Қылмыс қашан құрықталады?

Ресми деректерге сенсек, соңғы жылдары Қазақстанда қылмыс асқынған үстіне асқынып барады. Мұндай құбылысты түсіну де, түсіндіру де қиын. Өйткені біріншіден, миллиард халқы бар елдерді айтпағанда, жүз миллионнан астам халқы бар Ресей сияқты тұрғындары көп мемлекет емеспіз. Екіншіден, қазақ ешқашан қылмыскер, басбұзар халықтардың қатарына жатқан емес. Біз ғасырлар бойы тыныш малымызды бағып, ағайын-туыс, құда-жегжаттарымызбен араласып, бейбіт қана өмір сүрген ұлтпыз.

Егемен Қазақстан
31.07.2018 81
2

Олай болса, осындай момақан елде жантүршігерлік қылмыстардың жиі-жиі орын алуының сыры неде? Кез келген қоғамның қалыпты дамуы үшін онда қатаң тәртіп орнауы керек. Бізде сол тәртібіңіз тәлтіректеп тұр. Оны түзейін деген талпыныс та байқалмайды. Былайша айтқанда, әй дейтін әже, қой дейтін қожа жоқ. Арам пиғылдылар соны түсініп алған. Сондықтан да қылмысқа әуестенушілік көбейіп барады. Әй, не істер дейсің, тәртіп орнататын шенеуніктер өз шаруаларымен әлек, біз де мүмкіндікті пайдаланып қалайық дейді. «Қазаннан қақпақ кетсе иттен ұят кетедінің» нағыз өзі.

Өткен 2017 жылы Қазақстанда 316,4 мың қылмыс жасалыпты. Бұл одан он жыл бұрынғы көрсеткіштен 2,4 есеге көп екен. Егер мәліметтерге жүгінсек, 2011 жылдан бастап елдегі қылмыстардың қаулап өсе бастағанын аңғаруға болады. Мәселен 2010 жылы Қазақстанда 100 мыңнан сәл асатындай қылмыс жасалса, 2011 жылы ол көрсеткіш 200 мыңға, 2012 жылы 300 мыңға жетіп, 2013-2015 жылдары 300 мыңнан да асып түскен.

Әр он мың адамға шаққанда жасалатын қылмыстар санымен есептегенде Алматы, Астана қалалары мен Қостанай облысы ең криминалды өңірлер болып саналады екен. Мәселен Алматыда 2017 жылы әр он мың адамға шаққанда 359 қылмыс жасалса, Астанада – 331, Қостанай облысында 202 қылмыс жасалған.

Егер өңірлер бойынша қарастырар болсақ, өткен жылы Алматы қаласында 63,7 мың қылмыс жасалып, өсім 22,6 пайызды құрған, яғни одан он жыл бұрынғы кезеңмен салыстырсақ 4,3 есеге ұлғайған. Өткен жылы Астанада полицейлер тіркеген қылмыстар саны 33,2 мыңға жетіп, соңғы бес жылдағы өсім 46,2 пайызды құраған. Қылмыстар аз жасалады деген Маңғыстау облысының өзінде 6 мың қылмыс орын алып, өсім 29,9 пайыз болған. Жалпы, қылмыстардың жылдан жылға төмендеу көрсеткіші жоққа тән, бірыңғай өсу ғана бар. Біз келтіріп отырған мәліметтердің тек ресми түрде тіркелген қылмыстар саны ғана екенін де естен шығармаған абзал. Шалғай елді мекендерде орын алып жататын төбелестер мен ұрлықтар, басқа да ұсақ-түйек бұзақылықтар, әрине, тіркеліп жатқан жоқ. Осындайда қылмыстарды ізгілендіру олардың санын азайтады деген пікірге де күмәнмен қарауға тура келеді.

Өткен жылы еліміз бойынша 31,9 адамның сотталуы да біраз жайдан хабар берсе керек. Олардың 443-і кәмелет жасқа толмағандар. Бесіктен белдері шықпай жатып түрмеге түскен мұндай жасөспірімдердің болашақ өмірлерінің қандай боларын да ешкім болжап айта алмайды. Оның үстіне жаппай жайлаған жұмыссыздық, жастар проблемасының шешім таппауы ХХІ ғасыр жеткіншектерінің тағдырларын мейілінше қиындата түсуде. Сондықтан да олар бұрын-соңды құлақ естіп, көз көрмеген қылмыстарға баруға мәжбүр.

Кейде ауыздықтау мүмкін болмай бара жатқан қылмыстар санына қарап отырып, осы бізде полиция және басқа да құқық қорғау органдары бар ма өзі деп те ойлап қаласың. Бірақ полиция бар. Оған үр жаңа автокөліктерге отырып алып қала көшелерінде зымырап жүрген полиция қызметкерлерін көре отырып-ақ көз жеткізуге болады. Олардың не тындырып жүргендері, әрине, басқа мәселе.

Таяуда Алматыда атақты спортшы Денис Теннің кісі қолынан қаза табу ісі бойынша қоғамдық кеңес отырысы өтіпті. Ішкі істер департаментіндегі ахуал өте төмен. Егер Денистің орнында басқа адам болғанда мұндай резонанс тумас еді. Заң қылмыскерлерге еркіндік беріп отыр. Полицейлердің кәсіби деңгейлері төмен, кадр тапшы деген сияқты пікірлер айтылған сол жиында. Орынды пікір. Қоғамдық кеңес мүшесі Марат Шибутов 2017 жылы Алматыда 45 мың ұрлық жасалғанын, соның тек 4 мыңы ғана сотқа жетіп, қалғандары сол күйі ашылмай қалғанын атап көрсеткен. Өкінішке қарай, бұл еліміздің барлық өңірлеріне тән құбылыс десек, шындықтан онша алыс кете қоймайтынымыз анық.

Осыдан жеті-сегіз жыл бұрын жұмыс бабымен Қытайда болдық. Сөз орайында әзіл-шыны аралас мынадай ығы-жығы халықтың ортасында өмір сүру қиын емес пе деп сұрадық сол елде оқып жатқан жерлестерімізден. Сенесіздер ме, 20 миллион тұрғыны бар (Қазақстанның халқынан көп) қалада түннің кез келген уақытында жападан жалғыз көшеде жүре беруіңе болады, ешкім саған келіп тиіспейді, деп жауап берді бір жерлесіміз.  Бір кездері үйлеріне құлып салуды да білмей, ашық-шашық өмір сүрген халық бүгінде бейне-бір бес қаруын асынып келіп қалған жау­дан қорғанғандай, пәтерлеріне темір есіктер орнатып, терезелерін торлап алды. Бірақ ол да қазіргі заманның әккі үй тонаушыларына кедергі болып жатқан жоқ. Енді не істеуіміз керек?

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Машина жасау саласында меморандумға қол қойылды

16.10.2018

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ресми сапармен Финляндия Республикасына келді

16.10.2018

Қарағандылық оқушылар халықаралық чемпионатта жеңіске жетті

16.10.2018

С.Стоилов: Қазақстанда ұлттық құрамаға лайық шабуылшы жоқ (видео)

16.10.2018

Маңызды қадамдар атап көрсетілді

16.10.2018

Семейде «Екі жұлдыз» байқауы өтті

16.10.2018

Тарбағатайда 4 мың басқа арналған бордақылау алаңы ашылады

16.10.2018

Әскери борышын өтеген сарбаздар туған жерлеріне оралуда

16.10.2018

Қазақстан және Литва жан-жақты ынтымақтастықты кеңейтуге ниетті

16.10.2018

Cенаторлар университеттегі цифрлық хабты аралады

16.10.2018

Қайрат Әбдірахманов дипломатиялық қызмет жүйесін жетілдіру туралы айтты

16.10.2018

Туризм саласының маманы жоқ

16.10.2018

Сенаторлар Ақ Жайық өңіріне келді

16.10.2018

Қаңтар–қыркүйек айларында ЖІӨ өсімі 4,1% жетті — ҰЭМ

16.10.2018

Тоғыз айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс көлемі 4,8%-ға ұлғайды — ҚР ИДМ

16.10.2018

Жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау: 444 нысан сатылды

16.10.2018

Қармақшы - елдік пен ерлік мекені

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

БҚО-да екі жылда 110 елдімекенге таза су тартылды

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу