Dám men dáme

Aldymen, Qazaqstannyń taǵamy men tamaqtaný salasyna túrik as máziriniń, ásirese, dóner-káýabynyń dendep engenin moıyndaıyqshy... Qazir keń-baıtaq Otanymyzdyń qaı buryshyna, qaı qalasyna saparlap barsańyz da aldyńyzdan ıisi burqyrap dóner shyǵady. 

Егемен Қазақстан
11.09.2018 70
3

Kúlli Eýropa elderiniń ishinde Anglııa men Germanııa dámhanalarynyń ózinen oıyp turyp oryn alǵan bul taǵamnyń basty ereksheligi nede?! Bálkim, shymshyp qana salynǵan taǵam túrleriniń moldyǵy men tutynar tusta ydys-aıaq, shanyshqy-qasyqty qajet etpeıtindigi shyǵar?!

Otbasynda ony juqpa nan dep ataıtyn. О́z aýylymyz, kórshi aýyl, anda-sanda at izin salyp turatyn alystaǵy naǵashy apa aýylynda da dál osy taǵam eshkimge tańsyq emes edi. Iá, bir kezdegi anam pisiretin sol juqpa nanǵa pisken sıyr eti men qus etin juqalap jonyp salyp, nanyn oraı qoısańyz, týra búgingi dóner bop shyǵa keledi. Bir kese aırandy umytpańyz! Túbi bir týysqan túrik aǵaıyndardyń erte zamandardan-aq tamaǵynyń da bizdikimen birdeı bolǵa­ny aqıqat. Tek ózderiniń eńbekqorlyǵy, pysyqtyǵy arqyly túrik aǵaıyndar búgingi taǵam órkenıetine bizden erterek qol jetkizdi ári damytty. Túrikterdiń ábjildigine eriksiz súısinesiń!

Rasynda da bizdiń dámimiz ben dámemiz týraly keıde bir tereńnen tolǵap oı qozǵaýǵa májbúr bolady ekensiń. Qazirgi tańda Qazaqstannyń taǵamy men tamaqtandyrý salasynda qazaq as máziri tómennen sanaǵanda aldyńǵy qatardy alyp turǵany da kópke aıan. Nege dep oılaısyz? Bizde taǵam joq pa, jetpeı me? Asta-tók, tolyp jatyr. Máselen, qazaqtyń ulttyq taǵamynyń dámin tatý úshin qaladaǵy eń qymbat «Jeruıyq» meıramhanasyna nemese Medeý shatqaly men Shymbulaq asýyna barý shart pa? Jaraıdy barsyn. Biraq qystygúni soǵym naýqany kezinde ózimiz bappen asaıtyn qazy men qartany kóldeneń kók attyǵa bizdiń ulttyq dámimiz dep usynǵannan ne uttyq? Astanaǵa ándetip kelgen shala mas reseılik ánshiler toby qazy men baýyrsaǵymyzdy araqpen qatar qoıyp kelemejdep ketti ǵoı, bilseńiz?! Jaraıdy, tegi qazaqtyń ózi de kúndelikti as mázirine qazy men qarta, jal men jaıa qoımaıdy. Kúndelikti jıi tutynatyn dámimiz – sorpa, kespe, sút kóje, keıde tezdetip pisiretin qýyrdaq, sút qosqan sháı, aıran, jemis-jıdek tosaby, sary maı... emes pe? Endeshe ár úıdiń aq dastarhanynda sáni men nári úılesip turatyn osynaý on san ulttyq taǵamymyz qoǵamdyq ortada óz ornyn nege taba almaı júr?! 

О́kinishtisi, dámhanalarda bul taǵam­­dardyń barlyǵy da tur. Biraq basqa ult taǵamy degen ataýmen atalady – «shorpa, «lapsha», «jarkoe», «chaı s molokom...».

Jandos esimdi jigittiń Venaǵa issapar­men baryp kelgennen soń aıtqan bir áńgimesin umyta alar emespin. Qazaqstan elshiligi qyzmetkeri Jandosty tústenýge jańadan ashyl­ǵan kishigirim «Samarqand» dámhanasyna ertip barady. Dámhana ıesi ózbek azamaty olarǵa erekshe iltıpat tanytady. Kelýshilerdiń kóptigine qara­mastan, qazanyn qaldyryp qaıta-qaıta kelip-ketip áńgimege aralasyp júrgen aspaz taıaý ýaqytta Qazaqstannyń Taraz ben Shymkentinen tapsyrys boıynsha súrlengen qazy aldyryp, pyshaqtyń qyryndaı etip qıyp ózbek palaýynyń betine salatynyn aıtypty. Naǵyz palaý sonda bolady depti. Eń qyzyǵy, ózi aspaz, qajet kezde daıashy da bola salatyn dámhana ıesi keshe ǵana О́zbekstannyń Aýstrııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin atqarǵan eken. Dıplomattyq qyzmetten óz ótinishimen bas tartqan. Shirkin, qazaq taǵamyna da dál osy tektes mahabbat kerek-aý!

Bul kúnderi Almatyda túrik, ózbek dám­hanalarynan aıaq alyp júre almaısyz. Oǵan qaptaǵan grýzın dámhanalary men meımanhanalary kelip qosyldy. Alda qaı ulttyń ashanasy bizge qyzmet kórsetýge kezekte tur? Jumbaq. Sansyz meıramhanalar men dámhanalardyń barlyǵynda da qazaqtyń qyzdary men jigitteri qyzmet etedi. Ony aıtasyz, birde grýzın dámhanasynyń bas aspazy bolyp eńbek etetin qazaq jigitimen tanysqanda aýzyma sóz túspeı qalǵany bar... 

Ádette Tashkentke barsańyz, qaptaǵan shaıhanalardy kórer edińiz. Sondaı-aq ala shapandy aǵaıynnyń aýylyna at basyn burǵandar birden dámdi palaý daıarlaıtyn meıramhanalar men dámhanalarǵa kózi túser edi. Kórshi Reseıdiń qalyń orman arasyndaǵy eldi mekenderine jolyńyz tússe, borshtan aýyz tıip qaıtatynyńyz belgili. Al bizdiń qalalarǵa kelgen qonaq qaı ulttyń as-aýqatynan dám tatam dese de, tańdaý mol. Bul ultymyzdyń keńqoltyq bolmysy da bolar, bálkim. Biraq eń áýeli ulttyq taǵamdarymyzdy áspetteıtin ortalyqtar jelisin ashatyn belsendi, kreatıvti kásipkerler qajet-aq. Olarǵa osy kúni múmkindik mol. О́ıtkeni bul ulttyq ashana jelisi ıgerilmeı, túren salynbaı turǵan tyń marketıngtik júıe deýge bolady.

Sózdiń túıini, qazanymyzǵa qashan ıe bolamyz?! Qarapaıym ǵana qazaq mázirimen ulttyq ashanalarymyz qalalarda qashan jappaı paıda bolady? Álde kespeni «chabres», «kemmı-kelin» dep kúlip qoıyp, jaıma nandy «Arzý» dep túsiniksiz tilde atap qoıyp, qaryn maılaǵanymyzǵa máz bolyp júre beremiz be?!

Talǵat SÚIINBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу