Елорда • 05 Шілде, 2022

Қатталған тарих қазынасы

53 рет көрсетілді

Батыс елдері ата тарихын ұмытпау үшін архив қоймаларында қордаланып жатқан құжаттарды өңдеп, тіпті сонымен айналысатын ғылыми орталық та ашқан екен. Шежірелі деректердің институтына айналған сондай мекемелер ұлттың рухани игілігіне айналып отыр. Әрине, бабалар аманатына атүсті қарауға болмайды. Бұл салада біздің ауызтолтырып айтар әңгімеміз аз емес. Мемлекет құнды құжаттарды қайта қалпына келтіру үшін шама-шарқынша қам-қарекет жасауда. Мұның ұшар басында Нұр-Сұлтан қаласы мемлекеттік архиві тұр.

Қала күні қарсанында астана архивіне бас сұққан болатынбыз. Заманауи цифр­лық технологиямен жабдықталған мұрағат ордасы жылдан жылға жақсы жаңа­лық­тарымен қуантып келеді. Меке­ме қызметкерлерінің айтуынша, жаңа құрылғы NSM мұрағаттық оптика­лық жетегі бұрынғы жабдыққа қараған­да әлдеқайда тиімді жұмыс атқаруда. Ақпа­ратты сақтауда және жазу процесінде өзін толық дәлелдеген.

Мәселен, құжаттарды таспалап, кез кел­ген уақытта сақтауға және пайда­лануға болады. Тіпті қауіпсіз CD дискі­лерге көшіре аласыз. Сондай-ақ RFID техно­­логиясын пайдалану тиімділігі жо­ғары. Әсіресе автоматты түрде объек­тіні анықтау барысында көмегі зор. Радиосигналдар RFID тегтерінде сақтал­ған деректерді оқиды әрі жазады. Бұл тегтер қағаздағы әріптерді түгендеп, есепке алады. Қазір архивте RFID технология­ларына көшу жұмыстары қарқынды жүр­гізілуде. Қалалық архив директоры Мейрам Бектембаев ол үшін ЭЛАР ком­­паниясының арнайы бағдарламалық жасақтамасы орнатылғанын жеткізді.

«Біз енгізген автоматтандырылған ақпараттық жүйе электронды қор құру арқылы қағаз түпнұсқалардың сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл процесс тозығы жеткен қағаз құжаттарды айналымнан шығаруға мүмкіндік берді. Біздің реставрациялық зертхана бірегей және Қазақстанда баламасы жоқ лаборатория. Бүгінде оның көмегімен 8 мыңнан астам парақты, яки аса құнды тозығы жеткен мұрағаттық құжаттарды қалпына келтірдік. Әрбір материалды біздің маман­дар мұқият «емдеуде». Атап айтқан­да, қалпына келтірудің соңғы әдісі бо­йын­ша зиянкестермен күрес инерт­ті газбен жүргізіледі. Бұрын бұл ретте фор­малин, тимол және басқа да бак­те­рия­ға қарсы заттар қолданылған. Арнайы үтіктің көмегімен жабық полиэтилен жастықшасы жасалады, оған зиянкес­термен күресуге арналған құжаттар орна­лас­тырылады. Өңделген құжаттар төңкері­ліп, тазалау машинасында (шаң жинағыш) тазартылады. Бұл құрал өте маңызды, әсіресе ескірген құжаттар үшін. Толығымен тазартылған құжат қалпына келтіруге жіберіледі», дейді М.Бектембаев.

Архивтің негізгі міндеті – қорлардың сақталуын қамтамасыз ету. Мәселен, ұр­лыққа қарсы «электронды қақпаларды» орнату арқылы қоймалардағы құнды ақпараттарды қорғауы шарт. RFID технологиясына негізделген жүйелер құжатты бөгде біреу рұқсатсыз алып жатқанда сигнал беріп қана қоймайды, қандайда бір маңызды мәтіннің ұрланып жатқанын хабар­­лайды екен. Осылайша, RFID техно­ло­­гиялары архив файлдарының қозға­лы­сын бақылауға мүмкіндік береді. Барлық белгіленген құжатты компьютер басқарады.

Бір әттеген-айы – заманауи құрыл­ғылармен жұмыс істейтін мамандардың жеткіліксіздігі. Тәжірибеде көрсеткендей, озық технологияларды меңгеру оңай шаруа емес. Архив мамандары заманауи қал­пы­на келтіру әдістерін толық білуге тиіс.

«Шынында, біздегі өзекті мәселенің бірі – жаңа құрылғының тілін білетін маманның жетіспеушілігі. Елімізде бірде-бір жоғары оқу орны реставрация жұмысын жүргізетін маман даярламайды, соның салдарынан кадр тапшылығы қол байлау болып отыр. Қазіргі таңда Нұр-Сұлтан қаласының мемлекеттік архиві кітапханашыларға, сақтаушыларға сондай-ақ кітапхана, музей және архив қорларының сақталуына жауапты басқа тұлғаларға арналған реставрациялау жұмыстары бойынша біліктілігін арттыру курсын өткізеді. Нәтиже жаман емес», дейді М.Бектембаев.

Архив құжаттарынан 1915 жылдан бастап елорданың тарихын көруге болады. Қазіргі сәтте архивтің сақтауында 725-тен астам қор бар, оларда 390 020-дан астам сақтау бірлігі жинақталған, түстеп айтсақ: тарихи қорлар (революцияға дейінгі), басқарушылық құжаттама, жеке құрам бойынша құжаттар, жеке тектік құжаттар (жеке қорлар), фотоқұжаттар. Олардың ішінде Абылай сұлтанның және сұлтан Қоңырқұлжа Құдаймендин­нің император Екатеринамен хат алмасуы, Абылай ханның патша өкіметіне ант қабылдағаны туралы хаты, Сенаттың жар­лықтары оқырманның ерекше қызы­ғу­шылығын тудырады.

Архив мекемесінде электронды оқу залы бар, онда зерттеушілер тізім­деме­лермен танысып, қажетті файлдарды таңдай алады. Содан кейін шетелдіктерге архив құжаттарының электронды көшір­мелері беріледі. Мәселен, жуырда архив­­тің оқу залында француз ғалымы, Орта­лық Еуропа тарихы орталығының аға ғылыми қызметкері Марк Эли келген. Ол Целиноград облыстық атқару комитеті және Қазақ КСР Совхоздар министрлігі жи­нақ­тарының сандық көшірмелеріне тап­сы­рыс беріпті. Ғалым астаналық архивтің жаңа технологиясына тамсанып кеткен.

Биыл қалалық архив «Архивтер мен кітапханалар» жобасы аясында Шәкәрім Құдайбердіұлы даңғылынан қашықтан оқу залын ашқан. Онда елордалықтарға ар­хив құжаттарымен жұмыс істеуге бар жағ­дай жасалған. Архив желісі кітапхана желі­сімен VPN туннелі арқылы қосылған. Енді ғы­лыми қызметкерлер кітапхананың оқу залында кітаптармен де, мұрағат құжат­тары­мен де жұмыс істей алады. Архив саласына цифрландыру дәуірі келді деген осы.

Соңғы жаңалықтар

Әуезов және түркі әлемі

Руханият • Кеше

Идеология

Руханият • Кеше

Мейірім мен қатыгездік

Руханият • Кеше

Ескі мен жаңа арасы

Руханият • Кеше

Би падишасы

Руханият • Кеше

Сапа қайтсе жақсарады?

Қазақстан • Кеше

Қайырымдылықтың үлгісі

Қазақстан • Кеше

Сақ дәуірінің тасы

Таным • Кеше

Ұқсас жаңалықтар