Пікір • 01 Қыркүйек, 2023

Сала басшысы кәсіби маман болуға тиіс

256 рет
көрсетілді
3 мин
оқу үшін

Бүгін Президент судың дәл бағасын берді. Су – расында алтыннан да, мұнайдан да құнды нәрсе. Судың формуласы – H2O. Оны ғылым қолдан жасай алмайды. Су ресурсы жалпы жер бетінде шектеулі. Ал оған деген сұраныс ешқашан азаймайды. Ол – өмір. Сондықтан сұраныс өскен сайын жол табу керек. Басты мәселе – аз суды үнемдеу.

Сала басшысы кәсіби маман болуға тиіс

Қазір елімізде 20 млн халық бар, енді 40 млн болады делік. Бірақ су өспейді. Осы мәселені шешетін су  мамандары. Мысалы, қазір елімізде бір адамның бір күнде тұтынатын суы орта есеппен – 200 литр су болса, кейбір елдерде бұл 2 не 3 литр ғана. Енді есептеп көрелік, бір күнде 2 литр сумен шай ішіңіз, сорпа ішіңіз және жуыныңыз. Қалай болады? Міне, сондықтан судың бағасы теңдессіз.

Сумен ойнауға болмайды. Сумен ойнау – адамның өмірімен ойнаумен бірдей. Бүгін көптен айтылып жүрген Су министрлігі құрылатын болды. Бірақ оны басқартуға бос жүрген бұрынғы әкімдер мен депутаттарды әкеліп қоя салуға болмайды. Жаңа министр ең бірінші сол саланың кәнігі маманы болуға тиіс. Біреу стаканмен су ішеді де «мен суды білемін» деуі мүмкін. Олай болмайды. Кезінде мен  25 жыл осы салада жұмыс істедім. Бес жыл су­дың оқуын оқыдым, 30 жылда министр болдым. 

Енді су мәселесін дұрыс жолға қоймасақ, бір сөзбен айтқанда, онда ел болмаймыз. Біз Сырдарияның бо­йында отырған елміз. Сырдария суының заңы осыдан 550 жыл бұ­рын жазылған. Ол 200 баптан тұра­ды. Сырдария мен Амуда­рия­­­­ның, яғни екі өзеннің заңы. Сол кезде­гі ғалымдардың білім көк­жиегі­не қай­ран қаласың. Тіпті кейбір баптар бүгінгі күннің талабына сәйкес келеді. Жаңа Су министрі әуелі осыны білуге тиіс. Бірінші кезекте су жүйесін тәртіпке келтіру тұр. Ол үшін қолынан іс келетін адамды қою қажет. Су – деген таза­лық пен адалдықтың белгісі. Су – киелі зат. Арам ойлайтын адам­ды судың басына жолатуға болмай­ды. Мысалы, мен институтты бі­тір­ген соң 2 жыл­дан кейін 1960 жы­лы Су ша­руашы­лы­ғы министр­лігі құрылды. Ол кезде Дүйсенқұл Сарықұлов деген кісі министр еді. Мені шақы­рып алды. Сонда мен істеген ортада ­17-20 жыл су ша­руа­шы­лығымен айналысқан майтал­­ман мамандар болды. Сол үлкен кісі­лер мені үнемі бақылап отырады екен. Себебі су маманы таза әрі адал болу керек дейді.

Бала кезімізде «суды лайлама, суға лас нәрсе тастама» деп үй­ре­тетін. Сөйтсек бұл 550 жыл бұ­рын­ғы су туралы жазылған заңда айтылған баптар екен. Тағы бір ерекше ескеретін нәрсе бар: «Судың бас жағында кім отыр, төменгі жағында кім отыр дегенді ұмытпа», дейді. Су деген – тазалықтың көзі емес пе?! Жаңа министрлік осының бәрімен күресу керек. Күресетін адам өзі де таза болуы міндетті.

 

Нариман ҚЫПШАҚБАЕВ,

Су шаруашылығы

экс-министрі, гидротехник