Сенім мен серпін
Сәрсенбі, 16 қаңтар 2013 7:37
Біз ғаламат ғасырда өмір сүріп отырмыз. Бұл ғасыр – қазақ ғасыры, бұл ғасыр – Қазақстан ғасыры. Өйткені, сонау атамзаманнан бері ел болып көсегесі көгерген мемлекет құру бабаларымыздың асыл арманы еді. Кең сахараны үдере көшіп жүріп, өзінің шекарасын жасақтады. Ұлан-ғайыр далада өзінің көшпелі мәдениетін қалыптастырды.
Сәрсенбі, 16 қаңтар 2013 7:37
Біз ғаламат ғасырда өмір сүріп отырмыз. Бұл ғасыр – қазақ ғасыры, бұл ғасыр – Қазақстан ғасыры. Өйткені, сонау атамзаманнан бері ел болып көсегесі көгерген мемлекет құру бабаларымыздың асыл арманы еді. Кең сахараны үдере көшіп жүріп, өзінің шекарасын жасақтады. Ұлан-ғайыр далада өзінің көшпелі мәдениетін қалыптастырды.
Ғасырлар тоғысты, заман өзгерді, қоғам жаңарды. Осындай алмағайып кезеңдерде де қазақтың басынан не өтпеді? 1896 жылғы патша санағы бойынша Ресейдің шеткері аймағындағы бұратана деп аталатын халықтардың үлес салмағы қандай еді? Сол дерекке назар аударайық. Қазақтар 3 миллион 900 мың адам еді. Ал көрші өзбектер 2 миллион 900 мың адамды құрайтын. Бүгінгі статистика мынандай: қазақтар 10 миллион 500 мыңнан асса, өзбектер 27 миллион. Бұл аласапыран уақыттағы қазақтың қырылған тағдыры. Ашаршылық қазақ үшін қолдан жасалынды. Голощекиндік саясат 3,5 миллион қазақты қырды. Бір миллион қазақ тарыдай шашырап ауып кетті.
ВКП(б)-нің XVIII съезінде Украинадағы 4,5 миллион опат болған халықтан кейін ең көп қырылған қазақ халқы екені ресми мойындалды.
Қазақтың қанды қасіреті осындай!
Десек те ғасырлар тоғысында қазақтың бағы жанды.
Тәуелсіздік жылдары Елбасы да, халық та ұлы сыннан өтті. Ғасырлық жолдан өтті. Әлем картасында толыққанды қазақ мемлекеті орнықты. Енді қазақ елі – шекарасы заңмен бекітілген Қытай, Ресей, Өзбек, Қырғыз мемлекеттері парламенттерінде ратификациядан өткен, заңдық құқығы мойындалған мемлекет.
Қазақстан әлемдік саяси додадан өзінің орнын алды. Қазақтың етектегі басы төрге шықты. «Еліміз қайта ел болды, халқымыз қайта халық болды», «Кедей халықты бай қылды, аз халықты көп қылды». Міне, сонау сегізінші ғасырда Күлтегін, Тоныкөк қалдырған тас жазу ХХІ ғасырда қайта жаңғырды. Қазақ қазақ болғалы, қазақ мемлекет құруға ұмтылғалы қазақтың аты мұндай шыққан емес, қазақтың жұлдызы мұндай жанған емес!
Енді қазаққа не керек! Енді қазақ өркениетті 50 елдің емес, отыз елдің қатарына қосылуы керек. Бұл мүмкін бе? Оған шүбә жоқ!
Біз Қазақстанның 21 жылдық қалыптасу, даму, кемелдену кезеңін бастан өткердік. Елбасы, Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа жолдауларының кезең-кезеңдерін көзбен көріп, құлақпен естіп, оның орындалу барысын бірге қадағаладық. Кезінде 2030 бағдарламасын жариялағанда, оған дейін «кім бар, кім жоқ» деп сарыуайымға салынушылар да, жаңа заман болса да ескі әуеннен жаңылмайтын заржақ оппозиция да бар-ды. Бірақ, бәріне заман, бәріне уақыт төреші. Сонымен, «Қазақстан − 2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саясаты» атты Қазақстан Республикасы Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа Жолдауының тіні не? Бұған былай деп қорытынды жасауға болады.
– Қуатты да табысты – тәуелсіз Қазақстан құрылды.
– Билік тармақтарының теңгермеушілігі сақталған заманауи мемлекеттік басқару жүйесі қалыптасты.
– Демократияландыру мен ырықтандырудың жоғары стандарты қалыптаса бастады.
– Әлемдік эталон азаматтық татулық пен ұлтаралық келісімге қол жеткізілді.
– Қазақстан халқы Ассамблеясы кіші ООН дәрежесіндегі бағаға ие болды.
– Соңғы 15 жыл ішінде Қазақстан серпінді дамушы бес елдің қатарына қосылды.
– Экономикалық рейтингі жөнінен Қазақстан 51-ші орынды иемденді.
Бұл Назарбаев белгілеген өркениетті елу елдің қатарына қосылу мақсаты орындалғанының көрінісі емес деп кім айта алады?
Қазақстан әлемдік саясаттың ордасына айналды. ОБСЕ-ге жетекшілік еттік, теңдесі жоқ Астана декларациясы қабылданды, СВДА қалыпты жұмыс істейді, Ислам ынтымақтастық ұйымына, ОДКБ-ға жетекшілік жасадық.
Қазақстан ядролық қаруды таратпау идеясын көтерді. АҚШ, Ресей, Қытай сынды мемлекеттер Қазақстан қауіпсіздігіне кепілдік беріп, стратегиялық әріптестікке қол қойды.
21 жылда қол жеткен табыстарды түйіндей айтсақ, осы кезеңде кәсіби мемлекет құрылды, адамның өмір сүру деңгейі өсті, орташа айлық 9,3 есе, зейнетақы 10 есе ұлғайды. Халықтың ақшалай кірісі 16 есе өсті. Білім мен ғылым саласы қарышты дамыды. 1997 жылдан бері 942 мектеп, 758 аурухана салынды. Соңғы 12 жылда жоғары білімге берілетін грант 182 пайызға өсті. Енді не істеу керек? Соңын саралайтын, алдын болжайтын Нұрсұлтан Назарбаев жаңа Қазақстанның жаңарған 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын ұсынды.
Бұл Елбасының қазақтың қамын ойлаған көреген саясаты. Ұлттың көз тіккен бағыты. «Көрінген таудың алыстығы жоқ» дейді халық даналығы. ХХІ ғасыр қазақ ғасыры болатынына берік сеніммен жолдау арнаған Назарбаев сөзі жүрекке жақын, көзге ыстық, сенімге берік!
Мұндай даму стратегиясы бізге не береді? Бізді қандай қиындықтар мен белестер күтіп тұр. Өйткені, жаһандық қатерлер толастар емес. Әлем халқы күрт өсуде. Күні кеше әлем халқы 6 миллиард адамды құраса, енді 7 миллиардтан асты. Ал 2050 жылға қарай ол 9 миллиард адамға жетеді деп күтіледі. Жер осыншама адамды асырай ала ма? Қазба байлықтар жете ме? Міне, осындай сұрақтар Қазақстанның даму жолымен астастырыла қаралды. Сондықтан да Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл Жолдауы өзінің адамзат құндылықтарымен ғана емес, ұлттық өсіп-өркендеу жолымыздың жасампаз бағыттарының айқындалуымен құнды.
Қазақстан халқының орта жасы 35-ті құрағанымен, демограф ғалымдардың сараптамаларына сәйкес «енді 40-жылдан кейін 60-тан асқан адамдардың саны 15-ке толмағандардан асып түседі». Оған әлемдегі аштықтың белең алуын қосыңыз. Мұның бәрі әлемдегі заңсыз көші-қон процестерін үдете түсетіні белгілі. Егіні жайқалып, малы марқайып, қазба байлықтары игеріліп, ұлты жасампаздық танытып отырған қазақ елі, қазақ мемлекетіне оңтайлы өмір сүру кепілі ретінде қарап, атбасын қалай да осы жаққа бұрғысы келетіндердің саны көбеймесе, азаймақ емес. Менің қолымда бар деректерге қарағанда, Қазақстандағы мигранттардың саны 450 мыңға жуық. Осыдан төрт жыл бұрын олар 1 миллионға жуық адамды құраған болатын. Бұл Қазақстанның алтын валюталық қоры шетелге тоғытылып жатыр деген сөз.
Қазақстанда жұмыс бар. Бірақ оны атқаратын қазақ жоқ. Біз өз құрылысшымызды, өз етікшімізді даярламай, өз өнімімізді өзіміз жинамай бұл процесс тоқтамақ емес. Сондықтан да Елбасы ұлттық индустриялизация мен жаңа технологияларды жетілдіруді мемлекеттік саясат деңгейіне қойып отыр. «Біз таяу болашақта кері үдеріспен елдің шегінен тыс жерлерден бізге келетін еңбек иммиграциясымен бетпе-бет келуіміз әбден мүмкін екенін түсінуге тиіспіз».
Біз өз тарапымыздан осындай келеңсіз жағдаяттардың орын алмауы үшін ұлттық саналылықпен қатар «мемлекеттік ой-сананы» қалыптастыруымыз қажет. Бұл әр Қазақстан азаматы өз деңгейінде ұлтына адал қызмет етуі керек деген сөз. Елбасы ұсынған мемлекеттің жаңа саясаты ұлтты біріктіруші ғана емес, ұлтты жұмылдырушы стратегиялық мақсатқа жұмыс істейтін болады. Сонымен, алдағы көрінген көкжиектер қандай?
Ол бәсекеге қабілетті экономика, пайда әкелетін инвестиция, яғни шашу емес, жинауға негізделген экономикалық прагматизм.
Ол – жаңа кадр саясаты. Енді бір әкімнің, бір министрдің соңынан сеңдей соғылысып көшіп жүретін кадрлар көшкіні тоқтатылады.
– Ол – қалыпты бюджет саясаты, бөлінген бюджеттің оңтайлы жұмсалуын қадағалау;
– Ол – үдемелі инновациялық индустрия;
– Ол импорттауға лайық өнім және жаңа технологиялар паркі;
– Ол ауыл кластерін жетілдіру және дамыту.
Заман өзгерді, қоғам қалай өзгермек? Бұл Жолдауда ерекше орын алған маңызы зор талап: «Мемлекет өзінің рөлін өзгертуі тиіс», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Бұл мәселеге аса байыппен, сараптап қарауға тура келді. Өйткені, біздің Ата Заңымызда Қазақстан зайырлы, әлеуметтік мемлекет екендігі тайға таңба басқандай етіп жазылған. Сол қалай дамымақ?! Байыптап, сараптап қарасақ, Қазақстанды жекешелендірудің екінші кезеңі тосып тұр екен. Мұның оңай тимесі белгілі. Мұны Нұрсұлтан Назарбаев жасырмайды. «Мемлекет пен нарық арасындағы жауапкершілікті қайта бөлісу» оңай емес. Мемлекеттік байлықта халықтың өз үлесі бар. «Халықтық ІРО» соның айғағы. Бұл болашақта «ҚазТрансОйл» сияқты барлық ұлттық компанияларға халықтың өзі ие болады деген сөз. Бірақ «үркіп, қорқып қалған халық» баяғы пиктердің кебін киеміз деп жалтақтай бергені жасырын емес. Халыққа мұның жай-жапсарын түсіндіретін сындарлы ақпарат қажет. «ҚазТрансОйлдың» акциялары 28 миллиард теңгеден асып жығылуы бұл сұраныстың болашақта жалпыхалықтық сипат алатынының белгісі деп білемін.
2050 бағдарламасы әлеуметтік саясаттың жаңа сипатын ашты.
– Кедейшілікке жол бермеу;
– Мемлекет болашақта әлеуметтік қолдауды тек бұған мұқтаж топтарға ғана көрсетеді;
– Әлеуметтік және зейнетақылық қамтамасыз етілу жүйесі жетілдіріледі;
– Ана мен бала қорғала береді;
– Жұмыссыздарды оқыту мен қайта даярлау саясаты өрістейді;
– Өңірлік даму барысында әлеуметтік теңгерімсіздік мәселелеріне жете назар аударылады.
– Көші-қон мәселелері кешенді түрде шешіледі;
– Еңбек төлемі саясаты жаңғыртылады;
– Ұлт болашағы –ұлт денсаулығы екендігін түйсіну және осыған орай «медицинаның сапасының бірыңғай стандарттарын» қалыптастыру жүзеге асырылады;
– «Жаһандық технологиялық төңкерістің» айналымына қатысу көзделген;
– Мемлекеттік жастар саясаты жетілдіріледі;
– Мемлекеттілікті одан әрі нығайту және Қазақстандық демократияны дамыту;
– Жергілікті өзін-өзі басқаруды толыққанды жүзеге асыру;
– Қазақстандық патриотизм – көпұлтты және көп конфессиялы қоғамды одан әрі қамтамасыз ету;
– Қазақ тілін кеңінен қолдану жөніндегі кешенді шараларды жүзеге асыру;
– Қазақтың бірлігі – елдіктің кілті екенін санаға құю;
– Ұлттық интеллигенцияның рөлін күшейту;
– Мәңгілік ел болу.
Ұлы бабаларымыздан қалған Орхон-Енисей жазбаларында, Күлтегін қалдырған мынадай асыл аманат бар: «Бегі халқын, халқы бегін сыйлайтын ел мәңгі жасайды».
Мәңгілік ел идеясы ұлтты біріктіруші идеология! Н.Назарбаев мәңгілік елдің уығын қадап, шаңырағын көтерді. Ендігі сөз ұлттың өзінде, интеллигенцияның сөзінде!
Уәлихан ҚАЛИЖАНОВ,
М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер
институтының директоры,
филология ғылымдарының докторы,
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
АЛМАТЫ.
