Еуразия сөздігінде 2800-ден астам сөздер мен тіркестер бар

Қазіргі заманғы жан-жақты дамудың айқын­­даушы факторларының бірі – өңірлік эко­номикалық интеграция екендігі мәлім. Бұл ретте 2014 жылғы 29 мамырда қол қо­йылған шартқа сай 2015 жылдан бас­тап жұмыс істеп келе жатқан Еуразиялық эко­номикалық одақ (ЕАЭО) өткен кезең ішінде өзі­нің өміршеңдігін көрсетіп, Елбасымыздың Еуразиялық экономикалық ынтымақтастық идеясының нақты жүзеге асқанын дәлелдеген халықаралық интеграциялық бірлестік болып қалыптасты.

Егемен Қазақстан
11.10.2018 3699
2

Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт­қа сәйкес ЕАЭО органдарының жұмыс тілі – орыс тілі болып саналады. Ал мүше-мемлекеттер үшін міндетті сипаты бар шешімдер, эконо­микалық одақ шеңберіндегі халықаралық шарттар мүше-мемлекеттердің заң­намасына сай олардың мемлекеттік тіліне аударылады. Қазір ЕАЭО-ға мүше-мемлекеттердің экономикалық әлеуеті артып, өзара ынтымақтастығы дамыған са­йын мемлекеттік тілдерінің де терминдік өрісі кеңейіп, қолданылу аясы арта бастағаны байқалып отыр.

Мұның дәлелі ретінде жақында Мәскеудің «Языки народов мира» баспасынан жарық көрген орыс-армян-белорус-қазақ-қырғыз-ағылшын тілдеріндегі «Еуразиялық экономикалық одақ органдарының актілерінде жиі қолданылатын сөздер мен сөз тіркес­тері» деп аталатын анықтамалық сөз­дікті айтуға бола­ды. 2800-ден астам сөздер мен сөз тіркестерін қам­титын, ТМД кеңістігінде тұңғыш рет көп тілді форматта жарық көріп отырған бұл сөздіктің Еуразиялық экономикалық одақ құжат­тарын мүше-мемлекеттердің тілдеріне бірізді етіп аудару қажеттігінен туындағанын баса айту шарт. Еу­разиялық экономикалық одақ туралы шарт мәтінін негіз­ге ала отырып түзілген сөздік сапындағы сөздер осы сала тақырыптарына орай өрбіп, әліп­билік ретпен өзектілігі мен пайдаланылу жиілігіне қарай іріктелгені де оның практикалық-қолданбалы мәнін арт­тыра түседі. 

Егер бірнеше ел мүше болып отырған Еуразиялық одақтың ресми тілінің мүше-мемлекеттер тіліндегі бала­маларының басын біріктірген мұндай басы­лымның бұрын-соңды болмағандығын ескеретін болсақ, аталған алғашқы сөздіктің пайда болуы мен жарық көруін шынында да бірегей құбылыс деп бағалауға болады. Сонымен бірге оны мемлекеттік тілді қолдану мәдениетін арттыру, қоғамдық-саяси өмі­рімізге, заң шығармашылығына қатысты терминдер мен сөз тіркестерін ретке келтіру, нормативтік-құқық­тық актілердегі ұғымдарды біріздендіру бағы­тында елімізде бұрыннан атқарылып келе жатқан игі істердің табиғи жалғасы деп те танимыз. 

Сөздік нарықтық экономикаға, қаржыландыру мә­се­ле­леріне қатысты жұмыс істеу барысында мем­лекеттік қызметшілерге, ісқағаздарын жүр­­гі­­зушілерге және мемлекеттік тілдегі тиісті мә­тін­дермен жұмыс істейтін басқа да мамандарға, аудар­машылар мен аударма компанияларына көмекші құ­рал ретінде жәрдемін тигізетіні сөзсіз. Мәселен, сөздікке кірген орыс тіліндегі бір сөздің не сөз тіркесінің қазақша берілген баламасын оның армян, белорус, қырғыз және ағылшын тілдерінде қатарлас ұсынылатын нұсқасымен салыстыра, шендестіре отырып пайдалану – кез келген аудармашы үшін таптырмас һәм табылмас қазына, қайталап айтсақ, бұл тектес сөздік елімізде біз білерде болған емес. Содан болуы керек, қазірдің өзінде Ресейдің кейбір оқу орындары, «Транслинк», «Эффектив» сияқты ірі аударма компания­лары, Еуразиялық экономикалық одаққа мүше елдер сөздіктің дер кезінде жарық көргенін, библиографиялық құндылығын, бірегей құрылымы мен шын мәніндегі қолданбалы сипатын ерекше атап өтуде. Жаңа сөздіктің Қазақ елі тарапынан да лайықты бағасын алатынына сенеміз.

Ойымызды түйіндей келе, сөздікті белгілі журналист-публицист, ғалым-дипломат, филология ғылым­дарының докторы, Ресей Аудармашылар одағының мүшесі Серікқали Байменшенің басшы­лығымен Еуразиялық экономикалық комис­сияның Одақтың нормативтік актілерін аудару бөлімі әзірлегенін айрықша атап көрсетпекпіз.

Орынбек ЖОЛДЫБАЙ,

филология ғылымдарының кандидаты,

Қазақстан Жазушылар одағының және 

Журналистер одағының мүшесі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу