Экономика • 19 Қараша, 2019

Бизнес және әлеуметтік жауапкершілік

40 реткөрсетілді

«Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» Жолдауында 2025 жылға қарай ішкі жалпы өнімнің жыл сайынғы тұрақты өсімін 5 пайызға және одан да жоғары деңгейге жеткізу, еңбек өнімділігінің нақты өсімін кем дегенде 1,7 есеге арттыру міндеті қойылып, қарқынды дамыған және инклюзивті экономикаға тың серпін берудің нақты жолдары қарастырылғаны белгілі. Бұл орайда еліміздің даму стратегиясында, әлеуметтік-экономикалық және саяси өмірінде тиімді және шағын орта бизнестің алатын орны өлшеусіз екені ешқандай талас тудырмайды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде жаппай кәсіпкерлікті дамыту санаға сіңген патерналистік пиғыл мен масылдықтан арылуға мүмкіндік беретінін, шағын және орта биз­нестің өркендеуіне кедергі келті­ретін әрекеттер мемлекетке қар­сы қылмыс ретінде танылуы тиіс­ті­лігін атап көрсеткен болатын.

Иә, микробизнес кеңінен өр­кен жайған тұста тұрақты жұ­мыс орындары құрылып, жұ­мыс­­сыз­дықтың азаяры, берік са­лық базасы құрылып, жергілікті қазына молая түсері анық. Бұл салаға Ұлт­тық қордан 100 миллиард теңге бөлініп, «Бизнестің жаңа жол картасы» шеңберінде ал­дағы үш жыл ішінде 250 миллиард теңгенің бағытталатыны нақ­ты қолдаудың айқын мысалы болса керек.

Сонымен қатар бірқатар заң­на­малық құжатқа түзетулер мен толықтырулар енгізілмек. Мә­селен, 2020 жылдан бас­тап микро және шағын бизнес субъек­тілеріне тексеріс жүргізуге үш жылға дейін тыйым салу туралы шешім өз күшіне енеді. Мұның өзі бизнестің адал әрі заң талаптарына сай жүргізілуімен қатар кәсіпкерлердің қоғам мен мемлекет алдындағы әлеуметтік жауап­кершілігін арттыруға, ауырт­палықтарды азайтуға септеседі. Сол сияқты ұлттық бизнеске ха­лық­аралық нарықтарда қол­дау көр­­сетудің тетіктері де ай­қын­дал­ған. Шыны керек, өз өнім­дерін экспортқа шығаратын ком­па­­ния­лар әлі де мемлекеттік қол­­дау­­ға зәру. Әсіресе, өнімді сату ісін­де түйінді проблемалар аз емес. Жасыратыны жоқ, жер­гі­лік­ті жер­лерде әкімшілік, қағаз­бас­­­ты­лық, бюрократтық кедергі­лер­­ге тап болуы салдарынан өз жұ­­­мы­­сын тоқ­татуға мәжүр болмаса, са­лықтан жалтаратын немесе кө­­леңкелі эко­номикамен айна­лы­­сатын кәсіп ие­лері де аз ұшыраспайды.

 * * *

Өңірде аймақтарды дамыту бағдарламасы сәтті жүзеге асырылып келеді. Ауыл шаруашылы­ғы, өнеркәсіп, құрылыс салаларында өсім байқалады. Негізгі капиталға құйылған инвести­ция 3 жылда 37, құрылыс қарқыны 45, жақсы және қанағаттанар­лық жағдайда­ғы жолдардың үлесі 8 па­йызға, ел­ді мекендерді таза ауызсумен қамту 3,8 есеге артты. 129 негізгі көрсеткіштің 80 па­йыздан астамы орындалды. Облыста 30 мыңнан астам кәсіпкерлік нысан тіркелсе, былтыр олар өндірген жалпы өнім мөлшері 600 миллиард теңгені құраған. Өсім 3,6 пайыз болған. Барлық салық түрлерінің жартысына жуығы осы саладан түскен. Алайда қолдағы мәліметтер көр­сетіп отырғандай шағын және орта бизнес өкілдерінің 40 пайыз­дайы сауда-саттықпен ғана шек­теліп жүр. Былайша айтқанда, «ауырдың үсті, жеңілдің асты» секілді жеңіл тірлікке байланып қалған тәрізді.

Оның ішінде жауыннан ке­йінгі саңырауқұлақтай онсыз да қаптап кеткен сауда нүктелерін ашуға ұмтылыс көбеймесе, азаятын түрі көрінбейді. Соның салдарынан өндірісте еңбек ететіндер – 4, 5, ауыл шаруашылығында жүрген­дері 20 пайыз төңірегінде ғана. Оның бір себебі мемле­кет­тік қолдау тетіктері қарастырыл­ғанына қарамастан жергілікті билік орындары тарапынан кәсіп­керлердің жаңа жобалар мен озық тех­нологияларға деген қызығу­шы­лығын арттыру, ынталандыру құлықсыздығына келіп тіре­леді. Ауылдық жерлерден келіп түсетін бизнес-жоспарлар тым аз. Жамбыл, Тимирязев, Аққайың аудандары бар-жоғы 3-4 жоба ғана ұсынған. Тіпті тиісті субсидия берілмей қалған сияқты оғаш жайттар да кездескен. Шал ақын ауданында бір іскер жан 23 миллион теңге қаржыны рәсімдей алмай біраз әуре-сарсаңға түскен.

Әкімдіктің келелі бір отыры­сында аймақ басшысы Құмар А­қ­сақалов алда машина жасау секторын үлкен өзгерістер күтіп тұрғанын қадап айтқан еді. Құмар Іргебайұлы кенжелеп қалған сала­ға Үкіметтің назарын қайта-қайта аударта жүріп 6,7 миллиард теңге бөлдірткізген. Нәтижесінде, осы қаражатқа Петропавл ауыр машина жасау және Киров зауыттары жаңғыртылып, өндіріс көлемі артты. Білдіктер паркі жаңаланып, ет, балық, көкөніс тасымалдау­ға арналған вагондардың алғаш­қы легі Ресейге жөнелтілді. Тез бұ­зы­ла­тын өнімдерді тиісті жер­лер­­ге уақтылы жеткізуге өте қо­лайлы саналғандықтан, сұра­ныс жоғары. Экономикалық тұрғы­дан оң өзгерістер болатынына нық сенімді Киров зауытының басшылығы заманауи компьютерлер құрастыруға кірісіп кеткен.

Сол сияқты экономикалық жа­­ғынан өте тиімді заманауи өн­­діріс салаларын жолға қою­дың, шикізатты қалдықсыз өң­деу­­дің, экспортқа барынша ба­сым­­дық берудің жан-жақты мүм­­кін­діктері ойластырылған. «KazFoodProducts» ком­пания­сы­ның бас директоры, жеке ин­вестор Әлихан Талғатбектің өн­дірісі тоқтап қалған «Биохим» зауытын қайта жаңғырту туралы ұсынысы әкімдік тарапынан қолдау тауып, қос тараптың өзара сенім­ге негіз­дел­ген ұйымдасты­ру жұмыс­тары ар­қа­сында «Bio Operation» деген ­жаңаша атау мен мазмұнға ие өзгеше кәсіпорын пайда болды. Республикада баламасы жоқ өн­діріс ошағы астықты тереңдеп өң­деп, одан құрғақ кіле­гей мен крахмал, үшінші сұрып­ты ұн, жарма, жемазық алады. Жуырда глютен шығаратын цех іске қосылса, жыл аяғына дейін биоэтанол өндіріледі.

– Мұндай кәсіпорын елімізде жоқ, шетелде де санаулы. Озық құрал-жабдықтар сатып алуға 11 миллиард теңге қаржы құйылды. Қазір күніне 140 тонна кілегей, 50 тонна крахмал өндіріледі. АҚШ-пен, Еуропа, Орталық Азия, көрші мемлекеттермен жасас­қан келісімшарттарымыз бар. Бұрындары үшінші сұрыпты ұн алудың машақаты көп бола­тын. Қазір кілегей қосса, жеткілікті. Тың тәсіл, озық технология деген осы! Жылына 200 мыңдай тонна  би­дай қажет екенін есептеп қой­дық. Астықты өлкеде орналас­қан­дықтан, бұл жағынан қам жемеуге болады. Тұрақты жұмыс іс­тей­тіндердің саны бес жүзге дейін арттырылады. Біз берген уәде­мізге берікпіз, ісімізге адалмыз, – дейді жеке инвестор.

Облыс орталығындағы «Раду­га» серіктестігінің ізденіс­терін де тың жаңалықтар қатарына қосу­ға болады. Мұнда сұйық сабын шы­ғаратын цех пайдалануға бері­ліп, күніне алты тоннаға дейін өн­ді­реді. Өнімнің оннан астам түрін жасап, еліміздің көптеген қаласына жөнелтеді. Тапсырыс көлемінің артуына орай қатты сабын шығаратын жаңа желіні іске қосу жоспарланған. Заманауи технологиялар мал шаруашылығы саласында да өз жемісін бере бастады. Биыл өңірде төрт сүт-тауар­­лы ферма бой көтеріп, өнім­ділікті 11 мың тоннаға дейін ұл­ғай­туға мүмкіндік берді. Оның бірін «Мәмбетов және К» ко­ман­­диттік серіктестігі іске қос­қан. Жаңашылдыққа әркез жаны құмар серіктестік басшысы Ер­кебұлан Мәмбетов көп жылдан бері мемлекеттік бағдарламалар бойынша жұмыс істеп келеді. Жоба құны – 2,3 миллиард теңге. «Қазір мұнда 700 бас сүтті сим­мен­таль сиыры бағылады. 35 тұр­­ғын еңбек етеді. Әр сиырдан жы­­лы­­на 6 мың литр сүт сауылады. Бір литрі 145 теңгеден саудала­нады. Мұның бәрі цифрландыру жү­­йе­­сінің арқасы!» дейді Е.Мәмбетов.

Жолдауда алға қойылған ма­ңыз­ды талаптардың енді бірі шетелден тікелей инвестиция тарту жұмыстарын барынша жандандыру десек, өңірде 580 миллиард теңгенің 46 инвестициялық жобасын іске асыру белгіленген. Олардың 11-і шетелдіктерге тие­сілі. Бұл жөнінде Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Ерлан Хаиров­тың қатысуымен өткен ал­қалы басқосуда облыс әкімінің орынбасары Дәурен Жандарбек егжей-тегжейлі баяндап берді. Оның сөзіне қарағанда, соңғы кездері инвестициялық жобалар аясында нәтижелі жұмыс істеп келе жатқан кәсіпорындар легі көбейген. Келешектегі жос­парлар тіпті ауқымды. Қалталы қаржыгерлерді аграрлық ай­мақ­тың жағрапиялық орналасу қолай­лығы, топырақтың құнарлығы, жасалып жатқан жеңілдіктер қат­ты қызықтырады. Инвесторлар­дың бірлесе қатысуымен Class, Kazmeal, «Тайынша май», Тайын­ша ет комбинаты секілді ірі өндіріс ошақтары, көп жыл тоқтап қалған кәсіпорындар іске қосылды.

Ерекше тапсырмалар жөнін­дегі елші Жолдауда әрбір сала мен өңір үшін нақты мақсатты көр­сеткіштер белгіленгенін, оған мем­лекеттік органдар жауапты екенін атап өтті. Инвесторлар үшін екі негізгі қолдау түрі қарас­тырылған. Акцизді тауарлар­ды шығаратын және пайдалы қазбаларды қазумен айналыса­тын­дардан басқасының бәрі Қазақстанға әкелінетін құрыл­ғыларға төленетін кедендік баж салығынан босатылады. Оған қоса, өнеркәсіп нысанын тұрғызу үшін жер телімін тегін алу мүмкіндігі бар. Екінші, индустрияландыру бағыты шеңберінде, дәлірек айтқанда, химия, мұнай-химия, металлургия, азық-түлік өнімдерін шығаратын кәсіпкер жобаға 2 миллион айлық есептік көрсеткіш со­масын құйса, салық­тың үш түрі­нен босатылады. Ал инвесторлар өнер­­кәсіп нысанын тұрғызып бол­­ғанша, сосын бір жыл мерзім ішін­­де өзінің жұмысшы күшін пай­­да­лана алады. Кейін жергілікті тұр­­ғын­дарды жұмыспен қамтуға міндетті.

Кәсіпкерлер палатасында бизнеске тікелей қатысты жобалық кеңселердің өкілдерімен кездесу, талқылаулар жүйелі түрде ұйым­дастырылып, бірқатар мәселе қолма-қол шешімін тапқан. Жөн-жосықсыз тексерістер 30 пайыз­ға азайған. Бизнесті жүргізу жеңіл­дігі бойынша құрылған рей­тинг нәтижесінде облыс бесінші орын­ға тұрақтаған. Өңірде «қара­па­йым заттар экономикасы» да бір­тіндеп дамып келе жатқаны да атап көрсетіліп, нақты мысалдар келті­рілді. Евгений Кобрин бұған дейін жиһаз цехын іске қосып, тәп-тәуір табыс тауып келген. Кейін бәсекелестердің көбеюіне байланысты сұраныстың кемі­генін аңғарып, матрас жасайтын фабрика ашуға бел буған. Сөйтіп, мемлекеттің қаржылық қолдауына сүйенген. Даму қоры арқылы 8 миллион теңге несие ресімдеп, тігін машиналарын, басқа да құрал-жабдықтар сатып алған. Қазір матрастың 45 түрін өз тұтынушыларына жөнелтеді. Орташа айлық жалақы 140 мың теңге мөлшерінде. Екі жылдың ішінде елімізге танылып, енді экспорт көлемін арттыру бағытында жұмыс істеп келеді.

Жолдауда атап көрсетілгендей, дамыған агроөнеркәсіп кешенін өрістетуде негізгі ресурсымыз саналатын ауыл шаруашылығы басты рөл атқарады. Ішкі нарық­та ғана емес, сонымен қатар шетел­дерде де сұранысқа ие эколо­гиялық таза өнімдер шығаруға облыстың әлеуеті зор. Былтыр 5 мың тонна өсімдік майы мен 4 мың тоннаға жуық майлы да­қыл­дар сығындысы экспорттал­са, биылғы көрсеткішті екі есеге дейін арттыру көзделген. Бұл өнімдердің жартысынан астамын «Тайынша май» кәсіпорны өндіреді. Серіктестіктің жылына 300 мың тонна майлы дақыл өңдеуге қауқарлы екенін ескерсек, белгіленген меженің орындалатыны күмәнсіз. Қазір мұнда 150-ге жуық жергілікті тұр­ғын тұрақты жұмыспен қам­тамасыз етілген. Өңірде жыл са­йын 1,5 миллион тоннадай бидай сыртқа сатылады. Алда өңделетін шикізаттың көлемін арттырып, дайын өнім ретінде экспорттау міндеті тұр. Ол үшін мамандар әр гектардан ең кем дегенде 150-200 мың теңге табыс алу қажеттігін есептеп шығарған.

Бұл деңгейге жеткен шаруа­шы­­лықтар баршылық. Екінші жолы – астық өндірісін әртарап­тан­дыру арқылы майлы дақыл­дар үлесін молайту. Бүгінде облыс­та 1 миллион гектардай алқапта осы да­қыл түрлері өсіріледі. Сөз арасында биыл «Солтүстік соясы» қанатқақты жобасының жүзеге асы­­рыла бастағанын айта кеткен жөн. Болашақта оның көлемі 20 мың гектарға дейін ұлғайтылмақ. Бас­та­маға алғаш қолдау білдірген­дердің бірі «Тайынша Астық» ЖШС-нің директоры Анатолий Рафальский мол табыс әкелетін дақылдардың қыр-сырын жетік меңгергендіктен, теріскейдің кли­ма­тына бейімді сұрыбын егіп, гектар берекелілігі 15 цент­нер­ден айналған. Үкімет те тие­сілі суб­сидияның жартысын қай­тарып, әлеуметтік жауапкер­шілікке берік екенін көрсеткен.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің облыстық департаменті М.Жұмабаев ауданында келелі жиын өткізгенде тұр­ғындар мұң-мұқтаждарын ор­таға салған. Олардың айтуларынша, таяқтың екі ұшы бар демекші, әлеуметтік жауапкер­шілік барлық тарапқа да бірдей, тең дәрежеде жүктелуі тиіс. Булаев тасжолына қыруар қаражат жұмсалып, жөнделген. Алайда арада көп уақыт өтпей жатып қалпына келті­рілген жолдардың бір бөлігі жарамсыз болып қалған. Енді мына қызықты қараңыз, заң бойынша ағымдық жөндеуден өткен учаскелердің сапасына ешкім кепілдік бермейтін көрінеді. Солай екен деп тапсырылған іске салғырт-салақ қарауға бола ма? Аудан әкімдігі, басқа да бақы­­лаушы, қадағалаушы ұйым­дар жауапкершіліктен сытылып кет­кендердің жолын кесудің орнына кемшілікке көз жұма қ­а­ра­ған. Шағымдарды талқы­лау бары­сында «Есіл су» кәсіпор­ны­ның Булаев қаласына су беру­ді тоқтатқаны мәлім болған. Әсі­ресе, орталық аурухананың бере­шегі көбейіп кеткен. Аудан орталығында бақылау-кассалық құрылғыларды жөндейтін орталық болмағандықтан, кәсіп­кер­лер талшықты-оптикалық желі­ні пайдалана алмай отыр.

Мақаламызды Мемлекет бас­шы­сының халыққа арнаған Жол­дауындағы: «Біз шағын кәсіп­кер­лікті бүкіл қоғам болып қол­дауы­мыз керек... бизнес өкілдері тұты­ну­шылар мен азаматтар алдын­да жауапты болуы тиіс» деген сөз­дерімен аяқтауды жөн көрдік. Бұл – кәсіпкерлердің әлеуметтік жа­уап­кершілігін, қоғамдық бел­сен­ділігін арттыру жергілікті билік өкілдері үшін де маңызды міндет болып қала береді деген сөз.

 

Солтүстік Қазақстан облысы

 

Соңғы жаңалықтар

Қазақ күресі жаңа кезеңге аяқ басты

Ұлттық спорт • Бүгін, 19:28

Басылым басшылары - Жүсiпбек АЙМАУЫТОВ (1889-1931)

Басылым басшылары • Бүгін, 17:42

Басылым басшылары - Смағұл СӘДУАҚАСОВ (1900-1933)

Басылым басшылары • Бүгін, 16:53

Алматыда Абай клубы ашылды

Руханият • Бүгін, 16:22

Басылым басшылары - Бернияз КҮЛЕЕВ (1899-1923)

Басылым басшылары • Бүгін, 14:55

Басылым басшылары - Тәмимдар САФИЕВ (1892-?)

Басылым басшылары • Бүгін, 11:28

Атыраулықтар тағы да үздіктер қатарында

Аймақтар • 13 Желтоқсан, 2019

Ұқсас жаңалықтар