Қоғам • 04 Қазан, 2019

Ата-ана араздығы бала мүддесін аяқасты етпеуі керек

77 реткөрсетілді

Отбасындағы әлімжеттік, балаға қатысты зорлық-зомбылық мәселелері бү­гінге дейін тек құқық қор­ғау органдары мен қиын­дыққа тап болған шаңырақ иелерінің мәселесі сияқты қабылданып келді. Шын­туай­тында, отбасы мәсе­лесі – ел мәселесі. Ақпарат және қоғамдық даму министрлігіне қарасты Жастар және отбасы істері комитетінің төрағасы Мадияр ҚОЖАХМЕТПЕН әңгіме барысында осындай ой түйдік.

– Мадияр Дүйсенбайұлы, отбасы институтын нығайту, отбасы құндылықтарының рөлін арттыру деген ұғымдар қазір трендке айналып тұр. Мемле­кеттің әр ошақтың ішкі жағдайына араласуы қанша­лық­ты орынды?

– «Отан – отбасынан басталады» деген халық даналығы бар. Сіздің сұрағыңызға осы мақал жауап беріп тұр емес пе? Қазақта «Қол сынса – жең ішінде, бас жарылса – бөрік ішінде» деген тәмсіл және бар. Бұл жауырды жаба тоқып, мәселеңді бүркеп ұста дегенді білдірмесе керек. Кез келген кикілжің қауымның ақыл қосуымен, үлкеннің ақылымен, көптің тілеуімен шешіліп отырған. Одан қалса, бидің алдына жүгініп төрелік сұраған. Қарап отырсақ, қазіргі қазақ қоғамында мен айтқан келісім сатысының барлық түрі әлі де бар. Тек сипаты мен аты ғана өзгерген. Ақсақалдар кеңесі, аналар кеңесі, әйелдер қауымдастығы, қамқорлық кеңес деген сияқты түрлі диалог алаңдары бар. Әлеуметтік мәселелермен айналысатын қоғамдық ұйымдар да көп. Ал билер институтының орнын сот органдары басқан. Мәселе осы аталған институттар өз міндетін қаншалықты мүлтіксіз орындап отырғанында. Мемлекеттің отбасы ісіне араласуы аталған институттардың үйлесімді жұмыс­ын қамтамасыз етіп, жұ­мы­сын жетілдіру тұрғысында болмақ.

– Сіздің ойыңызша қазақ отбасының қазіргі басты проб­лемасы не?

– Жаһанданудың қысымымен мәдени құндылықтардың, соның ішінде отбасылық қаты­нас­тар­дың құнсызданғаны ешкімге жасырын емес шығар. Ажырасу санының артуы, үйдегі зорлық-зомбылық, әлеуметтік жетімдік сияқты бірқатар жа­ғым­­сыз үрдістер байқалады. Қазақ­та «тірі жетім» деген аса ауыр сөз бар. Бұл ілкіде ілеуде бір ғана кездесетін. Қазір ондай мұқтаждардың көбейгені сонша, «әлеуметтік жетімдік» деген ұғым пайда болды. Қазақ отба­сының басты мәселесі осы деп ойлаймын. Британдық The Еconomist басылымының ақпараты бойынша, Қазақстан ажырасу көрсеткіші жоғары он елдің қатарына кірген. Бірінші орында тұрған Ресейде шаңырақ құрған 10 отбасының жартысына жуығы (4,7) ажырасып тынады екен. Екінші орында – АҚШ-тағы Гуам аралы (3,6), үшінші орында – Беларусь (3,5). Қазақстан бұл тізімде 9-орында.

– Нақты көрсеткіштерді атап өтсеңіз...

– Ресми статистикаға сүйеніп сөйлейік. 2018 жылы елімізде 54 797 неке бұзылған. 2017 жылы бұл сан 54 626 болатын. Ал 2016 жылы 51 993 ажырасу құжаты тіркелген екен. Байқағаныңыздай, соңғы 2 жылда ажырасу көбейе түскен. Бұл келеңсіз үрдіс биыл да жалғасуы мүм­­кін деген қа­­уіп бар. 2019 жыл­­дың 6 айын­да  29 025 отба­сы ажы­ра­ған.
Был­­тыр бұл кезеңде ажы­рас­қан­дар саны 27 454 болатын. Яғни жар­­ты жылдың өзінде бұзылған неке­нің саны былтырғы кезеңнен 2 мыңға көп болып тұр.

– Министрліктің міндеті сол статистиканы тіркеумен шектелмейтін шығар? Еңбек және халықты әлеуметтік қор­ғау министрлігі әлеуметтік қол­дауды мойнына алып отыр. Ал Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің, оның ішінде сіз жетекшілік ететін комитеттің бұл істегі рөлі қандай?

– Министрліктің стра­те­гия­лық жоспары бар. «Тір­кел­ген неке­мен салыс­тыр­ған­да ажы­рас­қан­дар­дың үлесі» индикаторына қол жеткізу міндеті тұр. Түсінікті тілмен айтқанда, қиылған некенің саны бұзылған некенің санынан неғұрлым көп болуы үшін жұмыс істеуіміз керек. Біздің міндет – жұмысы отбасы инс­титутымен тікелей байланысты ведомстволардың өзара үйлесімді қызмет етуін қамтамасыз ету. Әр мемлекеттің отбасы институтына қатысты жан-жақты сарапталған саясаты болуы керек.

– Бұл жұмыстарыңызды жұрт көріп, сезіне алып отыр ма?

– Биыл Шымкент қаласында қанат­қақты жобаны қолға алдық. Халық мейлінше көп шоғырланған қалада Отбасы, балалар және жастар істері басқармасы құрылды. Егер бұл басқарма ведомстволардың өзара іс-қимыл тиімділігін арттырып, отбасылардың жағда­йын жақсартуға, отбасы сая­са­тындағы стратегиялық инди­ка­торлардың жақсаруына жол ашып жатса, өзге өңірлерге таратамыз. Бізде 2030 жылға арналған отбасы-гендерлік тұжы­рымдамасы бар. Соның екінші кезеңінің іс-шаралар кеше­нін жоспарлап жатырмыз. Бұл тұжырымдаманың іске асуы­на Президент жанындағы Әйел­дер істері және отбасылық гендерлік саясат жөніндегі ұлт­тық комиссия ұйытқы болып отыр.

– Іс-шаралар ке­шені деп қал­дыңыз. Нақты қандай шаралар жос­пар­ланған?

– Өмірлік қиын жағдайға тап болған халықтың құқықтық білім деңгейін арттыру мақ­са­тын­да «Қорғау» жобасы қолға алынбақ. Ал отбасы институтын нығайтып, ажырасу санын азайту мақсатында қолға алынған «Бақытты отбасы» кешенді жобасы Жоғарғы сотпен бірлесіп жүзеге асырылады. Бұл жоба «Азаматтық бастамаларды қол­дау орталығы» арқылы грант түрінде іске асырылады. Грант иегері – «Қазақстанның дағ­да­рыс орталықтары одағы» заңды тұлғалар бірлестігі.

– Грантты алған ұйым се­нім­­деріңізді ақтап жатыр ма?

– Бүгінге дейін жоба шеңбе­рін­де еліміздің 8 өңірінде отбасылық соттар жанындағы 12 ресурстық қолдау орталығы ашылды. Нұр-Сұлтан, Қа­ра­ған­ды қалаларында 2 орталық, Алматы қаласында 3 орталық, Ақмола, Атырау, Жамбыл, Қостанай, Қарағанды және Шы­ғыс Қазақстан облыстарында бір-бір орталықтан жұмыс істей­ді. Оның ішінде Атырау облысынан басқа 7 өңірде ажырасу деңгейі жоғары болып тұр. Сотқа қатысты мекеме болғанымен, әр орталыққа психологтар, медицина қызметкерлері, әлеуметтік қызметкерлер, заңгерлер, дағ­да­рыс жағдайларымен жұмыс істейтін 64 маман тартылды.

– Бұл орталыққа отбасын­да қысым мен зорлық-зомбылық көрген жанның бәрі келетініне кім кепілдік береді? «Бізден кім көмек сұрайды?» деп күтіп отырғанша алдын алу тиімді емес пе?

– Ол жағы да ойластырылған. Жастар мен жасөспірімдерге арналған «150» сенім телефоны, 150.kz сайты жұмыс іс­тей­ді. Жобаның Инстаграм мен Фейсбук әлеуметтік желі­ле­рінде ресми парақшалары бар. Сонда өтініш қалдырып, кері байланысқа шығуға болады.

– 8 өңірдегі ресурстық ор­та­­лық жұмысын бастағалы қан­дай да бір оң нәтижелер бай­­­қалып жатыр ма? Әлде бұл ұзақ мерзімді жоба ма?

– Отбасылық соттар жа­нын­дағы ресурстық орта­лық­тар­ға маусым айынан бері 2700 адам өтініш білдірді. Оның ішінде 1100 өтініш ажырасу мәсе­лесі бойынша, 1600 өтініш туыстар арасындағы жанжал, тұрмыстық зорлық-зомбылық, ата-ана мен бала қарым-қаты­насы, балаға қамқорлық мәселелері, ішімдікке салыну, құмар ойындары сияқты проблемаларға қатысты. Жоба басталған үш ай ішінде (маусым-тамыз) сотқа ажырасу ниетімен жүгінген 600 адамның 250-і некесін сақтап қалды. Қалған жұптар балалардың мүддесі үшін келісімдік тараптар арқылы ажыратылды. Жоба аясында мұндай дауларды реттеудің оң динамикасы байқалады. Мысалы, Қарағанды облысында 2019 жылдың 6 айында 181 некені бұзу туралы талап-арыз келіп түсті, оның ішінде 93-і тараптардың татуласуына байланысты тоқта­тыл­ды, 15-і татуласуға байланыс­ты қайтарылды. Реттелген дау­лардың жалпы үлесі 60%-ды құрады.

Осы нәтижемен тоқтап қал­май­мыз. Қазіргі уақытта бар­лық өңірде отбасын ресурстық қолдау орталықтарын құру мә­селесі пысықталуда. Яғни же­місті жұмыс істеп жат­қан орта­лық­тардың тәжіри­бе­сі еліміздің барлық өңіріне таратылады.

– Бұл мәселенің салдары­мен ғана күресу емес пе? Мұн­д­ай татуласулардың баян­ды боларына кепіл бар ма?

– Ресурстық орталықтарда қиындыққа тап болған жандар психолог пен заңгердің, әлеуметтік қызметкердің ақысыз қызметін пайдалана алады. Психолог ажырасуға ниеттенген жұптармен бірлесіп жұмыс істейді. Бұл үшін екі тараптың келісімі керек. Жұптар ажырасу туралы райларынан қайтқан соң да психологқа жүгіне алады. Яғни мұндағы көмек бір реттік, науқандық мақсатты көздемейді. Біз екі арадағы түсініспеушілік келешекте қайталанбауын көздейміз. Сол үшін орталықтағы психологтың ақысыз көмегі 1 айдан 6 айға дейін жалғасады. Бұл әсіресе жастарға үлкен көмек деп ойлаймын.

 

Әңгімелескен

Думан АНАШ,

«Egemen Qazaqstan»

 

Соңғы жаңалықтар

Таушық ауылы 80 жылдығын тойлады

Аймақтар • Бүгін, 16:35

Абай дүкені – Бельгияда

Руханият • Бүгін, 16:32

Герольд Бельгерге көше берілді

Қазақстан • Бүгін, 15:57

Ең қысқа әңгіме. Риза Исаева

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:50

Ең қысқа әңгіме. Нұрбике Құдайбергенова

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:45

Ең қысқа әңгіме. Дәурен Дариябек

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:39

Ең қысқа әңгіме. Назерке Саниязова

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:37

Ең қысқа әңгіме. Ақылбек Шаяхмет

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:22

Ең қысқа әңгіме. Алдаберген Кемпірбай

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 13:00

Ең қысқа әңгіме. Еркеғали Бейсенов

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 12:42

Ең қысқа әңгіме. Көгедай Шәмерхан

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 12:39

Ең қысқа әңгіме. Жасұлан Серік

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 12:37

Ең қысқа әңгіме. Ақжол Қалшабек

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 12:28

Ең қысқа әңгіме. Нұрбек Нұржанұлы

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 12:24

Сағынайдың бейіті табылды

Аймақтар • Бүгін, 10:52

Ақмоланың астығына сұраныс мол

Аймақтар • Бүгін, 10:22

Күлкі керуені № 7

Руханият • Бүгін, 10:20

Аталмай неге қалсын Мұса аты?!

Руханият • Бүгін, 10:01

Жақсы дәстүр жалғасады

Руханият • Бүгін, 08:49

Алаштанушы ғалымның белесі

Руханият • Бүгін, 08:47

Игілікті еңбек иесі

Қоғам • Бүгін, 08:46

Намазалы Омашұлы: Ел шежіресі

Руханият • Бүгін, 08:42

Тараз шаһарындағы тамаша түн

Аймақтар • Бүгін, 08:39

Тұңғыш Тіл форумы өтеді

Қоғам • Бүгін, 08:36

Патриархтың орындалған парызы

Руханият • Бүгін, 08:33

Кедергісіз келешек

Қоғам • Бүгін, 08:31

Жошы ханға ескерткіш орнатылады

Руханият • Бүгін, 08:24

Қазақтардың атқа міну мәдениеті

Қазақстан • Бүгін, 08:22

Еуроны сатып алушылар көбейді

Экономика • Бүгін, 08:20

АQR: 14 банкті «сауықтыру» керек пе?

Экономика • Бүгін, 08:15

Ұқсас жаңалықтар