Тарих • 24 Қараша, 2020

Қазақстандық партизандардың ерлігі

801 рет көрсетілді

Неміс-фашист басқыншыларына қарсы Кеңес халқының қаhармандық күресі тек майдан даласында ғана емес, жау тылында да жүріп жатты. Жауынгерлермен қатар партизандардың да қосқан ерлігі ерен.

Аса ірі партизан құрамалары
Ук­раина­­­да, Белоруссияда, Ресей жерінде, тіпті Еуропа елдерінде басқыншыларға қар­сы кескілескен ұрыс жүргізілді. Жау тылында партизан отрядтарының құ­рылуы әскерге баға жетпес көмек көр­сетті. Олар жасырын жүріп, оз­быр ойлы басқыншылардың үрейін ұшырып, табаны тиген жер­ле­рінде, оларға қарсы ажал төніп тұр­ды. Жаудың жолына тоқсауылдар қойып, фашистердің ең мықты деген әс­кер­лерінің мыңдаған солдатта­ры мен офи­церлерінің көзін жойды,­ жау эшелонын күйретті, темір жол және тас жол бой­ларындағы стратегиялық маңызы бар көпірлерді қиратты, жарылғыш зат­тармен күлін көкке ұшырып, істен шы­ғарып тастады. Фашистердің көп­теген жоспарлы операцияларын үлкен шығынға ұшыратты. Жергілікті бейбіт халықтың жақындарын жұбатты,  қор­ға­ды, қаhармандық пен ерлік­тің, табан­ды­лықтың асқан үлгісін көрсетті. Жау ба­сып алған аудандардың халықтары пар­тизандардан  күш-қуат алып отырды.

Партизандардың ішінде көптеген қаhар­­ман қазақстандық қыздар мен жігіттер болды.Тек Белоруссияның 65 партизан құрамасында 1500-ден ас­там қазақстандық, Ленинград және Смоленск облыстарында 500-дей, ал Ук­раинаның территориясында  партизан отрядтары мен құрамаларына  елдің 62 ұлтының өкілдері қатысқан. Оның 1500-і қазақ партизаны болды. Аласапыран соғыста қар төсеніп,мұз жас­танған, батырлық пен ерліктің ерен үлгісін көрсеткен, кейбір қазақ­стандық партизан батыр аталарымыз­ды атап өтейін, олар: Қасым Қай­се­нов,Тоқтағали Жангелдин, Ғалым Ахмедияров, Үсенбай Тастанбеков, Әбдіғали Төлегенов, Қабыш Ахметов, Әлімбай Тілеулин, Жұмағали Саин т.б. сынды батыр аталарымыз баға жет­пес ерліктің асқан үлгісін көрсетті.

Партизан қозғалысына белсене қаты­сушы Әди Шәріпов өзінің ес­телігінде былай деп жазады. «Біз қа­сықтай қанымыз қалғанша Отан-ананың алдында сүттей таза, әскери антқа берік болуға серт бердік. Біз Бе­­лоруссияның орман-тоғайы, орыс­тың кең жазық даласында қан кешкен ұрыстарда жүрсек те туып-өс­кен Қазақстанымызды, сүйікті Ота­нымызды қорғайтынымызды жақсы біл­дік»,  деп ортақ тудың төңірегіне топ­тасып, жауынгерлік қаруды берік ұстады.

Партизандар өлімнің аузына мың рет барып, мың рет ажалдың бетіне тура қараған. Соғыстың ең қызу сұрапыл 1941-1943 жылдарында,  бет қаратпайтын боран, сақылдаған са­ры аяздарда үсіп, жаурап, ауыр жо­рықтан азап шеккен. Ұйқысыз түндер. Азық-түлік жоқ. Жылы киім де жоқ. Жылынуға отты да жағуға болмайды. Отты жақсаң, жауға өзіңді-өзің ұс­тап бергенің. Сақылдаған сары аязды күндердің қараңғы түндері, парти­зандарды жау көзінен тасалайды.  Пар­тизандар сол қараңғы түндерді пай­даланып, тынығып алған. Ал не­містер қараңғы түндерде партизандардан өлердей қорықты. Олар үне­мі қыл үстінде жүретіндіктен, көп тыныға алмайтын, өйткені ми­нут, секунд сайын қауіп-қатер күтіп, ажал қай жағымнан келіп қалар екен деп елеңдеп күтіп отырған. Оларға ба­рынша сақ болу керек болды. «Не­містерді еш уақытта ізге түсірмеу» –бұл партизандардың бұлжымас заңы болып саналды. Осындай қиын қыстау кезеңдерде партизандардың  ажалдан аман қалуының жеңілмес күші-жергілікті халыққа арқа сүйеуінде. Де­ревнялардағы халықпен жасырын байланысып отырған. Адамдар жа­сырын түрде күн сайын тамақ, тө­сеніш шөп, жылы киімдер тасып отыр­­ды. Егер немістер біліп қалса, жан түршігерлік ауыр азап шеккізіп, үй іштерімен қырып тастайтындарын біле тұра,  халық өз өмірін құрбан етсе де пар­тизандарға көмек беруге әзір тұ­ратын.

Партизандар күресінің әрбір күні аса қатал сын болды, қаhармандық де­ген олар үшін ауа мен судай қажет болды. Оларды көзсіз ерлікке, жүрек­теріндегі Отанға деген ой-санасы ұм­тылдырып отырды. Отанның бос­тандығы мен тәуелсіздігі үшін жүр­гізілген бұл қозғалыс бүкіл халықтық және интернационалдық сипат алды.

«Біз ерліктің мектебінен тәлім ал­дық. Қобыланды, Тарғын сияқты бабаларымыздан ерлікті үйрендік. Біз Исатай мен Махамбеттің Амангелді мен Абайдың хал­қының балаларымыз. Біздің қылышымыз немістің қанымен суарылуы керек, серт осы болсын» деп серт алысқан қазақстандық партизандар осынау арпалысқан ауыр жылдарда өздерін мәңгі өшпес даңққа бөледі. Олар мәңгілік ел жадында.

 

Айгүл СЕЙТҚАЗИЕВА

 

Қостанай облысы,

Рудный қаласы

Соңғы жаңалықтар

TikTok желісінде олқылықтар табылды

Технология • Бүгін, 10:29

Бүгін Шымкентте ауа ластанады

Экология • Бүгін, 09:19

Қазақстанда 1163 адам ем-дом алды

Коронавирус • Бүгін, 09:06

Қожа Хафиздің құнды еңбегі

Руханият • Бүгін, 08:50

Қалада қар борайды...

Аймақтар • Бүгін, 08:47

Архивтер мәселесіне арналды

Парламент • Бүгін, 08:35

Бала дамуына бап керек

Қоғам • Бүгін, 08:33

Пойыз енді күнде жүйткиді

Аймақтар • Бүгін, 08:25

Ұқсас жаңалықтар