Руханият • 17 Сәуір, 2020

Қайталанбас тұлға

32 рет көрсетілді

Өткен жылы Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми- зерттеу институтының құрылғанына 80 жыл толды. Осы институтпен бірге жасасқан, дамуына өз үлесін толықтай қосқан Орынбек Төрешев ағамыздың өмірден өткеніне де бір жыл толып қалды. Биыл 90 жасқа келер еді. Ел арасында ағамыз Орекең аталып кеткен, өз бойына ғана тән ерекше мінезді адал адам еді. Сыр бойында Қорқыт Ата жатқан киелi елде туып, жасынан сыр сүлейлерінің нақыл сөздерін бойы­на сіңіре өскен Орекеңнің өмірдегі және ғылым­дағы ұстанымы көпшілікке ой салып, қайсы бірімізді таңқалдыратын.

Институттың айрықша даму кезеңі жас маман Орекеңнің еңбек жолының басталуымен тұспа – тұс келді. Міне, содан бері Орекеңнің осы бір ғана инс­титут қабырғасында суармалы егін­шіліктің ғылыми негізін қалыптастырудағы еңбегі ауыл­шаруашылық саласын дамытуда ерекше орын алды. Атап айтсақ, суармалы егістіктің басты дақылдары – күздік бидайдың, қант қызылшасының, жүгерінің, жоңышқаның ауыспалы егіс жүйесіндегі жоғары өнім алу технологиясы жасақталды. Ауыс­палы егіс жүйесі бойынша да ша­руашылық жағдайына байланысты бірнеше экономикалық тиімді жобалар ұсынылды. Осы технологиялар тізбегі кейінгі заман талабына сай органикалық таза өнім өндіру бағытымен сәй­кес­тендірілді. Арам шөптерге, зиян­кестерге, ауруларға қарсы улы заттарды қолданбай табиғи таза өнім өндіру мүмкіндігі ұзақ мерзімді зерттеулер нәтижесінде анықталды. Осы жағдайда «жасыл тыңайтқыштарды» рапс, қыша, түйежоңышқа, асбұршақ тәрізді өсімдіктердің жасыл балаусасын топыраққа сіңіру, сонымен қатар көп жылдық жоңышқаны ауыспалы егіс жүйесінде кеңінен пайдалану – органикалық таза өнім өндірудің негізі және топырақ құнарлығын сақтаудың көзі екені анықталды.

Орекең негізін қалаған ұзақ мерзімді зерттеу алаңы (ғылыми стационар) институттың бетке ұстар, көрнекті, егіншілік мәде­ниеті өте жоғары объектісінің бірі болды. Осы жерде кезінде оңтүс­тік өңірде кең таралған күздік бидайдың жаңа «Қарлығаш» сор­тынан гектарынан 115ц рекордты өнім жиналды. Республика басшылары, ауылшаруашылық қызметкерлері, шетелдік делегациялар әрдайым осы Орекеңнің тәжірибелік жұмыстар атқарып жүрген алаңын бас­қаларға үлгі етті.

Орекең ұзақ жылдар бойы диссертациялық кеңестің хатшысы да болды. Жоғары талаптың арқасында жүздеген кандидаттық және докторлық жұмыстар қор­ғалып, бәрі бекітіліп, ғылыми кадр­лар даярлауға қомақты үлесін қосты.

Әрине ауылшаруашылық саласында ғылыми жоспар құру және оны атқару тек бір ғана жеке адамның ісі емес. Орекең өзімен қызметтес болған және қатар өскен атақты ғалымдармен әрқашан ты­ғыз байланыста болды. Атап айтсақ, М.Ерлепесов, Е.Амантаев, І.Әбу­ғалиев, В.Жигайлов, Б.Басыбеков, М.Рубенштейн, Е.Зенкова, Р.Ора­залиев, А.Иорганский, С.Рама­за­нова, Б.Сариев, А.Пак, К.Бал­га­беков, М.Сүлейменова, Е.Ря­би­нина, Д.Сыдык, Ж.Қожа­баев, Г.Мейірман, тағы басқалары Оре­кеңнің ғылыми ортасын құрады.

Кейінгі институттың ғалым­дар буыны А.Агеенко, Ж.Ос­панбаев, Ш.Бастаубаева, М.Бек­батыров, А.Хидиров Оре­кең қол жеткізген зерттеулердің нә­тижелерін жаңа дәлдік және сандық технологиялар мен тамшылап суару негізінде одан әрі жалғастырып, заманауи үлгідегі егіншілік жүйесін қалыптастыруға ат салысуда.

Алматы қаласының іргесінде орналасқан ғылыми қалашықтың көрнекті ауыл азаматы Орекең өзіне де, басқаға да талап қоя біл­ген. Оның негізі Орекеңе тән шынайылық және еңбекқорлық. Осындай көпшілікке үлгі болатын қасиеттер осы әулетке де тән болуы керек. Оның туған ағасы –  Қазантаев Қонысбек те сыр өңі­рінің ардақтысы, елге еңбегі сіңген парасатты тұлға болған адам.

Орекеңнің бәйбішесі бүгінде тоқсан жасты алқымдап қалған, жоғары оқу орнында ұстаздық қызмет атқарған, ауылымыздың қадірлілерінің бірі. Балалары Гүл­мира, Қаныш, Әлия жоғары бі­лімді, әкенің еңбек жолын жалғас­тырып жүрген азаматтар.

Міне, Орекеңнің өмірден өтке­ніне де бір жыл шамасы болып қалды. Өзара әңгімеде Орекеңнің ерекше мінездерін, әріптестеріне талап қоя білуін, атқарған еңбегінің қортындысын әрдайым еске алып отырамыз. Ұжымдағы оның орны толмай тұрған сияқтанады да тұрады. Ауылшаруашылығының ғы­лым докторы, профессор Орын­бек ағамыз осындай азамат болған. Институт тарихында Орекеңнің орны ерекше, ол туралы әлі де болса жазылары хақ.

 

Ғалиолла Мейірман,

ауыл шаруашылығы ғылым­­дарының докторы, профессор, ҰҒА академигі

Соңғы жаңалықтар

Қилы-қилы тағдырлар

Тарих • Кеше

Бір шаңырақтан – үш майдангер

Руханият • 08 Мамыр, 2021

Қазақ дегеніміз – Бауыржан...

Руханият • 08 Мамыр, 2021

505-ші түрменің тұтқындары

Тарих • 08 Мамыр, 2021

Ардагерлер азайып бара жатыр...

Қазақстан • 07 Мамыр, 2021

Ұқсас жаңалықтар