Алматы • 22 Қыркүйек, 2023

Бюджет көшеттері көктей солмасын десек...

166 рет
көрсетілді
9 мин
оқу үшін

Алматы сияқты үлкен қалада абаттандыру, көгалдандыру ісі үздіксіз жүргізіліп жатқанын жоққа шығармасақ та, кейде орасан ақшаға келген көшеттердің қурап қалғанын, яки тамырланып қалғаны қайта-қайта қазылып жатқанына куә болатын жағдайлар жеткілікті. Оның үстіне көгалдандыру ісімен айналысатын мекемелер неге біркелкі ағаш түрлерін таңдайды деген сұрақ та бар.

Бюджет көшеттері көктей солмасын десек...

Сол сияқты биыл қала саябақ­тарын­дағы талай қарағай қурап қалғанымен қоймай, ағаштар­ға зиян келтіретін жәндіктер­дің түр­лері көбейді. Жалпы, Алма­ты­­дағы көгалдандыру ісіне қатысты қордаланған мәселенің мәнісіне үңілмес бұрын, 20 қыр­күйектен бастап күзгі ағаш отыр­ғызу бас­тал­ғанын айта кеткен жөн.

Маусымдық көгал­дан­ды­ру жұмысына дайындық бары­сы жөніндегі кеңесте Алма­ты қала­сының әкімі Ербо­лат Досаев биыл 320 мың ағаш отыр­­ғызу жоспарланса, оның 22 мы­ңы көктемде отырғызылғанын, қалғаны енді егіле бастайтынын мә­­­лім­­­деді. Алайда осы ең­бек­­­тің бәрі еш кетпес үшін біраз мә­селені қатар шешуге тура келеді.

Биыл күзде Алматы­да 298 мың көшет отыр­ғы­зылатын болса, Медеу ауданында – 22 мың, Жетісу ауданында – 16 мың, Түрксіб ауданында – 28 мың, Нау­рызбай ауданында – 10 мың, Алмалы, Әуе­зов пен Бостандық аудандарында – 5 мың, Ала­тау ауданында 207 мың ағаш егіледі.

вап

Арнаулы мамандардың ұсы­нысы бойынша биылдан бастап аталық теректер отыр­ғызылады.

«Аналық терек жазда көз аштырмай­тын мөлшерде ақ мамық шашып, адамдарда аллергия тудырады. Аталықтары мұндай реакция бермейді», дейді Бо­та­ника және фитоинтродукция инс­ти­тутының бас директоры Гүлнәр Ситпаева.

Айтқандай, 2017 жылы ғылыми қыз­мет­керлер Алматы қаласын көгалдан­дыру ісіне қатысты арнаулы жинақ шы­ғарып, оған жергілікті климат пен қала­лық жағдайға барынша қолайлы ағаш өсім­діктерінің 200-ге жуық түрін топ­тастырғаны есімізде.

«Осы жинақта күзде шегіршін, үйеңкі, шаған, қайың, емен, жөке, терек сияқты ағаш түрлерін отырғызуға ұсыныстар бе­рілген. Сәндік ағаштардан қабыржақ, қы­на ағаш сияқты жылдың төрт мезгілінде де жа­сыл түрлері отырғызылады», дейді ға­лым.

Ғалымдардың кеңесімен отырғы­зылған көшеттер көпжылдық сынақтан өтті десек те болады. Аязға, құрғақшылық пен ауа­дағы зиянды қалдықтарға төзім­ділігін көрсетті.

Дегенмен ендігі жерде Алматы қала­сы­ның жасыл желегін күтіп-баптау мен қорғаудың жаңа ережесіне сәйкес, кө­шет­терді таңдау талаптары күшейтіліп отыр.

Жоғарыдағы мәселеге орай Алматы қалалық Экология және қоршаған орта басқармасының басшысы Серік Әділбаев: «Жасыл желектерді қорғаудың бұрынғы ережесіне сәйкес, 2021-2022 жылдары әрбір жасыл желекке 500 теңгеден бас­тап 6 мың теңгеге дейін қаражат бөлі­нетін. Бұл сомаға екі жыл ішінде жасыл желекті сатып алу, отырғызу және күту кіретін. Бірақ осы ақшаға сатып алынған көшеттердің 30%-ы қурап қалды. Ендігі жерде қала әкімі Е.Досаевтың пәрменімен бір жасыл желекке бөлінген бюджет 16 мың теңгеге дейін көбейді. Бұл бағаға жасыл желекті сатып алу, отырғызу және сапалы күтімді қамтамасыз ету, 3 жыл бойы суару кіреді», дейді.

Жаңа ережеде отырғызылатын кө­шет­тердің биіктігі кемінде 2,5-3 метр әрі сапалы болуы керек, сонымен қатар егілген ағаштарды жақсылап суару сынды талаптар күшейді. Бұрын мұндай талаптар болған емес. Былтырдан бері күзгі-көктемгі маусымда саябақтарда, гүл­бақтар мен жолдардың жиегіне 973 мың көшет отырғызылып, бұлардың 50%-ы 29 ұңғыма мен жер астындағы су бұру жүйесін жүргізгеннің нәтижесінде жаңа әдіспен суарыла бастады. Қазіргі кезде арықтар арқылы өзен ағынын бағыт­тайтын ескі су жинағыш қалпына келтіріліп жатыр.

Оған қоса қалыптасқан дәстүр арқылы көшеттер Алматы облысының тәлім­бақтарынан сатып алынады. Бұрынғы тәлімбақтар қала қажеттілігінің 60%-ын ғана қамтамасыз ететінін ескеріп, биыл көшеттер климаттық жағдайы Алматы қаласына ұқсас Түркістан облысының тәлімбақтарынан алынбақ. Амандық болса, алдағы уақытта Алматы облысының тәлімбақтары жоспарлы түрде жұмыс істеп, көшет тапшылығын шешіп береді деуге негіз бар, әрі бұл тәлімбақтардың тап­­сырысы мен өндірістік қуатын арт­ты­руға, ауылдардағы жұмыссыздық мәсе­лесін шешуге мүмкіндік бермек.

Маусымдық көгалдандыру жұмысына дайындық барысы жөніндегі кеңесте ағаштарды су таситын көліктермен суға­ру­­ды кезең-кезеңімен автоматты түр­де суа­руға алмастырса, бұл бюджет қара­жатын екі есеге үнемдейтіні айтылды.

Экология және қоршаған орта бас­қармасы мердігер ұйымдармен қаланы көгалдандыру жөніндегі шарт жасаған кезде автоматты суару жүйесін орнату мін­детті екенін алға тартып отыр. Оған қоса 2023 жылы қабылданған жасыл же­лектерді күтіп-баптау және қорғау ере­­жесіне сәйкес, осы жауапкершілікті мойнына алған ұйымдарға 3 жылға дейін өздері отырғызған ағаштарға күтім жасау жүктелген.

Осы арада Алматы айналып өте алмайтын тағы бір ескі мәселе бар екенін еске сала кету керек, бұл – қартайған ағаштардан құтылу. Өйткені діңі шіріген ағаштар адамдардың үстіне құлап, кө­ліктерді қиратып, тіпті қайғылы оқи­ғаларды да білеміз. Сон­дықтан биыл кәрі ағаштарды кесу жө­ніндегі жұмыстарға сәйкес, кесілген әрбір ағаштың орнына 10 көшеттен (170 мың көшет) отырғызу үшін 17 мыңға жуық ағашты кесу көз­делген.

Айтқандай, қаланы жайқалту ісіне тұрғ­ындар да араласа алады. Биыл «Жа­сыл аула» акциясы кезінде айналасын абаттандырамын деген алматылықтарға көшеттер тегін беріліп жатқаны қуантады. Күзде осы мақсатта тағы да 3 мың көшет дайындалған.

Ал енді сөз басындағы мәселеге ора­лайық. Технологияға сәйкес, көшеттерді отырғызуға арналған шұңқырлар алдын ала қазылып, 5-10 күн бұрын желдетілуі керек. Көшет отырғызатын мердігерлер тиісті талаптарды бұзғаны анықталған жағ­дайда айыппұлдар мен орнына ағаш егуді міндеттеу қарастырылған. Тәлім­бақтардағы көшеттерді қалаға көшіру жасыл желектердің биологиялық ұйқыға кеткен, яғни сол қозғалысы тоқтаған соң қара күзде жүргізілуге тиіс.

Ғалымдардың, яғни Бас ботаникалық бақ пен Қазақ ұлттық аграрлық универ­ситетінің ұсынысы бойынша көше бо­йын­а негізінен емен, үйеңкі, шегіршін, шаған, терек, ал саябақтар мен алаңдарда сәнағаш, қайың, қараған, шырша мен алма, шие, алмұрт, өрік сияқты жеміс ағаштары отырғызылады. Ағаштың бұл түрлері қалың әрі саялы ағашқа айналып, лас ауа ағынын жақсы ұстайды.

Биыл қаланың жасыл қорын жүйелі суару үшін су жинағыш құрылысы мен ре­­конструкциясы басталды. Қазір нысан­­дардағы жұмыс 80%-ға аяқталды, «Ха­лық Арена», «Қалқаман» гүлбағына, «Жел­­тоқ­сан» саябағы, ШААЖ, Тими­рязев пен Усиков көшелеріне су жүр­гі­зілді. Әрі қалада арықтар желісі кеңей­тіліп, жасыл желектерді автоматты суару мен там­шылатып суару жүйесі енгізіліп жатыр.

Экология және қоршаған орта бас­қармасы биыл шілде айында жасыл же­лектерді биологиялық залалсыз­дан­дырудың үшінші кезеңін атқарды. Жа­пырақ кеміргіш, ағаштардың діңін соратын зиянкестер мен зең ауруларын қоз­дырғыштарына қарсы 2,3 млн-нан аса ағаш өңделеді деп жоспарланған. Зиян­кестер мен аурулардың биологиялық ерекшелігін ескеріп, өңдеу түнгі мезгілде, таң алдында жүргізіледі. Монофаг зиян­кестеріне мейлінше әсер ету үшін би­ыл бірінші кезеңде (вегетациялық кезең­нің басында) емен ағаштары төрт рет, те­ректер екі рет өңделді. Бұрын өсім­дік­терді биологиялық қорғау веге­тация­лық кезеңнің басында бір-ақ рет жүр­гізілетін, бірақ мұндай залалсыздандыру жиілігі монофаг зиянкестері үшін жеткіліксіз екенін көрсетті. Би­ыл барлығы 4 кезеңнен тұратын био­логиялық өңдеу жұмыстарын жүргізу жос­парланған. 20 қыркүйекте 4-кезең аяқталады.

Қалай десек те, Алматыға өзінің «Жасыл желекті қала» даңқын қай­тарып беру үшін көгалдандыру ісіне жұм­салатын қаражатты тиімді жұмсауға тура келеді.

 

АЛМАТЫ 

Соңғы жаңалықтар