Өнер • 13 Ақпан, 2023

Күйлері жақын жүрекке

479 рет
көрсетілді
7 мин
оқу үшін

Расында оның бір күйі – бір пьеса, драма, шежіре. Күй өнерін әдебилендіріп айтсақ, дәуірлердің дастаны ма дерсің... Айталық, Құрманғазының күйлерінде жігер, Дәулеткерейде терең толғаныс, романтизммен астасқан лирика бар. Тәттімбеттің күйлерінен дегдарлық байқалады. Аман Малдыбаевтың «Көне Тараз» атты шертпе күйі – тағы да әдебилендірсек, бірде эпикалық сарынның арыны майдалап ескендей әсер қалдырса, енді бірде өлкенің шежіресін шертіп тұрғандай әсерге бөлейді.

Күйлері жақын жүрекке

Иә, «Көне Таразды» тыңдаған адам­ның көз алдынан байырғы ша­һар­дың тарихы іспетті. Бастауы да, шарықтау шегі де жаныңды баурай береді. Құдды бір қойылымды композитор ретінде әрлей отырып, режиссер ретінде ширықтыра түскендей ме, қа­лай өзі? Оның «Жа­лын кешкен» деген әні де кезінде хит болғаны баршаға мәлім...

Күй жанрының өнердің басқа саласынан айырмашылығы – адам баласы ауызбен айтып, бояумен бейнелеп бере алмайтын табиғаттың тылсым сыры мен сұлулығын музыка ырғағымен жеткізе білуінде шығар... Күйші-компо­зитор, Аман Малдыбаевтың есімі былайғы жұрт­қа таңсық емес. Өйткені өз өне­рімен дүйім елді тамсандырып, өнер әлемінде өрге жүзіп жүрген Аман Малдыбаев қасиетті домбырамен елге қызмет етіп келеді.

Расында Аман Малдыбаевтың «Көне Тараз» күйі қазақ музыкасы­ның «Алтын қорына» енді. «Ға­ламат», «Мұңды саз», «Шоқай дат­қа», «Мұңлы тамшылар» және тағы басқа күйлердің, сондай-ақ «Шы­райлым», «Жалын кешкен», «Жастар маршы», «Наз сезім», «Аққу әні» секілді әндердің авторы ретінде де ол көпшілік ортаға кеңі­нен танымал азамат десек, қателеспейміз.

Ол бұғанасы бекіп, қанаты қатай­маған балалық шағынан-ақ «Нағыз қазақ – қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра» дегенді көкейіне түйіп өскен жан. Ауыл баласы ретінде ойынға емес, ойға әуес болды. Бой жарыс­тырмады, ертерек есейіп, айналасымен ой жарыстырды.

Аман Жамбыл мәдени-ағарту учи­лищесінің театр бөліміне оқуға түсіп, одан кейін өнердегі білімін Алматыдағы Чайковский атын­дағы музыкалық училищеде жалғастырады. Мұнда халық аспап­тары бөлімін бітіріп, екі жыл­дық дайындық курсынан кейін Құр­манғазы атындағы мемлекеттік кон­серваторияның халық аспаптары бөліміне түсіп, арманын шынайы өмірге айналдыру жолында талмай тер төгеді. Белгілі өнер қай­раткерлері, ғажайып композиторлардан дәріс алады. Николай Лавщенко, Борис Ерзакович, Шамғон Қажы­ғалиев секілді тумалардың тәлі­мін бойына жиып, тәжірибесін толыс­тырады.

Ол 1989 жылы Жамбыл қаласына келіп «Әулиеата өрендері», 1991 жылы «Шежіре» фольклорлық ансамблін құрып, оған өзі жетек­шілік етеді. Ұжымның репертуарын толықтыруда тынбай еңбек­тенеді. Бүгінгі таңдағы қазақ эстра­дасының жарық жұлдызы Досым­жан Таңатаров алғашқы өнер жолын Аман Малдыбаевтың ансам­блінде бастағанын сөз ете кетсек, Мал­дыбаевтың көрегенділігін бай­қатқандай болармыз, сірә?!

Жалғыз Досымжан ғана емес, эстрада жұлдызы, мемлекеттік «Да­рын» сыйлығының иегері, інісі Ма­дияр Малдыбаев, республикалық конкурстардың лауреаты Нұрлыбек Қадырбергенов, әншілер Құралай Ғайымова, Гүлшат Сопбекова, Жанар Үстемірова және өзгелер Аман Малдыбаевтың дәрісін бойына сіңірді. Белгілі композиторлардың ән-күйлерін орындап жүрген әнші-күйшілер талай байқауларда лауреат атанып, ауыз толтырып айтарлық жетістікке жеткені өзінше бір әңгіме. Қазақ мұндайда «ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деп ризашылық білдіріп жатады ғой…

Жұртшылық Аман Малдыбаевты композитор ретінде танып жүрген кезде ол актерлік қабілетімен де жарқ ете қалған болатын. Белгілі режис­сер Ермек Тұрсыновтың «Шал» атты көркем фильмінде негізгі рөлдер­дің бірі Қалтайдың образын қал-қаде­рінше ашқанын жұрт жақсы біледі.

«Көркем фильмге түсу идеясы маған қатты ұнағанын қалайша жа­сырайын? Бұл менің өмірімдегі жарқын сәттердің бірі болды деп толыққанды айта аламын. Осындай ғажап мүмкіндікті мүлт жібермеу маған аманатталған болатын. Ама­натқа қиянат жасаған жоқпын», дейді ол ағынан жарылып.

Кейіпкеріміздің перзенттері де өнер әлемінен алыс емес. Олардың бәрі де талантты азаматтардың қата­рында десек, қателеспеспіз. Осын­дайда «Әке көрген – оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген мақал ерік­сіз еске түседі.

«Ұлдарым анасының құрсағында жатқанда айы-күні жақындап отыр­ған келіншегімнің жанында оты­рып күй тартатынмын. Қазақтың ғажап күйлерін балаларымның сана­сына титтейінен сіңіргім келді. Пер­зент­терім өмірге келгеннен кейін бе­сігін тербетіп отырып, талай рет ән айтып, күмбірлетіп күй шер­тіп әл­дилеуші едік», деген Аман Малды­баевтың сөзінен ұрпағының өнерге неге жақын болғандығын аңғара түскендейміз.

Ұлдарының үлкені Әлібек оқу­шылар арасында өткен халық­аралық «Азия дауысы» ән байқауының дипломанты екенін біреу білсе, біреу білмес. Оның композиторлық қыры да баршылық. Көне шаһардағы сан түрлі жиындар мен мерекелік іс-шараларда қолындағы саксофонынан сызылтып саз төгіп тұратын Әлібектің шеберлігіне тәнтіміз. Өнер адам баласын өрге сүйрейді. Ел кө­ресің, жер көресің. Айналаңды, жер-жаһанды тани түсесің. Таңдауың түзе­ліп, тал­ғамың қалыптасады. Ойға шо­масың…

Әлібек әкесімен бірге Герма­ния­ның ең көрікті он қаласын аралапты. Өркениет көшінде озық орны бар елдің мәдениеті оған ой сал­ғаны анық. Ортаншы ұлы Рүстем Бе­ларусьте өткен халықаралық ән конкурсының I орын иегері, Мәс­кеуде, Новосібірде өткен халық­аралық өнер додаларының дипломанты екен. Кенже ұлы Қазыбек – қобызшы. Жас қобызшылардың Халықаралық «Жез киік» атты бай­қауында лауреат атанса, респуб­ликалық жас орындаушылар аламанында II орынды олжалады. Қазыбек бұл жүлделермен шектеліп, тоқтап қалған жоқ. 2012 жылы халықаралық «Шабыт» фестивалінде айы оңынан туып, белгілі қобызшы Қазыбек Әбенов атындағы арнайы жүлдені иеленді.

Қазіргі кезде Аман Малдыбаев өнер­лі отбасының көркемдік жетек­шісі секілді… Домбыра мен күй – қай кезде де қазаққа аманат. Сол аманатқа дақ түсірмей жүрген Аман секілді азаматтар аман болсын!