Медицина • 18 Мамыр, 2022

Қан қысымы «жасарып» барады

71 рет көрсетілді

Кейінгі уақытта қан қысымы ауруы «жасарып» бара жатқаны байқалады. Қоғамда әртүрлі топ өкілдері қан қысымының жоғарылап не түсіп кеткені жайлы емін-еркін әңгіме ететін жағдайға жетті. Өрімдей баладан еңкейген қартқа дейін бұл күйді кешуі қалыпты дүниеге айналып барады. Бұған не себеп?

Суретті түсірген Ерлан ОМАР, «EQ»

Ауру тудыратын факторлар

Мамандардың пікіріне сүйен­сек, қан қысымын туында­ту­шы негізгі фактор – қимыл-қоз­ға­лыс­тың аздығы. Гаджеттік құ­ры­л­­ғылар мен компьютерлік техно­логия белең алған тұста еңбек жү­йесі білекке емес, білімге, сана­ға ауғаны рас. Күнімен дене ең­бегімен шұғылданып, ала таң­нан қара кешке дейін сыртқы шаруамен айналысып үйренген қазақ отбасы урбандалудан кейін қала өміріне толық бейімделе қоймағаны да жасырын емес. Содан да бір орында көп отырып, қол-аяқ қимылына баса мән бермеген қарапайым халықты қан қысымы ауруы оңай иектеп отыр. Қан қысымын тудырушы келесі бір фактор – майлы, фастфуд тағамдарды тұтыну. Мұндай майлы, тұзды та­ғам­дар адам ағзасындағы холестериннің, қан құрамында май мен қант мөлшерінің молаюына әкеліп, қан қысымына ұшыратады. Тез дайындалатын тағамдар елімізде кеңінен тараған. Қазіргі таңда Еуропада бұл ас мәзірінен семіздік ауруы етек алып барады. Өткен жылдардың мәліметіне сүйенсек, әлемде 1-5 жас аралығындағы 41 млн бала семіздік дертіне шал­дықса, елімізде әр бе­сінші бала артық салмақтан зардап шегіп отыр. Мұның бәрі ата-ананың баланы дұрыс тамақтандырмауының не өздері жақсы өнім пайдланбауының салдарынан туындауда. Бұрын Еуропа мен Америка елдеріне ғана тән жағдай болып көрінген семіздік ауруының түрлері Қазақ­станда да қауіпті тенденция саналып отыр.

Қан қысымы ауруының алғаш­қы белгілері көз алды қарауытып, бастың айналуы мен тұла бойдың әлсіздігінен, құлақтың тоқтаусыз шыңылдауынан білінеді. Маман­дар мұндай кезде тез арада қан қысымын өлшеткен дұрыс екенін айтады.

Қан қысымын туындататын фактор­лар­дың тағы бір маңызды түрі – стрестік жағдайлар мен шектен тыс эмоционалды көңіл күй. Қазіргі таңда әлеуметтік же­лі­лер мен ютуб арналары адам­дар­дың көңіл ауанын әр тарап­қа ауда­ру­да. Әсіресе фейсбук, инстаграм сын­ды қолданыс аясы кең әлеуметтік желі­лер­ді қолданушылар жетерлік. Егер желі­лер­ді мөлшерінен артық пайдаланса, ғалымдар мұның салдары психологияның бұзылуына, нев­роздық кері әсерлердің өршуіне әкеліп соғатынын дәлел­деу­де. Сараптама бо­йынша жер бетінің 3 млрд тұрғыны интернет желісін қарқынды пайдаланады. Бұл үрдіс ең әуелі тәуелділікті арттырса, одан соң есту, көру, ойлау қабілеттерін шектеуге, қан қысымының жоғарылауына әкеліп соғып отыр.

Ауру тұқым қуалауы мүмкін бе?

Адамның ата-анасында қан қысымы ауруы болса, ұрпағында да ауру пайда болуы ықтимал қауіп-қатер бар екен. Егер сіздің ата-анаңызда қан қысымы аур­уы болып, бірақ сіз денешынықтырумен айналысып, артық салмақ қоспай, саламатты өмір салтын сақтасаңыз, бұл дерт сізден айналып өтпек. Мамандардың пікіріне сүйенсек, тұқым қуалайтын аурумен күре­су басқа ауруларға қара­ған­да қиынға соғады. Өйткені ата-анадан берілген аурудың белгілері о бас­тан болуы мүмкін. Сол себептен қан қы­сымы тек орта жастан асқан немесе егде адамдарда ғана пайда болады деген ұғым теріс. Нұр-Сұлтан қалалық №10 емхананың дәрігер-кардиологы Айзат Аманқызы бұл жөнінде: «Тұқым қуалаушылық барлық аурудың бірінші себебі деуге болады. Туған-туыста созылмалы ауру болса, ол дертке баласы да бейім болып тұрады. Артериялық қан құрамын басқара алатын, басқара алмайтын жағдайлар бар. Өзгерте алмайтын себеп – үшеу. Олар – тұқым қуалаушылық, адамның жынысы және жасы. Осы себептерді біз өзгерте алмаймыз, қалғанын өзгертуге болады. Міне, тұқым қуалаушылық бірінші себепке жатады. Бірақ ауруға апарар себептермен күрес­сек, туысыңда дерт болса да одан ірге бөлуге мүмкіндік бар», деп айтты. Шынында, кез келген ауру түрі тұқым қуалауға бейім болғанымен, адамның өз таңдау еркі бар екені даусыз.

Бұл дерт неге жасарып барады?

Дәрігер-кордиолог Айзат Аман­қызы: «Жиырмадан асқан, отызға жетпеген әйел адамдар да, ер адамдар да, өкінішке қарай, қан қысымы ауруына жиі шалдығып жатыр. Қазіргі уа­қыт­та Дүниежүзілік денсаулық сақ­тау ұйымының пайымы бойынша, бұл одан әрі қарай көбейе береді, жасара береді деген болжам бар. Неге десеңіз, бірінші, дене салмағының артуы өршіп барады. Семіздік ауруының 70-80 пайызы біздің тұтынып жүрген тағамдарымызға байланысты. Екінші мәселе – қимыл-қозғалыстың аздығы. Қазір­гі біздің жас­тар да, орта жастағы адамдар да көбіне көлікпен жү­реді, жұ­мысы автомат­тан­ды­рыл­ған, көп қоз­ғалысқа түспейді. Сосын темекі шегу мен созылмалы хроникалық стресс өте көп болып отыр. Отбасылық стресс, қаржылық стрестер бар, осы фак­тор­лардың бәрі қан қысымы ауруының жасаруына әкеліп соғып жатыр», дейді.

«Заманына қарай адамы» дегендей, қалада туған жаңа ұрпақ, жас балалардың көбіне телефонға байланып отырғанын байқаймыз. Қала берді, мәнсіз-мағынасыз видеолар мен атыс-шабысқа құрылған ойындар балалардың психологиясына кері әсер етіп, стрес­ке шалдығуға әкеліп соғуда. Осыдан бірнеше жыл бұрын жүйесіз ойындарға құныққан бала көгілдір экран ішіндегі әрекетті отбасында қай­талап, туысқанын жазатайым мерт еткені ақпарат құрал­да­ры беттерінде жарияланған еді. Бұл жағдайлардан түсінетініміз, қан қысымының «жасаруының» ең негізгі себебі – ата-аналардың балаларының денсаулығына деген салғырт көзқарасы, мүкіс тәр­биесі. Лев Толстойдың «Әр адам өз ауласын сыпырса, бүкіл қоғам тазаланар еді», дегеніндей, әр ата-ана өз ұрпағына тиісті тәрбие бере алса, теріс әдеттен ада, дені сау балалар ел болаша­ғына елеулі үлес қосары талассыз ақиқат.

Соңғы жаңалықтар

Коронавирус жұқтырғандар көбейді

Коронавирус • Бүгін, 10:29

Газеттер «сөйлеген» күн

Қазақстан • Бүгін, 08:34

Түркияда бақ сынайды

Спорт • Бүгін, 08:33

Әбиба қола алды

Спорт • Бүгін, 08:32

«Уимблдон» додасы басталды

Спорт • Бүгін, 08:30

Байтұрсыновқа арналған байқау

Ахмет Байтұрсынұлы • Бүгін, 08:22

Мемлекетті айыптап отыр

Әлем • Бүгін, 08:17

Сал-серінің соңы

Қазақстан • Кеше

GGG – CANELO: Ер кезегі үшке дейін...

Кәсіпқой бокс • Кеше

Алаш ардақтысын түркі әлемі ұлықтады

Ахмет Байтұрсынұлы • Кеше

Ұқсас жаңалықтар