Тарих • 25 Шілде, 2023

Алтын моншақты қабір

260 рет
көрсетілді
3 мин
оқу үшін

Таяуда Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ археологтары ерте темір дәуіріне жататын отбасылық қабірді тапты. Жерлеу рәсіміне қарағанда, бұл қабірлер әртүрлі уақытта салынған. Экспедиция жетекшісі қорған үйіндісінің астында тағы да жерлеу орындары болуы мүмкін екендігін айтады. Келешекте бұл қорған толығымен зерттелмек. Қазіргі уақытта барлық олжалар далалық зертханада айқындалып жатыр. Табылған археологиялық кешендер жетісулық көне тұрғындардың заттық және рухани мәдениетінен мәлімет береді.

Алтын моншақты қабір

Осылайша Әл-Фараби атында­ғы Қазақ ұлттық университетінің ар­хеологиялық экспедициясы та­рих ғылымдарының докторы, қауым­дастырылған профессор Досбол Байғұнақовтың жетекшілігімен Алматы облысы Талғар ауданы Жаңалық ауылындағы қазба жұ­мыстары кезінде ерте темір ғасы­рына жататын отбасылық қабірді тауып алды.

Зерттеу жұмыстары «Қазақ­стан­­ның оңтүстік-шығыс және шы­­ғыс аймақтарының (Шу-Іле алқабы, Тарбағатай және Ала­көл ойысы) мәдени мұрасын пән­ара­лық археологиялық және тари­хи-этнографиялық зерттеу» атты мақ­сатты қаржыландыру бағдарламасы аясында жүргізілді.

Далалық жұмыстар барысын­да ауылдың оңтүстік шетіндегі Кіші Алматы өзені жағалауындағы қор­ған зерттелді. Қорғанның диаметрі – 30 м болса, биіктігі – 0,5 м. Орталық бөліктен 1,2 м тереңдіктен бір дең­­гейде жатқан, бірақ жерлеу рә­сі­мінде айырмашылықтары бар екі қабір аршылды.

Бірінші жерлеу орны батыс­тан шығысқа қарай бағытталып, ұсақ тастардың үстінде жатыр. Жерленген адамның бас жағы­на жануарлардың сүйектері, құмы­ралар, аласа шыныаяқтар мен тоста­ғандар түріндегі қыш ыдыстар қойылған. Сонымен қатар жерлеу орнынан қола айна мен алтын фольгаға оралған моншақ, мәйіттің сол жағынан 3 керамикалық бұйым табылды. Жерлеу шұңқырының шығыс бөлігінде тонау ізі байқалды, бұған қаңқа сүйектердің ғана емес, әшекей бұйымды құраған алтын моншақтардың көп бөлігінің жоқтығы айғақ бола алады.

Екінші жерлеу орны бірінші­сінен оңтүстікке қарай 1,5 м жерде орналасқан. Жерлеудің тас төсен­дісі жоқ, оңтүстік-батыстан сол­түстік-шығысқа бағытталып жат­­қы­зылған. Жерлеу орнынан 6 ке­ра­­микалық ыдыс пен үстіне пы­шақ қойылған малдың сүйектері анық­талды. Сондай-ақ бас сүйегінің сол жағынан қола айна табылды. Бас сүйектің үстінен әшекей болуы мүмкін алтын фольга қалдықтары аршылды. Бағалы тастармен көм­керілген алтын сырға да бас сүйек қорапшасы жанынан табылды. Тағы да алтын моншақ бөлігі алынды. Мәйіт ұзынынан созылып жатыр, оның аяқ сүйектері сақталмаған. Сондай-ақ оң қол саусақтары­ның тұсынан сақтарға тән акинак (қанжар) табылды. Темір акинактың ұзындығы 30 см, сонымен қатар қынаптың алтын жабынының қал­дықтары да анықталды. Екі сау­сақты ұстағышы мен суағары бар ке­ра­микалық ыдыстардың бірі Үйсін дәуірінікі болуы ықтимал.