Тарих • 15 Маусым, 2023

Мағжан Жұмабаев туралы тың мәліметтер шықты

722 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Мағжан Жұмабаевтың 130 жылдық мерейтойы маусым айының соңында Солтүстік Қазақстан облысында кеңінен аталып өтеді. Жақында облысқа келген сапарында Мемлекет басшысы ақын тойына еліміз ерекше мән беретінін айтты. Осы мерейтойға орай ғылыми-практикалық конференция, ақындар айтысы және т.б. мерекелік шаралар жоспарланып отыр. 

Мағжан Жұмабаев туралы тың мәліметтер шықты

Бүгін «Egemen Qazaqstan» газетіне ақын өмі­рінің ашылмаған қырларын таныту жөнінде Жақсыбай Самраттың «Мағжанның жанқиярлық қызметі» атты мақаласы жарық көрді. Автор қоғам Мағжан секілді ақындардың шығар­машылығын ғана емес, өнегелі өмірін, тағылымды тағдырын, қоғамдық істері мен әрекеттерін, атқарған қыз­метін де жетік білуі керек дейді.

Ардакүрең ақынның жырлары ұлтының тағдырына шырылдап, болашағына қатты алаңдап жазылғанын халықтың жадында жақсы сақталған. Алайда Мағжан жырларымен ғана емес, белсенді қайраткерлік істерімен де халқына пайдасын тигізуге ұмтылған. Ақын әсіресе аштық жылда­­рын­да қырылып жатқан халқының қамы үшін ба­­сын бәйгеге тіккен. 

Саяси қуғын-сүргін күніне арналған ғы­лыми-практикалық конференцияда тарих ғылымдарының док­торы Бүркітбай Аяған тың мәліметтер жариялады. Бұл материалдың жарыққа шығуына облыс­тық архив басшысы Сәуле Мәлікова ықпал еткен екен.

Большевиктер өкіметінің лаңымен Қазақстандағы алғашқы аштық 1921-1922 жылдары болғаны белгілі. «Сол жылдарда Ақмола губерниясында 1 млн 21 мыңдай тұрғын болса, соның 471 мың­нан астамы аштыққа ұшыраған. Со­ның ішінде, осы губернияға қарай­­тын Петропавл мен Көкшетау уездерінде­ 62 мың қазақ және 30 мың орыс аш­тық азабын тартқан. Халық бір нәпақа табу үшін қалаларға ағылған», дейді Бүркіт­бай Аяған.

Дәл осы уақытта Мағжан Қызылжар қаласында болған. 1919 жылы Бүкіл­одақтық атқару комитеті «Алаш» пар­тиясының басшыларына кешірім жа­риялағаннан кейін ол Қызылжарда шығып тұратын «Бостандық туы» га­зе­тінің редакция алқасының мүшесі бо­лып қызмет етіп жүрген. Жергілікті билік 1922 жылдың 5 мамырында аш­тық­тың зардаптарын жою жөніндегі төтенше комиссия құрады. Аштыққа ұшы­рағандардың негізгі бөлігін қазақтар құрап, ақын комиссия төрағасының орынбасары болып тағайындалады. Алайда комиссияның істеген барлық қадамдары мен атқарған істеріне негі­зінен Мағжан Жұмабаев басшылық еткені оның қол қойған қағаздарынан көрініп тұр. Кейде ол өзін Комиссия төрағасының міндетін атқарушы, тіпті төрағасы деп те көрсеткен. Оны дәлелдейтін бірнеше құжаттар мен телеграммалар  бар. 

Аштық тақырыбын зерттеп жүрген ғалымдарымыздың көбі қазір алғаш­қы аштыққа көңіл аудара қоймайды. Оған себеп осы М.Жұмабаев сияқты азаматтардың жанқиярлық әре­кеттерінің арқасында аштықтың көлемі жайылмағандығынан да шы­ғар. Ол тіп­ті елдің Семей сияқты қалаларынан аш­тыққа ұшырағандарға астық, мал, алтын-күміс сияқты заттар да жинатқан. Бір мезгілдік ыстық тамақ беретін асхана да ұйымдастырады. Мысалы, оған мына бұйрық куә бола алады: «Зав. ­материальной секцией при губсо­бесе: При­провождая при сем список голо­даю­щих киргиз, находящихся в г. Петропавловске (окололо трехсот человек) губкомпомгол предлагает в спешном порядке организовать отдельную сто­ловую. Причем сегодня же командиро­вать в коммунальный отдел представителя для подыскания подходящего на то помещения. Об исполнении донести Комиссии немедленно. Зампредгубкомпомгола М.Жумабаев. Секретарь».

Осындай бұйрық-жеделхатты қа­зақ­тар (киргиздар деп жазылыпты) үшін шын жанашыр адам ғана жазары белгілі. Бас­қалардың тап бұлай жаны күймес еді...

Газетте «Помголдың» жұмысы туралы да айтып, қай жерден, кімнен, қандай көмектер келіп жатқанын да көрсетіп отырған. Мағжан аймақтарға іссапарға жіберілген қазақтардан аштық қай жерде күрт екенін, қай жердегі көлемі қандай еке­нін анықтап отырып, жергілікті би­лік­ке жеделхат-бұйрықтар жіберіп отыр­ған. Жоғарыда айтқанымыздай, ЧК-ның бұйрықтары сөзсіз орындалатын. Орын­далмаса нақты шаралар жедел қолда­нылатын.

Мағжан Орынбордағы орталық өкі­­­метке де бірнеше жеделхат жазып, аш­­­­тық­тан жапа шегушілерге қол ұшын созуды сұраған. Мысалы, Оренбург ЦК Помгол.­ «По поступающим сведе­ниям голод в Пет­ропавловском и Кокчетавском уездах Ба­ганалинском, Аргинском райо­нах Ат­басарского уезда принимает ужас­ней­шие размеры, имеются случаи трупоедства, поэтому в подтверждение предыдущих телеграмм Губпомгола просим о кате­го­ричес­ком возбуждении ходатайства пе­ред ­ВЦКПГ об окончательном признании ука­зан­ных районов голодающими», деп жазған Мағжан.

Ақынның батыл қадамдары оның адам­гершілік, іскерлік, патриоттық қыр­ла­рын аша түсіп, мағжантануға сүбелі үлес қосары айтпаса да түсінікті.