Пікір • 14 Мамыр, 2021

Үй ішіндегі үйлесім

91 рет көрсетілді

Жер-жаһан, адамзат тұтастығының, тыныштығының сақшысы – мейірім. Бұл, әлбетте, әуелден естіп жүрген «Әлемді мейірім құтқарады» деген ұғыммен үндес екені анық. Ал осы мейірім тұнған мекен, бей­біт­шілік бесігі – отбасы. Сондықтан бү­кіл дүниенің бүтіндігіне басымдық бере­тін БҰҰ 1993 жылдан бастап 15 мамырды халықаралық отбасы күні деп бекіткен.

Қай қоғам үшін де отбасы қашанда ең маңызды құндылық ретінде қарастырылады. Кез келген мемлекет тұрақтылықтың тірегі са­на­латын отбасы институтының қалпы бұ­зыл­май, қадір-қасиеті кемімей, одан сайын беки түсуіне мүдделі. Кейінгі кездері заман ағымына қарай кейбір көзқарастар, өлшемдер өзгеріп, қоғамның негізгі әлеуметтік институтының әлсіреуіне әсер етіп жатқаны жасырын емес. БҰҰ белгілеген бұл халықаралық атаулы күн­нің мақсаты отбасы құндылығын арттыруға көп­шілік назарын аудару екені түсінікті.

Соңғы онжылдықтарда отбасы институты дәстүрлі қалпынан әжептәуір айнығаны байқалады. Бұған әлемнің көптеген еліндегі некелесудің азаюы, ажырасулардың жиілеуі дәлел бола алады. Осынау негізгі құндылықтың маңызы әлсіреуіне басқа да құндылықтардың алға озуы ықпал етуде. Әрине, бұл жерде алдымен ойымызға оралатыны – жан-жақты ер­кін­дікке шектен тыс еркіндік беріліп жат­қа­ны. Мысалы, бүгінде азаматтар үйленуге асық­пайтын болды. Біраз елде отбасын құ­ру­дың орташа жасы едәуір өскен. Бұл өз кезегінде бала туу көрсеткішінің кемуіне де әсер етеді. Сондай-ақ жауапкершілік жүгін жеңілдететін азаматтық неке және дәстүрге қайшы неке түрлері пайда болып, мұндайларға жұрт қа­лып­ты жағдай сияқты қарай бастады.

Аталған мәселелер қазіргі біздің қоғамда да көрініс тауып отыр. Статистикаға сүйенсек, елі­мізде жылдан жылға некелесу азайып бара жатыр. Айталық, 2020 жылы Қазақстанда 128,8 мың неке қиылды, бұл 2019 жылмен салыстырғанда 7,6% аз. Ал 2018 жылы 139 504, 2017 жылы 141 791 неке тіркелген. Яғни шаңырақ көтергендердің қатары көбейер емес. Оның үстіне бара-бара ажырасулар саны арт­қаны одан сайын қынжылтады. Мұндай кері­тартпа көрсеткіштерге алдымен дәстүрлі отба­сы мен дін институты ықпалының әлсіреуі се­беп болуда. Дін институтының үстемдігі аз және дәстүрлі отбасылық көзқарастар күшті емес қоғамда ажырасу деңгейі жоғарылап жа­тыр.

«Қазақстандық отбасылар – 2020» ұлттық баян­дамасына сәйкес, «Отбасылық-демогра­фия­лық саясат» сауалдамасының деректері негізінде еліміздегі ажырасудың себептері мен салдарларына талдау жасалды. Сонда жо­ғарыда айтқандай, салт-дәстүрге неғұрлым баса мән беретін өңірлерде ажырасулар аз болатыны көрсетілген. Сөзімізге дәлел ре­тін­де ұлттық баян­дамадан нақты дерек кел­тіре кеткеніміз жөн болар. Онда «Батыс және Шығыс Қазақстанда ажырасудың жо­ға­ры деңгейі бар, бірақ жағдай солтүстік об­лыс­тар­ға қарағанда жақсы. Алматы және Нұр-Сұлтан сияқты өңірлік маңызы бар қала­лар ажырасудың жоғары деңгейін көрсетті, некелесу мен ажырасудың арақатынасы – шамамен 2,4/1. Сонымен ажырасудың ең жоғары деңгейі – солтүстік өңірлерде. Бұл өңірлерде орташа есеппен бір ажырасу 1,68 некелесуден келеді. Одан кейін батыс және шығыс өңірлер. Шығыс Қазақстан облысында бір ажырасуға – 1,9 некелесу. Батыс өңірлерінде бір ажырасуға – орта есеппен 2,47 некелесу. Ажырасудың ең төменгі көрсеткіштері – Қазақстанның оңтүстік облыстарында. Оңтүстік өңірлердегі некелесу мен ажырасудың орташа арақатынасы бір ажырасуға – 2,86 некелесуден келеді» де­лін­ген.

Осы зерттеу жұмыстары барысында жүр­гізіл­ген сауалдама нәтижесінде респон­дент­тердің 43,2%-ы ажырасудың негізгі себебі отбасылық зорлық-зомбылық деп көрсеткенін атап өту қажет. Расында, мұндай келеңсіз жағдай – отбасы дейтін аяулы ұғымға селкеу түсіретін, қоғамдық құндылықтарды құлдырататын қауіпті көрініс. Сондықтан аялы алақан, қамқор қорған деп білетін отбасындағы тыныштықты, қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ондағы әлімжеттік мәселесімен қоғам болып күресуіміз керек. Яғни үй ішіндегі үй­ле­сімді, жылылықты бұзатын зорлық-зом­бы­лыққа жол бермеу – отбасы институтын ны­ғай­тудың бірден-бір жолы.

Жалпы отбасы институты рухани құнды­лық­пен қатар материалдық құндылыққа сүйе­не­тіні сөзсіз. Әлеуметтік жағдайдың оңалмауы талай шаңырақтың шайқалуына себепші болып жатады. Ырысы да, көңілі де ортаймаған отбасы тұрақтылық тірегі – орта таптың қалыптасуына бастайды. Елбасымыз «Отбасы – Қазақстан қоғамының діңгегі, экономикадағы, мәдениеттегі, әлеуметтік саясаттағы барлық жаңа жетістіктерінің негізі» деп бұл мәселенің қаншалықты маңызды екенін ұдайы айтып жүр. Бұл – «Отан отбасынан басталады» дейтін қарапайым қағиданың қай заман үшін де өзгермейтін өлшем екенінің айғағы. Ендеше қашанда отбасымыз бүтін болып, берекеміз арта берсін!

Соңғы жаңалықтар

Доллар қайтадан қымбаттады

Қаржы • Бүгін, 15:00

Ұқсас жаңалықтар