Тарих • 13 Мамыр, 2021

Қанмен жазылған картиналар

500 рет көрсетілді

Адамзат тарихын қанмен айғыздаған қатерлі кезеңнің қасіреті қылқалам шеберлерінің кенебінен тыс қалған жоқ. Әсіресе, тұтас қоғам ауыртпалығынан гөрі жеке тағдырлардың жан күйзелісін бедерлеуде суретшілер шығармаға жан бітірді, қасірет шеккен ананың, қайғы уын жұтқан жесірдің, әкесін күткен жетімнің ішкі халін дәл берді.

Өткен ғасырдың орта шенінен бастап өзекті тақырыпқа айналған соғыс картиналары қазақ бейнелеу өнерінде кеңінен көрініс тапты. Адам өмірін аяқасты ет­кен зобалаң мезеттегі аяусыз об­раздар мен аянышты бей­не­лер жүрегіңді сыздатпай көр­сін... Әсіресе қан майданды көзі­мен көріп, от пен оқтың ортасы­нан аман оралған майдангер сурет­шілер бұл тақырыпқа келгенде бауырын жаза көсілді. Өйткені қылқаламның әр жағындысы өз жүрегінен өткізген өмір көрінісі болатын.

Деректерге сүйенсек, Ұлы Отан со­ғысы жылдары Қазақстан Су­ретшілер одағының 50-ден ас­там мүшесі майданға аттанған. Олардың көпшілігі ауыр желдің өтінде арманынан алыстап майдан даласында қаза тапса, кейбірі ауыр жараланып, жүйкелері зақымданған күйде бейбіт өмірге оралған. Сондықтан да болар шығармашылық өрісін әрі қарай жалғаған майдангер суретшілер көп емес. Десе де сол бір үркердей топтың өнері әлі күнге дейін өздерінің туындыларында өмір сүруді жалғастырып келеді.

Өткен күннен сабақ алу үшін соғыс жылдарының тарихи жадын сақтау маңызды. Қиын кезеңдегі оқиғалардың шежіресі жаужүрек ерлердің портрет­терін мәңгілік ескерткішке айналдырған сурет­шілердің туын­дыларында сақ­таулы. Бұл та­қырыптағы картина­лардың өне бойынан шығарма авторын алаңдатқан сезімдер мен ойларды да дәл оқуға болатындай. Алматыдағы Ә.Қастеев атын­дағы өнер музейінде мұндай шы­ғар­малардың ауқымды бөлігі сақ­таулы тұр. Өнер ошағы дәс­түр бо­йынша биыл да осы кар­тина­­ларды көпшілік назарына ұсын­ды.

Соғыс жылдарындағы бейнелеу әле­мінде графика өнеріне ерекше орын берілгені мәлім. Үгіт-насихат пен пат­риот­тық пла­­каттар, көмірмен неме­се қа­­­рын­дашпен салынған су­рет­­тер­дің өзі халыққа дем бер­ді. Әс­ке­рилердің бей­несі бедер­лен­­ген картиналар майданнан жа­қынын күткен жанашыр жан­дарға таяныш бол­ды. Олардың көкірегіндегі сөнуге айналған үміт шамын қайта маздатты. Көрмедегі О.Васильевтің «ҰОС күндері» (1957), А.Алек­сеевтің «Мәскеу 1941» топтама­сының графикалық парақ­та­­ры, Р.Гореловтың «Кремль ша­буылы» (1957), В.Линкор Би­би­ков­тің «Се­вастополь» (1947) туындылары соғыстың ауыр қасі­ретін анық айшықтаған. Су­реттер сон­шалықты шынайы болғандықтан, көрер­мен зеңбі­-
рек­тердің жарылысы мен шай­қасып жатқандардың дауысын ес­ти алады. Суретші Д.Дмитриевтің «Аза­мат соғы­сы­на» (1957) автобиография­сы және А.Алексеевтің «Шығарып салу» (1967) картиналары – майданға аттан­ған сарбаздардың туыстарымен қош­тасуының лирикалық көрінісін дәлме-дәл жеткізеді.

«Суретшілердің үлесіне тиген со­ғыс­тың сұрапыл күндері мен қиын-қыс­­тау жағдайларды баяндайтын со­ғыс тақырыбы бейбіт өмірге ара­лас­қан­нан кейін ұзақ уақыт бойы олар­дың шы­ғар­­машылығынан орын алды. Олар көр­гендері мен басынан кешкен­дерін қағазға түсіруді болашақ ұрпақ ал­дын­­дағы борышы деп санады», дейді өнертанушы Ерке­жан Омарова.

Алапат соғыс майдангер сурет­ш­і­лердің туған өлке табиғаты мен бей­біт өмірдің сұлулығына деген құштар­лықтарын арттыра берді. Бұл сөзімізді туындыгерлердің туған жер тақырыбында жазған шығармаларындағы сағыныш суреттері растайды. Сөз соңында бейнелеу өнерінде есімі ерек аталатын Ұлы Отан соғысына қатысқан қазақстандық суретшілердің тізімін жаза кетуді жөн санадық: Әжиев Ү., Александров Н., Ан­дриюк П., Антоненко П., Баранов К., Бон­даренко И., Гаев Н., Герба­новский Л., Горовых А., Данилов П., Дмитриев В., Дроздов А., Евдаков А., Елькин Д., Есіркеев Р., Заков­ряшин А., Иляев Г., Ильин А., Калачев Д., Қанапиянов Ж., Квач­ко И., Кенжебаев Ш., Коло­денко В., Кузнецов К., Мари­ковский П., Молданиязов Е., Мейір­манов Р., Наседкин Н., Нұр­мұхаммедов Н., Петько И., Попов П., Пономаренко Г., Плюхин К., Рахи­мов Х., Реченский П., Сизин­цев А., Стадничук И., Степанов А., Столяров С., Ташбаев А., Тимофеев Н., Тканко В., Өскенбаев М., Оразаев Ы., Федоров Л., Хайдаров Ә., Қожықов Қ., Цивчинский Н., Чекалин Б., Шереметьев Г., Школьный А., Шнейдерман Ю., Яковлев Н.

 

АЛМАТЫ

 

Соңғы жаңалықтар

Мінсіз – кім?

Руханият • Кеше

Семейдегі серпіліс

Аймақтар • Кеше

Ұқсас жаңалықтар