Ұлт тағылымы

Ұлтты өсіретін, ұлы ететін ақаусыз мөлдір бағыт бар, ол – ұлт тағылымы. Ұлттық тағылымы мықты мемлекеттер қанша жерден тығырыққа тірелсе де, береке-бірліктің, ақыл-ойдың, алып жетекшілердің бастауымен қиындық атаулыны жеңіп, шөңгедей жабысқан пәленің бәрін жолда қалдырады.

Егемен Қазақстан
01.08.2018 71
2

Оны «Түн ұйықтамадым, Күндіз отырмадым», «Дардай болып келгенмен, Бордай болып үгілген, Басы барлар иіліп, Тізесі барлар бүгілген», деп келетін «Күлтегін» тасындағы рухты сөздер ел мен жердің иесі атқарар жұмысты алға тартып, ол орындалса, өктемдіктің өрісі тарылатынын көрсетіп отыр емес пе? «Ата жұрты бұқара, Өз қолында болмаса, Қанша жақсы болса да, Қайратты туған ер ғаріп» деп ХV ғасырда Асан қайғы жар салып, ғаріптіктен құтылу ата жұртты сақтау екенін жеткізеді. Бостандыққа қол жетпей, бодандықта қалудың сор екенін «Қол-аяғым бұғауда, Тарылды байтақ кең жерім», деп оны істеп отырған «Қайырымсыз болған хандарға, Тиер мекен бір күні, Жолбарыстай шеңгелім», деп қатуланған Жиембет жырау аңсары ақталып, елдігімізді алдық.

«Уа, көсіле шабар жерім бар, Ту көтерген ерің бар. Қол боларлық елің бар, Атадан қалған сара жолың бар. Құлдық ұрсаң дұшпанға, Арылмайтын сорың бар... Құлдық ұрсаң дұшпанға, Еркек болып туды деп, Мына сені кім айтар», деп Төле би еріне сенім артса, Қазыбек би өзінің «Жеті жарғысында» ұрлық пен қорлыққа қарсы шығып, адал еңбекпен күн көруге шақырып, «Арам жемейік, адал өлейік» депті. Жігіттің жақсысы «Дұрыс сөзге тоқтай білген, басқаны сөзіне тоқтата білген», деп «Екі адам керіссе, оның арты қызыл шоқ. Біз үш жүз керіспей, келісейік, Ал керісе қойсақ, үшеуімізге де бірдей, Хандық түгіл, ондық та жоқ», деп тұйғындай тіліп түсетін Әйтеке би тағылымы таңдайымызға балдай жұғып, санамызға ұлт ұйытқысы – үш бидің үлгісі дарыса, қане! Сөз бен ойдың кемелі Әбіш Кекілбайұлының «Үш сала – бір арна. Қай істе де, қай тұста да осыны ұмытпасақ, талай кемісіміз түзеліп, талай ортамыз толар еді-ау...» деген тұжырымына да ден қою бір ғанибет секілді.

Осындай тағылымды ақ қағаз, қара сиясыз-ақ ұрпақтан-ұрпаққа өсиет етіп жеткізіп, отырған даналарымыз бен дараларымыз еді. Ол естен шықса, өзім білемдікке, салғырттыққа салынсақ не жақсыны бағалай алмай, жетесіздікті желкеге шығарсақ  – ұлттық таным өшеді. Ұлттық танымның өшуі – ұлтқа қатер. Қазақты қазақ етіп келе жатқан қай заманда да ұлттық таным. Қызыл империя қысып тұрғанда да елі мен жерін, халқын көкке көтерген азулылар аз болмаған. «Мен қазақтың баласы» демейтін бе еді Қасым Аманжолов.

Бізге қазір не жетпейді? Рухтың мықты­лығы, жан мен тән тазалығы. Ұлттық танымды көбіміз күнкөрістің шеңберімен шектеп қойдық. Өзімізді қойып, бесіктен белі енді шыққан ұрпағымызды ұлттың «құлы» бол  демей, уақыттың құлына айнал­дырып, бәрін ақша шешеді дегенге сендіріп бара жатқандаймыз. Жабайы капитализмнің жексұрын «жетістіктерін»,  нарықтың  кейде халыққа емес, кейбір адамдарға қызмет ететін тұстарын желдей кернетіп, арды емес, ақшаны алға шығарып жібердік. Сөйтіп қазақтың танымына кел­мейтін келеңсіздіктерге жол ашып алдық. Мақ­тау мен мақтануда да қазақы таным жасан­дылыққа ұрыну үстінде. Қазақ осындай болу керек, ол ардың иесі, мемлекет тірегі, обал мен сауапты біледі дей қоймай­тын болдық.

Біз алда айтқан, жақсылық жолға салған бабалар сөзінен көз жазып қалғандаймыз. Өзім өлмейін, өзге не болса ол болсын, кейінгіні көре жатармыз деген сойқан ой да ұлт танымына жат. Оның жетегінде кету ұрпақты жетесіздікке итермелеу болмақ. Тіпті қазірдің өзінде мұндай кесірлі істер әр тұстан байқалады. Кетігі толмайтын, тоймайтын жемқорлық, қатігездікпен жасалған қылмыстар сол немқұрайдылықтың, жақсыға қуанып «ой бәрекелді» демеуде, әттеген-айға «Бұл қалай, ұлт тағылымына жат қой. Өскін ұрпақ мұндай өресіздігімізден қандай тағылым алады демей, е» деп иек көтере салудан болып жатқан жай емес пе екен? Сондықтан ұлттық таным тағылымын әр қазақ, сол қазақтан тараған ұрпақ тектілікпен жүрегіне ұялатса, халықтың бетіне шіркеу болып қонар арсыздық тыйылар еді. Бұл жолда, яғни ұлт ісіне еш сылтау жүрмейді. Оған әлем тарихына үңілсең,  бүгінгі рухты жұрттардың тірлігіне ой жіберсең көз жеткізесің. Тіпті олар үстем күштер лап еткізіп қойған «тозақ отына» да жан бермей келеді.

Ал біз азат елміз. Бұл азаттық – ұлттық таным жеткізген жеңіс. Осы мүдде бірлігіндегі  ұлы жеңіс қазақ өркениетін айқындап, мәңгілікке апарады. Бұл бағдарда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың: «...Ұлттық табиғатымызға жат келеңсіздіктерден бо­йы­мызды аулақ салуымыз керек», деген сөзіне әрқайсысымыз ден қойсақ, ақиқаттан аттамас едік. Қиғаш баспас едік. «Адам нан жеу үшін өмір сүрмейді, өмір сүру үшін нан жейді» десе Сенека, Алаш арысы Смағұл Сәдуақасұлы ұлттың келешегі кемел болуы үшін «Кемшілікті айту – ұят емес, бар кемшілікті жоқ деп, одан құтылуға тырыс­пау ұят» дейді. Бұл сөздердің арғы жағында да ұлттық таным жатқаны анық. Ендеше ұлттық танымға зейін қойсақ, зерделі ұрпақ қалыптасар еді.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

17.12.2018

Арыс қаласында 16 нысан пайдалануға берілді

17.12.2018

Самал Есләмова тамылжыта ән шырқап, жерлестерін  тәнті етті

17.12.2018

Ақтөбеде дәрігерлер Тәуелсіздік күніне орай пәтерлі болды

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Тәуелсіздік күні жоғары деңгейде атап өтілді

17.12.2018

Қазақстан таэквондо федерациясы биылғы маусымды қорытындылады

17.12.2018

Димаш Құдайберген «Жыл әншісі» және «Ұлы Жібек жолының мәдени елшісі» атанды

17.12.2018

Төл мерекеміз Түркияда тойланды

17.12.2018

«Желтоқсанның 16 күні» деректі фильмі көрерменге жол тартады

17.12.2018

Ақтөбеліктер Тәуелсіздік күнін атап өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу