Қоғам • 28 Қазан, 2019

Ел тарихының елеулі тұстары екшелді

71 рет көрсетілді

Өткен апта соңында Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде отандық тарихшылардың ұлттық конгресі «Жошы ұлысы тарихының мәселелері» тақырыбында кезекті VII жиынын өткізді.

Конгресс өткізудегі мақсат – Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тамыз айында «Ұлытау-2019» халықаралық турис­тік форумында сөз сөй­леп, Алтын Орданың негізін қа­лаушы Жошы хан есімін ұлықтау туралы айтқан бола­тын. Осындағы Президент тапсырмасын жүзеге асыру және іргелі империя Алтын Орданың 750 жылдығына орай ұлыс тарихын талқылау, насихаттау, тарих ғылымы мен білім бе­рудің өзекті мәселелерін тал­дау, мұражайлар мен мұ­ра­ғат­тар жұмысын жаңа деңгейге көтеру, ұлттық тарих бойын­ша орта мектеп пен ЖОО оқу­­лықтарының жағдайын жақ­сар­ту екен.               

Жоғарыда мақсаты ай­қын­далған шараны нәтижелі атқа­рып шығу үшін ғылыми форум: Ұлы Дала тарихындағы Жошы тұлғасы; Жошы ұлысы және түр­кілік әлем; Алтын Орда және Қазақ хандығының тарихи са­бақ­­тастығы; Ұлытау – ұлт тари­хының өзегі; Отандық тарих ғылымы мен біліміндегі өзек­ті мәселелер атты бес тақы­рып бойынша жұмыс жоспарын ба­ғыттапты.

Маңызды жиынды ашып, келелі кеңестің беташар сөзін бағыштаған Тарихшылардың ұлт­тық конгресі басқарма тө­ра­ғасы, Ұлттық ғылым ака­де­миясының академигі Ерлан Сыдықов мырза, қазіргі таңда отандық тарихнаманы зерт­теудің жаңа қалыптағы әдіс­темесін негіздеп, тарих қат­па­рын ашу арқылы жаңа идея­ларды және бүгінгі қоғамда туындап отырған тың пайым­дар­ды мемлекеттік компоненттер контексімен қор­тын­дылау мүмкіндігі туып тұр. Қоғамда тарихқа деген серпі­ліс тарихшы мамандарға белсенділік әперді. Еліміздің қоғамдық-саяси, әлеуметтік жүйесі жа­ңа­рып, зияткерлік қоғам­ның жа­сампаз тұлғасын қалып­тас­­тырып, ұлттық тарихтың тың белестерін зерттеуде тарихи сабақтастықтың болуы заң­дылық, дей отырып, атап өтіл­ген мақсатты іске асыру үшін барлық тарихшылар бір атаның баласындай жұ­мыла жүк көтеруі қажет де­ген жүрекжарды ұсынысын жет­­кіз­ді.

Осылай басталған конг­ресс-кеңес әрі қарай баян­да­ма­шылардың сөз сапта­уы­на жалғасты. Атап айтсақ, Мем­ле­кет тарихы инс­ти­ту­тының директоры, тарих ғылым­да­ры­ның докторы Бүркітбай Аяған «Алтын Орда тари­хы: тақырыптың жаңаша зерде­ленуі», академик Болат Көме­ков «Дала өркениеті және мем­ле­кеттілік», әл-Фараби атын­дағы Ұлттық университеті Орталық Азияның дәстүрлі өрке­ниеттерін зерттеу ғылыми орталығының директоры, танымал тарихшы Талас Омарбеков «Қазақ тарихы: жаңа зерттеу­лер кеңістігіндегі Жошы ұлы­сы­ның тарихы», түрколог-ғалым Қаржаубай Сартқожаұлы «Жошы-Қыпшақ ұлысы» т.б. ға­лымдар аталған тақырыптар бо­йынша көсіле сөйлеп, кесек-кесек пайымдары мен кемел ойларын ортаға тастаса, Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры Зиябек Қабылдинов, Жошының ұрпағы Сұлтанмәмет сұлтанға қатысты архивтік де­рек­терді көпшілікке таныстырды.

Маңызды басқосу барысы баяндамалар тыңдап, ой талқы­лаудың сыртында, соңғы жыл­дары атқарылған ғылыми экс­педиция, отандық тарих қазы­насына жаңадан қосылып жатқан кітап-журналдың таныс­тырылымына ұласты. Соның бірі – Қазақ хандығының 550 жылдығына байланысты Мем­лекет тарихы институты ұйым­дас­тырған «Қазақ хандарының жолдарымен» атты ғылыми экспедициясы. Жорыққа қаты­с­уы­шлар еліміз бойынша 4500 шақырым жол жүріп, көп­те­ген бейнеқұжаттар мен сурет­тер жинаған екен. Тағы бір жаңалық – конгресс аясында күллі түркі әлеміне ортақ «Turkic Studies Jornal» атты халықаралық журналдың жа­рық көруі. Шығармашылық ұжым жетекшісі ғалым Ш.Ыбыраев­тың пайымынша, журнал үш тілде мақала жариялайды, тарих, этнография, фольклор, әдебиет т.б. тақырыптар қамтылады һәм рецензиялар мен шолулар болады. Авторлары – әлемге әйгілі түркологтар. Болашақта басылымды скопус (scopus) жүйесіне тіркеу жайы қарастырылмақ.

Көпшілік таныстырылымына ұсынылған келесі туынды Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музей директоры Нұрсан Әлімбайдың жетекшілігімен жарық көрген «Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі» атты ғылыми энциклопедия. Бұл бес томдық алғаш рет 2014 жылы жарық көрген-тін. Ал мына таныстырылымдағы нұсқасы жаңадан толық­ты­рыл­ған түрі екен. Яғни, бес томдық алғашқысынан 424 бетке көбейіп, тыңнан 688 мақа­ла қосылса, 682 мақала жаңа мәліметпен толығып, 527 мақала екінші қайта редакция­ла­ныпты. Сол сияқты бес том­дықтағы 5846 мақалада ежелгі көшпенділер арасында қалып­та­сып, қолда­ныс­та болған 10 мыңнан астам таза қазақы тарихи-эт­но­графиялық категория­лар, ұғым­­дар мен атаулар зерттелген. Бұл энциклопедияға түркі халықтары әлеміндегі алғашқы зор туынды деген баға берілді.

Сонымен қатар жиын үстінде Ш.Уәлиханов атын­дағы Тарих және этнология институтының бас­тамасымен қолға алынып жатқан «Қазақстан тарихы» энциклопедиясының бірінші томы және қытай ғалымы Су Бэйхайдың қазақ тарихына қа­тысты жазған «Қазақтың жал­пы тарихы» атты төрт том­дықтың 1,2,3-ші томдары таныстырылды. Соңғы туын­ды­ның жоба жетекшісі тарих ғылымдарының докторы Тұрсынхан Зәкенұлының сөзінен түйгеніміз: бұл туындылар қытайлық ғалымның көз­қарасы тұрғысынан жазыл­ған­дықтан мұнда шығыстық танымның әдістемесі сіңірілген. Құн­дылығы да осында. Екін­ші­ден, бұл кітаптарда ежелгі үйсін, сақ, ғұннан тартып, орта ғасырдағы түркі тайпалары: найман, керей, уақ, жалайыр, одан кейінгі қазақ хандығы дәуіріне тән оқиғалар желісі баяндалады. Әсіресе ХVІІІ-ХІХ ғасырларда қазақ даласын отарлаған Ресей әрекетін қатты сынайды. Бұл туындылардың барлығы шын мәнінде ұлт қазынасына қосылған құнды еңбектер екені анық.

Жиын соңында конгреске қа­тысу­шылар алда атқарар жұ­мыс­­тардың жоспарын нақты­лап, маңызды қарар қабылдады.

 

Соңғы жаңалықтар

Тағы 1650 қазақстандық індет жұқтырды

Коронавирус • Бүгін, 09:00

Софиядан олжалы оралды

Спорт • Бүгін, 08:40

Жас теннисшілер жарады

Теннис • Бүгін, 08:32

Тұтынушы құқығын қорғайды

Қазақстан • Бүгін, 08:27

Айбергенов күнделігі

Әдебиет • Кеше

Кофе және әдебиет - 6

Әдебиет • Кеше

Жасанды интеллект дәуірі

Технология • Кеше

Ұқсас жаңалықтар