб­деннің айтуынша, озық елдер тізіміне енудегі бірінші мәселе – экономиканы әртараптандыру. Ал импортқа тәуелділіктен арылу тікелей өнер­кәсіптің құрылымын өзгертумен байланысты.

– Мемлекет басшысы индустриялық-инно­ва­циялық бағдарлама аясында кәсіп­орын­дар­ды көптеп ашып, экспортқа шығаратын бәсе­кеге қабілетті өнімдерді көбейту қажеттігін алға қойды. Ғалымдар тарапынан бұл мәселе төңірегінде жиырма бес жылдан астам уақыт бойы айтылып келеді. Экономикамыз үдемелі дамып, 30 елдің қатарына қосылу үшін ІЖӨ жылы­на кем дегенде 6-7 % өсуі керек. Әзірге сөз бен ісі­міздің арасында алшақтық басым. Ал өнер­кә­сіп­тің құрылымы туралы сөз еткенде елімізде машина жасау үлесінің төмендігіне назар аудару қажет. Кезінде бір ғана Алматының өзінде ауыр машина жасау, поршень зауыттары, С.М.Киров атындағы зауыттар алдыңғы орындарда тұрды. Шымкенттегі пресс-автомат зауытында цифрлы басқару бағдарламасымен басқарылатын цехтар жұмыс істеді. Бүгінде оның бірі де жоқ. Цифрлы экономикаға көшуді мақсат еткен ел үшін машина жасау, электроника, цифрлы салаға инвестиция салу кезек күттірмейді. Қазіргі кезде шетелдерде, тіптен көрші Ресейдің өзінде 3D жүйесімен үйлер салына бастады. Ал Қазақстан өнеркәсіптің осындай жаңа салалары жағынан артта қалып келеді, – дейді ғалым.

Ағымдағы жылы мемлекет басшылары, бизнес өкілдері қатысқан Давос форумының қоры­тын­дысына сәйкес жаһандық индекс рейтингі бойын­ша Қазақстан 57-орынды еншіледі. Ал өнеркәсіп, инновация, технология саласы бойынша 80-100-орындарда тұр. Осы орайда технология­ны трансферттеу қажеттілігі туындайды. Яғни біріншіден, шетелдерден жаңа технологияларды сатып алып, іске қосу болса, екіншіден, отандық ғылымға назар аудару қажет.

– Бүгінде елімізде тың жаңалықтар бар, бірақ ғылымның жайы мардымсыз, – дейді О.Сәбден. – Көрсеткіш шетелдермен салыстырғанда 20-30 есеге дейін төмен. Ғылым саласына берілетін қаржыны біртіндеп болса да көбейту керек. Салыстырмалы түрде алатын болсақ, Қазақстан экономикасы дағдарыс жылдарына дейін жылына 9-10 пайыз өсім беріп, көрсеткіш Қытаймен пара-пар болды. Бүгінде ғылымға бөлінетін қаржы өсудің орнына 3-4 есеге дейін төмендеп кетті. Қазіргі кезде ғылымның үлесі ІЖӨ-нің 0,14 пайызын құрайды. Оның үлесі ІЖӨ-нің кем дегенде 1,5-2 пайызы болуы керек. Дамыған мемлекеттерде бұл көрсеткіш төрт пайыздан жоғары.

Экономиканы әртараптандыру туралы сөз қозға­ғанда резервтеріміздің ішкі күшімізде жатқандығын да ескеруге тиіспіз. Яғни қоғамды шағын кәсіпке баулу қажет. Мемлекет басшысы шағын және орта бизнес ел экономикасының драйвері болуы қажеттігін баса айтты. Дамыған елдерде шағын кәсіпкерліктің үлесі ІЖӨ-нің 50-60 пайызын құраса, біздегі ресми көрсеткіш 25 пайыз. Экономика институтының зерттеулері бойынша, бұл көрсеткіш 20 пайызға да жетпейді, – дейді О.Сәбден. Ал Германия сияқты елдерде халықтың 70-80 пайызы шағын кәсіппен қамтылған екен. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің дерегі бойынша не зейнетақы салымдары, не сақтандыру төлемдері жоқ өзін-өзі қамтамасыз ететін азаматтардың саны 2,7 миллионға жуықтаған. Ғалымның айтуынша, бұл ойланарлық мәселе.

Эльвира СЕРІКҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

19.01.2019

Локомотивтерді жөндеу толық орындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу