Дүбірге толы дүние

Жұма, 16 қараша 2012 7:21

Өркениетке қарсы діннің қадірі кетеді

Тағы да өркениетке қарсы тағылық бір әрекет басталғандай – мысырлық салафиттердің бір көсемі шейх Мурган Сәлем әл-Гохари Египеттің бейнесіне айналған атақты Гизадағы пирамидалар мен сфинксті жоюға шақырды.

Әрине, олар сондай үндеу тас­тады екен деп, әлемдік ғажа­йыптардың басында тұрған ұлы ескерткіштерге қауіп төнді деуге де болмас, бұған Египет үкіметі жол бере қоймас дейсің. Сөйтсе де, бұлардан бәрін күтуге бол­ғандай. Оған мысал да бар. Осыдан біраз жыл бұрын Ауғанс­тандағы «Талибан» тағылары Бамиандағы әлемдегі бірегей тауды қашап жасалған Будда статуясын жарып жібергені белгілі.

Жұма, 16 қараша 2012 7:21

Өркениетке қарсы діннің қадірі кетеді

Тағы да өркениетке қарсы тағылық бір әрекет басталғандай – мысырлық салафиттердің бір көсемі шейх Мурган Сәлем әл-Гохари Египеттің бейнесіне айналған атақты Гизадағы пирамидалар мен сфинксті жоюға шақырды.

Әрине, олар сондай үндеу тас­тады екен деп, әлемдік ғажа­йыптардың басында тұрған ұлы ескерткіштерге қауіп төнді деуге де болмас, бұған Египет үкіметі жол бере қоймас дейсің. Сөйтсе де, бұлардан бәрін күтуге бол­ғандай. Оған мысал да бар. Осыдан біраз жыл бұрын Ауғанс­тандағы «Талибан» тағылары Бамиандағы әлемдегі бірегей тауды қашап жасалған Будда статуясын жарып жібергені белгілі. Сол тағылық әрекетте бүгінгі тағы­лықтың бастамашысы әл-Гохари де қатысқаны анықталып отыр.

Салафиттер көсемінің пайымдауынша, халық қадірлеп, басына баратын ескерткіштердің бар­лығы пұтқа табынушылық көрі­нісі екен. Әл-Гохари былай дейді: «Алла Мұхаммед пайғамбарға мұндай пұттарды жоюды бұ­йыр­ған. Жаратушыға құлшылық ету орнына жұрт баратын бүкіл Еги­петтегі қаптаған ескерткіштерді біз жоюымыз керек». Радикалды исламистің бұл тұжырымының бұрыстығын дәлелдеп жатудың өзі артық екені даусыз. Әлемдік өркениетке, оның ұлы ескерткіш­теріне Мұхаммед пайғамбары­мызды қарсы қойғысы келетін­дердің әрекетін күпірлік десек жөн болар.

Жалпы, ислам әлемінде әсіре радикалды исламистердің әрекет­тері айыпталады. Сөз болып отырған салафиттер көсемі шейх Мурган Сәлем әл-Гохариді де Египеттің бұрынғы басшылығы өмірлік түрмеде отыру жазасына кескен болатын. Кешегі революция дүрмегінің арқасында атышулы радикал да бостандыққа шығып, енді қара ниеттерін жүзеге асыруға кірісіп отыр.

Бұған дейін де салафиттер Мысырдағы барлық ежелгі еги­петтік тарих ескерткіштерін құр­ту туралы талай рет мәселе кө­терген. Әрине, Египеттің бұрын­ғы үкіметі мұндай тағылық ша­қыруға құлақ аспағаны өз алдына, оларды қудалауға да алған. Ол да заңды еді. Сол ескерт­кіштер елдің әлемдік өркениеттің басында тұрғанына куә болумен қатар, жер жүзінен туристерді шақырып, елдің бүгінгі ұрпағына да экономикалық пайдасын ти­гізіп келді. Елдің қазіргі үкіметі де салафиттердің жолын кесер деп үміттенуіміз содан.

Өздеріндегі діни радикалдық элементтермен күресті Египет үкіметі ойластыра жатар, бірақ бұл басқаларға да ой салуға тиіс-ау дейсің. Салафиттердің іздері барлық жерден де аңғарылып қа­лады. Зираттарға тиісу фактілері бізде де кездесіп жатады. Ал елі­міздің тарихымен, әдет-ғұрпы­мен жалғасып келе жатқан әулие-әмбиелерге құрмет көрсету дәс­тү­рімізді ашық айыптайтындар да табылып отыр. Өздерінше құр­мет тек бір Аллаға дегенді алға тосып, елдің дәстүрін аяқ-асты еткісі келеді. Ал өміріне иманды арқау еткен әулие-тақуаларға құрмет нағыз иманды іс екенін естірте айта алмай, кібіртіктейтініміз де бар. Сонда сол салафиттер батылдана түседі. Ал оларды айып­таудың да, құ­рықтаудың да кезі әлдеқашан келген.

Радикалды исламистермен кү­рес – ислам дініміздің тазалығы үшін күрес. Нағыз иманды дін ешқашанда өркениетке қарсы болмаған.

Құрама Штаттарға кіргісі келетіндер көп

Пуэрто-Рико аралдық мемлекетінде өткен референдумда халықтың басым көпшілігі елдің Америка Құрама Штаттары мемлекетінің құрамына кіруін жақтап дауыс берді.

Кіруді қалайды екенсің, келе ғой деп отырған АҚШ жоқ. Бұл аралдық мемлекеттің өзіне бас­шылық-қамқорлық жасап отыр­ған алып державаның құрамына 51-ші штат болып қосылуды сөз еткеніне де біраз болған. Бұған дейін де бұл жөнінде төрт рет референдум өтіпті. Ал мемлекетке басқа елді, аумақты қабылдау мәселесін АҚШ Сенаты ғана шешеді.

Енді Пуэрто-Риконың өзіне келейік. Анықтамалықтарға қа­ра­сақ, «Пуэрто-Рико ынтымақ­тас­тығы АҚШ-тың әкімшілік-аумақ­тық бірлігі құқындағы өзін өзі басқаратын аумақ» болып табылады. АҚШ-пен байланыс­ты­лығы – азаматтығы, валютасы, қор­ғанысы ортақ. Мемлекет басшысы – АҚШ президенті. Жоғар­ғы заң билігі – АҚШ Конгресіне тиесілі.

Сонда АҚШ-тың құрамына кірмегенде, несі қалды деуге де болар. Бірақ ішкі тәртібі бөлек. Өздерінің конституциясы бар. Ішкі басқару Пуэрто-Риконың Заңдық жиналысының билігінде. Үкімет басшысы – губернатор. Министрлер кабинетін сол Заң­дық жиналыстың келісімімен губернатор тағайындайды. Ішкі бюджетін өздері белгілеп, экономикасын да өздері басқарады. АҚШ-қа жалтақтамайды, тікелей оның экономикалық қамқорлы­ғында емес. АҚШ президентін сайлауға да қатыспайды.

Дегенде, ортақ нәрселері көп екен, құрамына қабылдай салмай ма деген сұрақ та туады. АҚШ-тан біраз қашық, бір аралдағы мемлекет дегенге, АҚШ-тың бір штаты Гавайи да жер түбіндегі бір аралдарда, оны да елдің құрамына енгізген. Көптеген ел өзінің жерін қалай да көбейт­кенге құмар. Сол үшін тіпті соғысып жатады. АҚШ неге оны өз құрамына қабылдай қоймай­ды? Жалпы, АҚШ-тың құрамына кіргісі келетін елдер аз емес.

Осы жерде мынадай ескі саяси анекдот еске түседі. Кешегі әлем капиталистік және социа­листік болып бөлінген заманда КСРО АҚШ-ты жеңе ала ма деген сұрақ қойылады. Жеңеді, дейді бір білгір. Бұл үшін КСРО АҚШ-қа қарсы соғыс ашуы керек. Сонда күші басым АҚШ жеңіп шыққанмен, жеңілген КСРО-ның халқын асыраймын деп, титықтап, әлсіреп, күйрейді. Сонда жеңіп ала қоясың, дейді. Сол айтқандай, бір елді басып алып, немесе оның «қалауымен» оны құрамына кіргізгенмен, ел күшеймейді. Басына сол елді асы­рау деген үлкен тауқыметті жамап алады.

АҚШ Сенатының Пуэрто-Рико қалауына елпеңдеп жауап бермей отырғаны содан. Бірақ АҚШ президенті Барак Обаманың бұ­дан бұрынырақ пуэрториколық­тардың таңдауына құрметпен қарайтынын айтқаны бар. Кім біледі, ортақ нәрселері көп елді қосып алуы да мүмкін. Бірақ екі елдің даму деңгейі жер мен көктей. 4 миллиондай халқы бар Пуэрто-Риконы асырау оңайға соқ­пайды. Бұл өз елінің халқына қиянат. Олардың жасаған игілігін басқаға бере салу жөн емес.

Жалпы, өркениетті ел басқа елді, оның жерін басып алуға құштар емес. Отарлау саясаты – өткеннің ісі. Өткен ғасырда отар­шылдықтың күйрегені содан. Қа­зіргі кезде де кейбір елдердің басқаның жеріне көз сұғын қа­дауы – өткен тағылық саясаттың сарқыншағы.

Мамадияр ЖАҚЫП,

«Егемен Қазақстан».