Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Егемен Қазақстан
20.08.2018 1845
3

Туып-өскен өңір болғаннан кейін таяуда өзімді қызықтырған бір жағдайларға қанық болу ниетімен интернеттен Қостанай облысы туралы мәліметтер іздестірдім. Сөйтсем, обалы не керек, біраз деректер табылады екен. Әсіресе облыстың аумақтық-әкімшілік бөлінісі, тұрғындарының саны, географиялық орналасуы мен табиғи-климаттық жағдайына қатысты біршама мәліметтер бар болып шықты. Онысына да тәубе дедік. Бұл да болса өзіміз жетістікке жеттік деп жағалай жар салып жатқан цифрландырудың бір көрінісі ғой деп ойладық. Бірақ...

Бірақ осындағы «облыста дүниеге келгендер» деген бөлімге көз жүгірткен кезде марқайған көңіл су сепкендей басылды. Неге дейсіздер ғой? Айтайық. Сөйтсек, облыста дүниеге келген қазақ халқының зиялыларының ішінен Шоқан Уәлихановты, Ыбырай Алтын­саринді, Ахмет Байтұрсыновты, Мір­жақып Дулатовты, Бақытжан Байқадамов­ты, Манаш Қозыбаевты, Төлен Әбдіков пен Бейімбет Майлинді, мемлекет қайраткерлері арасынан Орал Мұхамеджанов пен Әділбек Жақсыбековті және Социалистік Еңбек Ері Кәмшат Дөненбаеваны келтіріпті. Ал осы өңірдің мақтанышы болып табылатын арғысы Шақшақ Жәнібек, бергісі қазақтың тұңғыш журналы «Айқапты» шығарған Мұхамеджан Сералин, қазақтың тұңғыш дәрігері Мұхамеджан Қарабаев, ағартушы ұстаздар Спандияр Көбеев пен Бекет Өтетілеуов, қазақтан шыққан тұң­ғыш әйел журналист Нәзипа Құлжанова, Социалистік Еңбек Ері, КСРО халық әртісі Серке Қожамқұлов, КСРО халық әртісі Елу­бай Өмірзақов, КСРО халық әртісі Қапан Бадыров, атақты ақын-жазушыларымыз Сыр­бай Мәуленов, Ғафу Қайырбеков, Мәриям Хакімжанова, Жайсаңбек Молдағалиев, академиктер Өмірзақ Сұлтанғазин, белгілі қоғам қайраткерлері Ілияс Омаров пен Шайсұлтан Шаяхметов сияқты тұлғалардың есімдері мүлде жоқ. Біз бұл жерде даңқты қостанайлықтардың тізімін толық келтіріп отырған жоқпыз, тек бүгінде арамызда жоқ және есімдері атауға әбден лайық жер­лестердің ғана аты-жөндерін атап көрсетіп отырмыз. Егер Қостанай топырағында туған танымал адамдардың бәрін жаза берсек газеттің бір бетіне де сыймай кетуі мүмкін.

Бүгінгідей құндылықтарға деген көзқарас құлдырап кеткен заманда тіпті осы жайтқа онша көңіл аудармай-ақ та қояр ма едік, кім біледі, бірақ олай жасамауымызға белгі­лі бір жағдай түрткі болды. Жоғарыда өзі­міз келтірген әйгілі қостанайлықтардың аты-жөндері енбей қалған тізімге Михаил Медян­ский (кеңес офицері, полковник), Павел Кашин (әнші), Роберт Дитрих (неміс хоккейшісі), Виктор Немков (аралас жекпе-жек балуаны), Андрей Ламанов (Ту-154 экипажының командирі, Ресей Федерациясының батыры) деген сияқты мүлде ешкім танымайтын адамдардың есімдері енгізіліпті. Қостанай облысында дүниеге келген атақты адамдардың қатарына қосатындай полковник Медянский деген кім? Әлде ол сол облыстан шыққан алғашқы және соңғы офицер ме? Сол сияқты аралас жекпе-жек сайыскері Немков дегеннің де кім екенін ешкім білмейтін болып шықты. Егер спортшы қажет болса, беймәлім біреуді әкеліп қыстырғанша, Қостанайдың тумасы әрі талай-талай халықаралық спорт жарыстарына қатысып жүлде алып жүрген, Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Иван Дычко сияқты танымал спортшылардың есімдерін неге енгізбеске? Бір қызығы, бұл мәліметтер қазақша уикипедияда атымен жоқ болып шықты.    

Сірә, интернетке көп сене беруге болмайды деген халық арасында жиі айтылатын сөз шындыққа жанасатын сияқты. Әсіресе, жұртшылыққа жалған ақпарат беруде ғаламторыңыздың алдына жан салмайтыны бұрыннан-ақ белгілі болған. Енді келіп тарихи тұлғалардың аттарына қиянат жасау деген тағы бір «жаңалық» пайда болыпты.

Түбінде ақпараттардың бәрі электронды форматқа көшіріледі деген жоспар бар. Ондай күн туар болса, жоғарыда біз кел­тіргендей «қателіктер» үшін кім жауап бермек? Электронды түрде таратылған ақпараттардың ерекшелігі сол, оны бір сәтте өзгерте салуға болады. Демек, айыптының кім екенін ажыратып алу мүмкін болмайтын «іс бітті, қу кеттінің» нағыз өзі болып шықпақ. Егер мыңдаған тиражбен қағазға басылған ақпарат болса, оны қолыңа ұстап алып өз сөзіңнің дұрыс екенін дәлелдеуіңе болады ғой. Оның сыртында, баспа материалдары редакцияланып, бірнеше сүзгіден өтеді. Ал мынадай жағдайда «е-е, бір қате кетіп қалған екен, түзеттік» дей салады емес пе? Алда-жалда ондай «қателіктер» көбейе беріп, оның соңы тарихи шындықты бұрмалауға, сол арқылы халықты шатастыруға апарып соқтыратын болса не істемекпіз? Демек, ойланатын мәселелер бар...

Әрине, біз баяғыша қағаз-қаламға қайта оралайық деп отырған жоқпыз. Ол енді мүмкін де бола қоймас. Біздікі бар болғаны интернетке материал дайындайтын адамдардың да бойында жауапкершілік сезімі болса екен деген тілек.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу