Руханият • 21 Наурыз, 2020

Көңіл көктемі

46 реткөрсетілді

Там-тұмдап тін тартсаңыз толағай тарихтан бұл, түркілік сарын есер төгіліп ғайыптан нұр. Сан түрлі құпияның сапырып қазандығын, көктемкөз бір балауса жан-сырын жазар бүгін. Жазады ол дүниені басы әлі жазылмаған, ақындай болашақтан аңдаусыз сөз ұрлаған. Қалған сол сағынышын артында қолын бұлғап, қанаты көкті тілген құстардың жолын жалғап. Бұлт­тардың жанарынан бұйығы жас төгіліп, қайтадан қауыз жарар қыр­мызы іштегі үміт. Жігіттей он сегіз­дің жаңа ашқан ақ парағын, бұл көктем айырмасы екен ғой ақ-қараның.

Топырақтың тоңы жібіп келеді шөп төлежіп, көкжиек көзін ашса етеді көк төрелік. Күңгірт кеш нұрланады, тіршілік нәрленеді. Ағаштар үнсіз қалғып, күтеді әлденені. Бірі шешек атады, бірі бүршік жарады. Жасыл түске бояйды мынау байтақ даланы. Меңіреу табиғат ұйқыдан оянады, он беске енді толған сұлудай боянады. Данышпан дәуірдің еседі самалы. Шымға қайта тиеді, шымшық құстың табаны. О, неткен суреткерлік. О, неткен көрегендік. Көгершін күлкісі күй болып естілетіндей. Күн сұлу қырды кезіп үйіне кеш келетіндей. Наурызға нарша мініп, көктемнің келгені ме? Қуанып тұрғаным-ай өзіңді көргеніме.

Жайдарман жаңа нұрдың түрілсін түңілігі, дәл бүгін жылдың басы – Ұлыс­тың ұлы күні. Бұл айналасына әйгілі, ма­ңайына мәшһүр бабамның бағзы бір балалығынан, қазынасы мен базынасынан, еркелігі мен серкелігінен, өмірге құштарлығы мен құмар­лығынан туған қасиетті мейрам. Қош келдің, қадірлі мейман! Төрлет бері! Сезімсіз бір күй басты өңірді сен кеткелі.

Қабағына қар жауған, қар жауғанда мол жауған жұмыр басты пенденің қарақазан өкпесі тарқайтын сәт. Алыстағы ағайын мен жақындағы көршіңе сәлемін жолдайтын сәт. Асыл да лағыл Самарқанның көк тасы еритін сәт. Барша халықты бауырына балап, бақытқа бөлейтін сәт. Сағатсыз қоңырау, тағатсыз тіршілік дос­тық деп ұрандайды келіп. Жас көңіл шалқымай, шалқу жырға айналмай тұра алмайды неғып?! Арманға жол ашады қадірлі Қызыр түні, қиялдың қайта түлеп қызғалдақ қызыл гүлі. Аспаннан ақ жауын­дай тілектер сілбірейді, сәбидің моп-момақан жанары мөлдірейді. Кеудеде сағыныштың қап қойса белгілері, жанына жақын жанды келеді көргілері.

Қызыр бұл адамдарға дәулет дарытып, бақ қондыратын, ырысын ырғын қылып шаттандыратын ақсақал кейпінде көзге көрінетін ғажайып мифтік кейіпкер. Сеніммен әлдилеп келеді сүйікті ел. Жақсылық жаршысы, парасат тамшысы, сый берсе көңілің қалады аршылып. Бауырға алады бағыңды барша жұрт. Жаңа шыққан күн-мейір шұғыла символы, әр ісі игілі. Қызыр ата құтты мекенді аралайды. Әрбір шаңырақ төрінде жағылған қос шырақты сағалайды. Бұл деген сенімнің Тәңірлік нышаны, содан ба әр үйдің маздайды ошағы. От анасы бар ыдысқа ақ құяр «татулық туыс болсын» деп кесесін дәнге толтырар, «ынтымақ, ырыс толсын» деп. Бала біткен баянды баба жолын жалғастырады. Көпті көргендер малдас құрады. Қария бәйшешекті балаға сұрау қойған. Аумайтын ақ дидары нәп-нәзік құралайдан. «Самалық, самалық, Көк құс көзін ашты ма? Аяғын жерге басты ма? Самалық, самалық, Самарқанның көк тасы жібіді ме, көрдің бе? Самалық, самалық, Қап тауының көк құсы жүгірді ме, көрдің бе?» дейді бәрі, домбыра үнінен төгіліп күй мұралы. Қысында жаураған жұртымның дауасындай, кімде бар айтшы, кәне, мереке дәл осындай?

Сол күні аспанда қоңыр үн жамырайды, өріске шыққан қойлар топталып маңырайды. Еш ұмыт қалмайды халықтың айтқаны, аңызға бергісіз ғажайып жайт­тары. Біреулер Сүлейменнің жүзігі та­был­ған сәт деп санайды екен. Біреулер адамзат шыраққа шомылған отқа балайды екен. Аңыз ғой, мұны да алып қой жақшаға, тағы да тап-таза, ғибратты әпсана. Әйтеуір мереке болса екен кәделі, ертеңі шуақты ертегі әлемі. Наурыз думаны басқадан биік бұл, көженің ауада иісі иіп тұр. Желектің жұпары мұрынды жарады, сөнбеші ешқашан мереке алауы.

Уа, жер ғаламшары құтты болсын жаңа жасыңыз, қашанда биікке домаласын тасымыз. Дәстүрім жаңғырды бабалар көшімен, салтым бұл ешқашан шықпайтын есімнен. Наурыз мейрамы қобыздың сарыны, қасиет әуені, көңілдің күмбірі, бәйтерек мәуелі. Наурыз мейрамы салтанат сарайы, сағыныш жемісі, сәруар самалы, керуен келелі. Көңілім шаттанып көшеге шығайын, бәрінен мен бүгін сүйінші сұрайын!

Соңғы жаңалықтар

Елдік нышандар тарихы

Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар