Пікір • 29 Шілде, 2020

Шектеу мен тыйым – баршамыздың мүддеміз

13 рет көрсетілді

Әлемді алқымынан қысқан коронавирус пандемиясының құрсауында отырғанда амалсыз өткен замандағы осыған ұқсас індет жайлаған шақ және онымен күрес көз ал­ды­мыз­ға келеді. Денсаулық сақтау халық комис­са­риа­ты­ның 1924 жылғы мамырдың 24-дегі бұйрығымен алқа мүшесі Халел Досмұхамедұлы оба індетіне қарсы күресу Орталық комис­сиясының төрағалығына тағайындалған.

Ел адамдарының айтуына сүйенсек, Халел бұл аса жа­уапты да қатерлі тапсырманы орындауда батыл шешімді болғанға ұқсайды. Оба ауруы кезінде ауыл мен ауылды бір-біріне қатыстырмай, карантин жасатқызған. Ауру шығып, кісісі өлген қыстақтарды бөлек бақылауда ұстап, дәрігерлік көмек көрсетіп отырған, қора-қопсысын өртетіп, тыш­қан­дарды аулатып, құрт­қызып, ке­селдің одан әрі жаппай жа­йылуына тосқауыл қой­ғызған. Тайсойған құ­мын­да өртелген қыстаулар ор­ын­дары сол бір алыста қал­ған обыр жылдардың ескерт­кіш­теріндей томпайып әлі жатыр. Бұл төмпешіктерге халық «Үш оба», «Бес оба» деп атау берген. Ерекше елегізетін бір жайт, бұдан жүз жылдан астам бұрынғы оба ауруының зардапты ізі бүгінге дейін жойылмай отырғаны. Тек соңғы 30-40 жылдың ішінде Атырау облысының Қызылқоға ауда­нын­да екі-үш дүркін оба ауруы қылаң беріп, елді үрей­лен­діріп, әбігер астында қал­дыр­ды. Қазіргі үрейлену құ­дай­ға шүкір, техника мен медицина арқылы шапшаң сейіледі ғой. Ал жүз жылдан астам бұрынғы үрейленуді көз алдыңа әкелетін жыр жолдарын оқығанда төбе шашың тік тұрады. Сондай ұзақ толғаудың бірі біздің қолымызда. Оны маған Миялыдағы Нәсіп Кенжиева есімді әжей берді. Ол – Халелдің жиені Сарман Ғапуриннің әйелі. Толғау бір дәптерге бөлек жазылған. Сыртында «Оба» деген жазу бар. Өкінішке қарай, сірә, алашордашыға байланысты деп қорыққандықтан болар, жазған кісінің, яғни автордың кім екені көрсетілмеген. Дәп­тер­дің бірінші бетіне «1913 жылы Калмыков қаласы Есім төбесінен оба ауруы шыққанда ішінде болған адам айтқан сөзі екен» делінген.

Дәптердің сыртында осылай делінуіне қарағанда жазған емес, айтқан кісінікі. Олай дейтініміз, Халелдің жеке архивінде бұл толғау сақталмаған. Осы пікірді ғалымның әдебиетшілігін зерттеп, ғылыми түйін жасаған филология ғылымдарының докторы Риза Әлмұқанова да қоштайды. Сонымен қатар толғаудың жазылуында Халелмен шығармашылық бірлестікте болған ақын Ығылман Шөрекұлына тән өзіндік өрнектер, стильдік ерекшеліктер, жиырмасыншы жылдарға дейінгі өлеңді ауызша шығарудан жазуға ауысқандағы төселмеген қол­таң­­басы байқалады. Қалай бол­ғанда да бұл дәрігер Халел Досмұхамедұлының өмірі мен қызметінің елеулі бір парағы.

Оба туралы осы жан түр­шік­тіретін жыр-дерек әлемді коронавирус індеті жайлап, пандемия алқымнан қысқанда ойға еріксіз қайта оралды. Оба да коронавирус сияқты шапшаң жұққыш, тез тарайтын қасіретті кеселдің өзі. Екеуінің ұқсастығы, пәле-жаласы бірдей, халыққа қырғидай тиеді. Ол кезде өлеңде айтылғандай «...Көреміз көз алдыңда ойран үйді//Ызбырай, зілмәңкесін-бәрін жағып//Қарайтып керегесін қойған үйді// Көбі өліп, азы қалды осы дерттен//Кем емес үшбу апат жанған өрттен//Секілді қара сия жұққыштығы//Ақыры себеппенен дағдыр жеткен//Хал білген, бата оқыған адамдардың// Бәрі де үлес алды келіп-кеткен...» болып, елге қасірет-қайғы әкелген. Егер коронавирус­пен дер кезінде күреспесек сондай күйкі көріністің кебін кимесімізге кім кепіл. Сон­дық­тан карантин жариялап, жұртқа «Үйде болайық», «Жа­­қыныңа жанашыр бол» деп ескертпелер беріп, орынсыз кезбелікке салынуға жол бер­меу­дің алдын алу орынды-ақ. Бұдан бір ғасыр және жеті жыл бұрынғы эпидемия тұ­сын­да әлі де болса медицина дамы­маған уақыт болатын. Сол себепті де шығын көп болды. Қазір шүкір, бетперде, үстіге киетін киім, қолғап, көзілдірік тәрізді сақтану құралдары пайда болды. Әсіресе, коронавирус жұқтырғандардың қақ ортасында жүрген медицина қызметкерлері оны оңтайлы пайдалана бастады.

Әділін айту керек, індеттің жолын кесу шаралары жаман емес. Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтан бастап бүкіл халық болып онымен мігірсіз күресіп жатқаны қуантады, алғашқы кезеңде жіберілген кемшіліктерді, білместіктерді жою жұмыс­тары өріс алды.

«Оба» атты өлеңде «Сау бөлек, ауру бөлек, өлген бөлек//Айнала қарауыл тұр дөп-дөңгелек//Араннан қар­ғып өткен сұр киіктей// Қа­тыс­қан қаза тапты елден бөлек» дегеніндей жағдай бүгіндері де қайталанып отыр. Адамдар ауруды бір-біріне жұқтырады, білгеннің тілін алмайды. Садақаға барады, той тойлайды. Оқыған, тоқыған жақсылар мен жайсаңдардың өздері көңіл қимастықпен қайтыс болғандарды соңғы сапарға шығарып салуға барып, арандап қалып, коронавирус, пневмония (өкпе қабынуын) кеселдерін жұқтырып, арты қайғылы жағдайға ұласып жатқан жайт жетерлік.

Бір жақсысы, өңірімізде ін­дет­тің жаппай етек алуы­­на жол бермеу жолдары қарас­ты­рылып жатыр. Ка­ран­тин, кеселге шал­дық­қан­дар­ды бө­лек­теп емдеу, күдікке ілік­кен­дерді оқшаулау, көшеде жүруге, той-топырға шектеу қою, жаңа емдеу орында­ры құ­ры­лыс­тарын қысқа мерзімде тұрғызу және тағы басқа шаралар көңілге медеу береді. Өкінішке қарай, осындай қат-қабат жұмыстарды көр­мей босқа даурығушылық, түймедей кем-кетікті түйедей етіп жариялау барып тұрған оңбағандық. Ел ішіне іріткі салуға неге үйірміз?! Мұндай кер ауыздарға тосқауыл қой­мауға болмайды. Әлеуметтік желідегі ауыздарына не келсе соны айтатындар, әншейінде екі сөздің басын құрай алмайтын, бү­гін­де көсемсіп, «білгірге айналғандар» көбейіп барады. Оның есесіне бәріміз, бүкіл адамзат болып індетпен жұмыла күресуіміз қажет-ақ. «Үйде бол» десе үйде болайық, «Қыдырма» десе қыдырмайық. «Садақаға барудан тыйыл» десе тыйылайық. Шыдайық! Жаугершілікті де, ашаршылықты да, қуғын-сүргінді де, бодандықты да бастан өткеріп, жеме-жемде жеңе білген қазақ халқы бұл тығырықтан да шығары кәміл. Соған имандай сенейік. Біз біргеміз, әлеумет!

 

Төлеген ЖАҢАБАЙҰЛЫ,

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қызылқоға ауданының құрметті азаматы

 

АТЫРАУ

 

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар