Елбасы Қазақстан ғылымының әлеуетін арттыруды Жолдаудың негізгі стратегиялық арқауы ретінде көрсетті
Елбасының Қазақстан халқына арнаған жаңа Жолдауында білім мен ғылымға және жастар тәрбиесіне баса назар аударылды. Осы бағыттар бойынша Үкіметке, Білім және ғылым министрлігіне, жергілікті атқарушы органдарға нақты тапсырмалар берілді.
Елбасы әр жылғы Жолдауында тағдырлы мағынасы бар ұғымды енгізеді. Мысалы, өткен жылы жастардың сана-сезіміне «жаңа қазақстандық патриотизмді» қалыптастыру мәселесіне маңыз берілді. Биылғы Жолдауында Елбасы «халықтың жаңа өмір сапасы» деген ұғымды енгізіп отыр. Өмір сапасы – экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының стандарттарына сәйкес анықталады. Осы стандарттарға толық сәйкестігін дәлелдеген өткен ғасырда 3-ақ мемлекет болған. Ол – Жапония, Финляндия, Сингапур, ал жақында оған төртінші болып Оңтүстік Корея қосылды.
Барлығымызға белгілі, өмір сапасы тікелей білім сапасына байланысты. Ал сапалы білім тек қана ғылым арқылы берілуі мүмкін. Сондықтан да Елбасы Қазақстан ғылымының әлеуетін арттыруды Жолдаудың негізгі стратегиялық тезисі ретінде көрсетті. Экономиканың жоғары технологиялық жаңа салаларын құру үшін ғылымды қаржыландыруды ішкі жалпы өнімнің 3%-нан кем емес деңгейге дейін арттыруды талап етеді, деді Президент. Осыған байланысты инновациялық зерттеулерді қолдау, ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру жөніндегі заңнаманы тезірек жетілдірген жөн деп білемін. Сонымен қатар, шетелдік жаңа технологияларды Қазақстанға пайдалы жұмыс істеу мақсатымен трансферттеуді де басты назарда ұстау қажет.
Осы бағытта ТарМУ халықаралық білім беру кеңістігінде интеграцияны тереңдету, оқытушылардың ғылыми-зерттеу мүмкіндіктерін кеңейту және білім алушылардың академиялық ұтқырлығын дамыту мақсатында Шанхай ынтымақтастық ұйымы университеттерінің (ШЫҰУ) желісіне ресми түрінде қабылданды. Яғни университет студенттерді жоғары және жоғары оқу орнынан кейін білім беру бағдарламасы бойынша 3 мамандықтан «Су ресурстары және суды пайдалану», «Жерді мелиорациялау, баптау және қорғау» және «Гидротехникалық құрылыс және ғимараттар» ШЫҰУ шеңберінде оқытуды ұсынады. Сонымен қатар, университет Беларусь-Қазақстан ғылыми-білім консорциумына мүше болды. Консорциум аясында Беларусь жоғары оқу орындарымен бірге 8 жоба әзірленіп, оларды 2014-2016 жылдары қаржыландыруға бюджеттік өтінімдер ресімделді. Ұсынылған жобалардың ішінде, әсіресе, қазақ диқандары үшін «Дәнді дақылдарды қайта өңдеу негізінде жаңа тұрпаттағы өнімдер алу үшін техникалар мен технологиялар әзірлеу» жобасының маңызы ерекше деп санаймын. Бұл жобада дәнді дақылдарды сұрыптау коэффициентін 93-96 пайызға жеткізетін әмбебап технологиялық нобайы бойынша дәнді дақылдарды өңдеудің ресурс үнемдеу технологиясын және жаңа техникасын енгізу қарастырылған. Жоба елдегі дәнді дақылдарды өңдейтін және ұн өнімдерін шығаратын кәсіпорындардың қатысуын және қолдауын қажет етеді.
Ауқымды ғылыми жобалардың тағы бірі – М.Х.Дулати атындағы ТарМУ және Беларусь ұлттық-техникалық университетінің ғалымдары қатысатын «Ғимараттардың қадалық іргетастарын қалау үшін ресурс үнемді ұңғымалы темір-бетон қадаларды тәжірибелік сараптау және әзірлеу» жобасы. Соққыға шыдамды және экономикалық тұрғыдан тиімді қадалар отандық құрылыс саласының инновациялық дамуының жаңа белеске көтерілуіне мүмкіндік береді деп сенеміз. Бұл жобаға байланысты университет «ПетроКазахстан Кумколь Ресорсиз» АҚ-пен келісімшартқа тұрды.
Жақында өткен Үкіметтің кеңейтілген мәжілісінде Премьер-Министр Серік Ахметов Өңірлік даму министріне құрылыс материалдардың сапасын сараптамадан өткізу мақсатымен арнайы зертханаларды құруды тапсырды. Осындай сараптамалық жұмыстарды жүргізу үшін университет биылғы жылы қажетті құрал-жабдықтарды алып отыр. Егер жергілікті билік қолдап, арнайы лицензия алынып, оған сұраныс болса, университеттің облыста осындай зертхана ашуға толық мүмкіндігі бар.
ТарМУ, сонымен бірге, Жамбыл өңіріндегі ірі патент иеленуші болып табылады. Жыл сайын университет ғалымдары жаңа құрылғылар мен жабдықтарға, механизмдерге, құрылыс материалдарына орта есеппен еліміздің 30-дан астам инновациялық патентін және авторлық куәліктерін алады. Өкінішке қарай, олардың көбісі қағаз жүзінде қалып, нақты өндіріске енгізілмей келеді. Мысалы, өткен жылдың мамыр айында біздің қалада «Қазақстанның үздік тауары» атты аймақтық конкурс өтті. Ол конкурсқа университет 10 жоба ұсынған болатын. Оның 3-уі жеңімпаз атанды. Олар: газобетон шығару технологиясы; Мойынқұм ауданында өсетін цистанхе (сай сағызы) тамырынан тамақ және косметология өнімдерін дайындау технологиясы және жел электрстансаларына арналған жұмыс қалақшаларын жасау технологиясы. Осы жобаларды өндіріске енгізу мақсатында 2013 жылы 13 мамырда №12 хаттамасымен облыс әкімінің шешімі қабылданған. Ол шешімде айтылған жобаларды өндіріске енгізу және оған қажетті қаражатты бөлу туралы тиісті басқармаларға тапсырма берілген. Өкінішке қарай, бұл тапсырмалар осы күнге дейін шешімін таппай келеді. Сондықтан университет ғалымдарының ғылыми ізденіс нәтижелерін нақты өндіріске енгізу мәселесі бойынша үміт үзбей, қолдау күтеміз. Ұлы философ, ұлы ағартушы, ұлы ақын Абай Құнанбайұлы өткен ғасырлардың өзінде-ақ: «Ғылым таппай мақтанба» деген ғибратты жыр жазып, онда «Болмасаң да ұқсап бақ, бір ғалымды көрсеңіз. Ондай болмақ қайда деп, айтпа ғылым сүйсеңіз. Сізге ғылым кім берер, жанбай жатып сөнсеңіз? Дүние де өзі, мал да өзі, ғылымға көңіл бөлсеңіз» демеп пе еді?!.
Әрине, бір мақалада Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясымен астасып жатқан биылғы Жолдауына толықтай пікір білдіру қиын. Бірақ бір нәрсені барлығымыз дұрыс қабылдап, дұрыс түсінуіміз қажет. Елбасы үнемі болашақты болжап, болашақтың қамын ойлайды. Өйткені, күшті, қуатты мемлекеттер ғана ұзақмерзімді жоспарлауымен дараланады. Сондықтан, «Қазақстан-2050» Стратегиясы мен «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты биылғы Жолдау барлық саланы қамтитын және үздіксіз өсуді қамтамасыз ететін жаңғырудың нақты бағыты мен бағдары болып табылады. Оған қатысты Елбасының пайымдары мен көзқарасы біз үшін аса маңызды. Ал Президент тапсырмаларын орындау – барша бұқара үшін ортақ парыз, абыройлы міндет!
Махметғали САРЫБЕКОВ,
Мұхамед Хайдар Дулати атындағы Тараз
мемлекеттік университетінің ректоры.
Жамбыл облысы.
