Пікір • 05 Қыркүйек, 2023

IT саласының ауқымы кең

298 рет
көрсетілді
2 мин
оқу үшін

Қазақстан әлемге не бере алады? Меніңше, шамамен өзіміз қатарлас елдерге қолда бар IT-өнімдер ұсынуға мүмкіндік бар. Қазір көлік жолдарын бақылау, қаржы және мемлекеттік қызметті цифрлау бағыттарындағы тәжірибеміз дайын өнім ретінде қалыптасты. Олардың кейбірі жапсарлас елдерге енгізіліп те жатыр.

IT саласының ауқымы кең

Біздің тәжірибе неге қызық болуы мүмкін? Себебі технологиялық жарағымыз шамалас. Яғни қазақстандық шешімдер Батыстағы секілді қымбат жабдықтар, білік талап етпейді. Бұл өнімдерге қоса, әлемдегі компанияларға қашықтан қызмет көрсетіп жүрген отандық софт-девелоперлер, ақпарат өңдеушілер баршылық. Осылардың бәріне қолдау көрсетілсе, ең болмаса кедергі келтірмесе, экспорт көлемі 1 млрд долларға екі жылда оңай жетеді.

Жасанды интеллект – күрделі тақырып. Жалпы алғанда, әлемдік, айталық, ағылшын тілді сервистерді дамытуға кірісіп, қандай да бір өнім шығара аламыз. Солай болып жатыр да. Еліміздегі мамандардың интеллекуталды әлеуеті оған әбден жетеді. Ал енді жасанды интеллект пен қазақ тілі мәселесі – бас ауыртатын тақырып. Себеп мынада. Талай жыл бойы софтты қазақшаға немесе Қазақстандағы тілдік ортаға оңай көшіріп алып жүрдік. Мысалы, сайт генераторындағы «home» деген элементті файлда «басты бет» деп өзгертеміз.

Ал жасанды интеллект олай экстраполиция жасай салатын нәрсе емес. Әр тілге – өзінің парадигмалық кестелері, сөздік қорлары керек. Ағылшын тіліндегі дайын модельдің ішіндегі сөздерді ауда­рып құтыла алмайсың. Осы орайда қазақ тілінің таксономиясы, сөздердің мәндік жік­телуі секілді компьютер лингвис­ти­касына қажет еңбектердің мардымсыз немесе мүлдем жоғын байқаймыз. Оның үстіне, өзім «рузақ тілі» деп атап кеткен, «звондау», «выяснять ету» деген секілді сөздерді араластырып айтатын шалақазақ тілімен өнім дайындап жатқандар баршылық. Бұл жерде кінә ме, жоқ па, әйтеуір жауапкершілік – қоғамда. Ал Үкімет дәл осы тұрғанда ғылыми негіз­демені қолға алып, ол еңбектерді IT қа­уымдастыққа тегін таратып беруі керек. Әйтпесе, баланың тілі шығуына IoT жабдықтар, мысалы, сөйлейтін шәйнектер немесе сырлас болатын ойыншықтар әсер етіп, қазақ тілі пиджинизацияға ұшырайды. Ендеше, қазақ тілінің компьютер лингвис­тикасына қажет қорларын түзіп, тегін таратып беру – кезек күттірмейтін іс.

 

Ерлан ОСПАН,

IT маманы

 

Соңғы жаңалықтар