Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Егемен Қазақстан
20.08.2018 1889
3

Туып-өскен өңір болғаннан кейін таяуда өзімді қызықтырған бір жағдайларға қанық болу ниетімен интернеттен Қостанай облысы туралы мәліметтер іздестірдім. Сөйтсем, обалы не керек, біраз деректер табылады екен. Әсіресе облыстың аумақтық-әкімшілік бөлінісі, тұрғындарының саны, географиялық орналасуы мен табиғи-климаттық жағдайына қатысты біршама мәліметтер бар болып шықты. Онысына да тәубе дедік. Бұл да болса өзіміз жетістікке жеттік деп жағалай жар салып жатқан цифрландырудың бір көрінісі ғой деп ойладық. Бірақ...

Бірақ осындағы «облыста дүниеге келгендер» деген бөлімге көз жүгірткен кезде марқайған көңіл су сепкендей басылды. Неге дейсіздер ғой? Айтайық. Сөйтсек, облыста дүниеге келген қазақ халқының зиялыларының ішінен Шоқан Уәлихановты, Ыбырай Алтын­саринді, Ахмет Байтұрсыновты, Мір­жақып Дулатовты, Бақытжан Байқадамов­ты, Манаш Қозыбаевты, Төлен Әбдіков пен Бейімбет Майлинді, мемлекет қайраткерлері арасынан Орал Мұхамеджанов пен Әділбек Жақсыбековті және Социалистік Еңбек Ері Кәмшат Дөненбаеваны келтіріпті. Ал осы өңірдің мақтанышы болып табылатын арғысы Шақшақ Жәнібек, бергісі қазақтың тұңғыш журналы «Айқапты» шығарған Мұхамеджан Сералин, қазақтың тұңғыш дәрігері Мұхамеджан Қарабаев, ағартушы ұстаздар Спандияр Көбеев пен Бекет Өтетілеуов, қазақтан шыққан тұң­ғыш әйел журналист Нәзипа Құлжанова, Социалистік Еңбек Ері, КСРО халық әртісі Серке Қожамқұлов, КСРО халық әртісі Елу­бай Өмірзақов, КСРО халық әртісі Қапан Бадыров, атақты ақын-жазушыларымыз Сыр­бай Мәуленов, Ғафу Қайырбеков, Мәриям Хакімжанова, Жайсаңбек Молдағалиев, академиктер Өмірзақ Сұлтанғазин, белгілі қоғам қайраткерлері Ілияс Омаров пен Шайсұлтан Шаяхметов сияқты тұлғалардың есімдері мүлде жоқ. Біз бұл жерде даңқты қостанайлықтардың тізімін толық келтіріп отырған жоқпыз, тек бүгінде арамызда жоқ және есімдері атауға әбден лайық жер­лестердің ғана аты-жөндерін атап көрсетіп отырмыз. Егер Қостанай топырағында туған танымал адамдардың бәрін жаза берсек газеттің бір бетіне де сыймай кетуі мүмкін.

Бүгінгідей құндылықтарға деген көзқарас құлдырап кеткен заманда тіпті осы жайтқа онша көңіл аудармай-ақ та қояр ма едік, кім біледі, бірақ олай жасамауымызға белгі­лі бір жағдай түрткі болды. Жоғарыда өзі­міз келтірген әйгілі қостанайлықтардың аты-жөндері енбей қалған тізімге Михаил Медян­ский (кеңес офицері, полковник), Павел Кашин (әнші), Роберт Дитрих (неміс хоккейшісі), Виктор Немков (аралас жекпе-жек балуаны), Андрей Ламанов (Ту-154 экипажының командирі, Ресей Федерациясының батыры) деген сияқты мүлде ешкім танымайтын адамдардың есімдері енгізіліпті. Қостанай облысында дүниеге келген атақты адамдардың қатарына қосатындай полковник Медянский деген кім? Әлде ол сол облыстан шыққан алғашқы және соңғы офицер ме? Сол сияқты аралас жекпе-жек сайыскері Немков дегеннің де кім екенін ешкім білмейтін болып шықты. Егер спортшы қажет болса, беймәлім біреуді әкеліп қыстырғанша, Қостанайдың тумасы әрі талай-талай халықаралық спорт жарыстарына қатысып жүлде алып жүрген, Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Иван Дычко сияқты танымал спортшылардың есімдерін неге енгізбеске? Бір қызығы, бұл мәліметтер қазақша уикипедияда атымен жоқ болып шықты.    

Сірә, интернетке көп сене беруге болмайды деген халық арасында жиі айтылатын сөз шындыққа жанасатын сияқты. Әсіресе, жұртшылыққа жалған ақпарат беруде ғаламторыңыздың алдына жан салмайтыны бұрыннан-ақ белгілі болған. Енді келіп тарихи тұлғалардың аттарына қиянат жасау деген тағы бір «жаңалық» пайда болыпты.

Түбінде ақпараттардың бәрі электронды форматқа көшіріледі деген жоспар бар. Ондай күн туар болса, жоғарыда біз кел­тіргендей «қателіктер» үшін кім жауап бермек? Электронды түрде таратылған ақпараттардың ерекшелігі сол, оны бір сәтте өзгерте салуға болады. Демек, айыптының кім екенін ажыратып алу мүмкін болмайтын «іс бітті, қу кеттінің» нағыз өзі болып шықпақ. Егер мыңдаған тиражбен қағазға басылған ақпарат болса, оны қолыңа ұстап алып өз сөзіңнің дұрыс екенін дәлелдеуіңе болады ғой. Оның сыртында, баспа материалдары редакцияланып, бірнеше сүзгіден өтеді. Ал мынадай жағдайда «е-е, бір қате кетіп қалған екен, түзеттік» дей салады емес пе? Алда-жалда ондай «қателіктер» көбейе беріп, оның соңы тарихи шындықты бұрмалауға, сол арқылы халықты шатастыруға апарып соқтыратын болса не істемекпіз? Демек, ойланатын мәселелер бар...

Әрине, біз баяғыша қағаз-қаламға қайта оралайық деп отырған жоқпыз. Ол енді мүмкін де бола қоймас. Біздікі бар болғаны интернетке материал дайындайтын адамдардың да бойында жауапкершілік сезімі болса екен деген тілек.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

«Қасиетті Қазақстан: Туған жерге тағзым» атты тарихи-танымдық экскурсиялар сериясы басталды

21.11.2018

ҰБТ-ға өзгерістер енгізіліп жатыр

21.11.2018

Мемлекет басшысы бірқатар заңдарға қол қойды

21.11.2018

Елбасы білім беру жүйесін одан әрі жаңғырту мәселесі жөнінде кеңес өткізді

21.11.2018

Түркістанның ежелгі беделін қайта көтеру – бүкіл түркі әлемі үшін үлкен жетістік болады

21.11.2018

Мархабат Байғұт: Әлемдік әдемі әңгіме

21.11.2018

Түркі киносын әлемге танымал етудің жайы талқыланды

21.11.2018

Бердібек Сапарбаев Ақтөбе қаласындағы өндіріс нысандарын аралады

21.11.2018

«Егемен Қазақстан» газетінің журналистері болашақ тілшілермен кездесті

21.11.2018

Голландиялық бизнесмен Ақтөбе облысының инвесторларға тартымды екенін айтты

21.11.2018

Нұрболат Ахметжанов: Көне тарих көмескі тартпасын

21.11.2018

Әбдіманап Бектұрғанов: Тарихқа тағзым

21.11.2018

Қ.Әбдірахманов: «Ұлы даланың жеті қыры» әлем мәдениетін жақындастырады

21.11.2018

Павлодарда археологтар б.з.д. 5-ші мыңжылдықта жерленген жылқылар сүйектерін тапқан

21.11.2018

«Ақтөбе» футбол клубы сенімді басқармаға берілді

21.11.2018

Ұлттар Лигасының қорытындысы шығарылды

21.11.2018

Такир Балықбаев: Жаңа еңбек жаңаша ой салды

21.11.2018

Ақтөбеде кәсіп бастағысы келетін жандарға кеңес берілді

21.11.2018

Мәулен Әшімбаев: Ұлт тарихын танудың жаңа кезеңі

21.11.2018

Chartbeat жобасы аясындағы байқау жеңімпаздары ашық деректер панелін құрады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу