Шаруашылық • 25 Қыркүйек, 2023

Aitas Agro: Күрделі жыл болса да күтеріміз көп

195 рет
көрсетілді
15 мин
оқу үшін

Жыл жайлы болмай тұр... Дән сепкен диқанға да, мал баққан шопанға да. Ырзық-несібесін дала төсінен бұйыртқан дәл осы бейнеткеш жандар үшін биылғы жыл ауыр да күрделі болатын сыңайлы. Өйткені ала жаздай аспаннан тамшы тамған жоқ. Аптап ыстықтан жер құрғап, егін күйіп, шөп сұйылды... Егінді таптаған ақбөкендердің «еркелігі» бар. Онсыз да шыр-пыры шыққан шар­уаны шырылдатқан шегірткелер шеруі ше? Бастаудан су жетпей тартылып жат­қан трансшекаралық аймақтардағы өзендер жайы... Саусақ бүгіп санамалай берсең, толып жатыр... Ал күрең күз келгенде, бәрі керісінше. Мөлшерден асып түскен ылғал өзі митыңдап жатқан саланы одан бетер тұралатып тас­тады. Ол аз десеңіз, әлемде болып жатқан саяси жағдайлардың салқыны да фер­мерлер үшін оңайға соғып тұрған жоқ. Сырттан ағылған сапасыз импорт пен еңбегіңе татымайтын төмен баға қазақ диқанының құлшынысын төмен­детіп жібергендей...

Aitas Agro: Күрделі жыл болса да күтеріміз көп

Міне, осындай күрделі кезеңдерде өз шаруа­шылықтарындағы шынайы ахуалды көзбе-көз көрсету үшін «Aitas Agro» ком­паниясы жуырда пресс-ланч ұйым­дас­тырды. Таңғы тоғызда төрт көлікке теңдей бөлінген тілшілер қауымы Өскеменнен Верх-Уба елді мекеніне қарай бет түзеді. Арасы – аса бір алыс емес, алпыс-ақ шақырымдық жол екен. Та­маша табиғатқа тамсанып, терезеге тел­міріп отырғанымызда жүйткіген кө­лік діттеген жерімізге тез-ақ жеткізіп тас­тады.

 

«Aitas» туралы айтамыз...

«AITAS» – Қазақстандағы алып цифр­лық агроөндіріс холдингі, оның құрамына «Кус&Вкус» брендімен өнім өндіретін Өске­мен және Орталық Азиядағы ең ірі Ма­кинск құс фабрикалары, Алматы асыл тұ­қымды құс репродукторы, «AMP» брен­дімен шы­ға­тын ет, деликатес, шұжық өнім­дері, «Aitas Foundation» корпоративтік қоры сияқты 15-тен астам кәсіпорын кіреді. Холдингті жемшөп және жемшөп ком­поненттерімен қамтамасыз ету мақ­са­тында құрылған «Aitas Agro» бизнес-бағы­ты және бар.

«Aitas Agro» – Шығыс және Солтүстік Қазақстанда шоғырланған, жалпы жер қоры 35 мың гектарды құрайтын озық агрохолдинг. Цифрлық әлеуеті – өз алдына бөлек бір әңгіме. «Aitas Agro» егістіктерінде күнбағыс, жаздық және күздік сұрыпты бидай, арпа, бұршақ, жасымық және тағы да басқа дәнді, бұршақ һәм майлы дақыл түрлері өсіріледі. Егістік өнімділігі жылына шама­мен 70-80 мың тоннаны құрайды. Дақыл өсірумен Шығыс Қазақстан облы­сының Шемонаиха және Глубокое аудандарында орналасқан «Aitas Agro Verkh-Uba» (Верх-Уба ауылы), «Aitas AgroVinnoe» (Винное ауылы) және «Aitas Agro Sekisovka» (Секисовка ауылы), сондай-ақ Солтүстік Қазақ­стан облысының Қызылжар ауданын­да ор­на­ласқан «Aitas Agro Shagala» шаруа­шы­лық­тары айналысады.

 

Қолдау ма, қолбайлау ма?

Жоғарыда тізбелеген қиындықтарға қара­мастан, аралық есеп көрсеткіштері бойынша «Aitas Agro» фермерлері барлық жоспарланған жұмысты уақытында орындауға күш жұмылдырумен келеді. Өз кезе­гінде тыңайтқыштарды толық мөл­шерде пайдаланып та үлгерген. Ал топы­рақтағы ылғалды ұстап қалу үшін барлық қолжетімді әдісті түгел қолданса керек. Соның арқасы шығар, биылғы егін де жылдағыдай бітік. Ком­пания өнімділігі маусымның басын­да жоспарланған көрсеткіштен төмен болады деп күтіледі, де­ген­мен сарап­шылардың пікірінше, бұл бүкіл ел бойынша орташа өнімділіктен едәуір жоғары.

Мемлекет басшысы биылғы Жол­да­уын­да агро салаға айрықша тоқ­талған еді. Ел ырысы үшін еңбек­тен­ген шаруаларға қатысты ең өзекті мәсе­лелер сол биік мінберден айтылды. Мә­се­лен, осыған дейін отандық банктер тұтынушылық несиелерге баса мән беріп келсе, енді бизнесті қолдап, кәсіпкерлікті дамытуға қарай көбірек көңіл бөлуіне тура келеді.

Сарапшылардың сөзінше, отандық ауыл шаруашылығы кәсіпорны қыз­ме­ті­нің биылғы нәтижелеріне әлемдегі жалпы саяси және экономикалық проблемалар ғана емес, ел ішіндегі үкіметтік бастамалар да әсерін тигізген. Олардың қатарында, мысалы, ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортына қойылған жасанды шектеулер және кедендік баж жағдайлары да бар екендігін айтып өтке­німіз ләзім.

«Былтыр осы уақытта 3-наубайха­на­лық кластағы бір тонна бидай құны шамамен 180 мың теңге (немесе өткен маусымда орта есеппен 130 мың теңгеге жуық) тұрды. Биыл бұл баға 90 мың теңгеге жетер-жетпес күйде. Ал өнімнің бір тоннасының өзіндік құны шамамен 25%-ға өсті. Тиісінше, бұл фермерлердің нәтижелеріне кері әсер етіп жатыр», дейді «Aitas Agro» бас директоры Талғат Алдажаров.

Күнбағыс тұқымына қатысты да дәл осындай жағдай байқалады. Алдажа­ров­тың ақпаратынша, нарықты реттеуге тырысқан мемлекет күнбағыс құ­нын тоннасына 380 мың теңгеден 150 мың теңгеге дейін төмендеткен. Бұл ретте сарапшылар 3 жыл ішінде Қазақ­станда күнбағыс тұқымын өндіру 35%-ға өскенін, алайда аталған ауыл шаруашылығы дақылына биылғы жылы енгізілген 20%-дық экспорттық баж салығы егіс көлемінің айтарлықтай қыс­­­қаруына әкеліп соққандығын да қын­жы­ла жеткізді.

Иә, биылғы маусымның «тосынсыйлары» таусылар емес. Бұл және бір ғана өңір емес, еліміздің басым бөлігіне тән құбылыс болып тұр. Осы тұста отандық фермерден маза ғана емес, жұмысқа деген ынтаның да қашыңқырап тұрғаны жанға батады.

 

Бірлігі бекемнің тірлігі де дұрыс

Күн райының қолайсыздығынан қырман басындағы қызу шаруа да қар­қынын сәл бәсеңдеткен. Есесіне кең­седегілердің жұмысы көбейген. Ас­тық­тың сапасын анықтап, күнделікті есеп-қисап­тарын бірыңғайлауда. Алқап­тан алтын астық артып келген көліктер де көзге көп шалына қоймады. Безбендер де бос. Тек дырылдаған дәнкептіргішке ғана дамыл жоқ. Таудай болып үйіліп жатқан ылғал бидайды кептіруге күш салуда. Тәулік бойы тоқтамайды. «Кейде нөпір жұмысқа шыдас бермей сынып қалатын жағдайлар да ұшырасып жатады. Бірақ мүмкіндігінше жедел жөндеп, жұмыстың жалғасқанын қолай көреміз», дейді Verkh-Uba шаруашылығының директоры, фермер Арман Бекмағамбетов.

«Біздің шаруашылық – ауыл шаруа­шы­лығы дақылдарын, атап айтқанда дәнді, дәнді-бұршақты және майлы да­қылдарды, сондай-ақ олардың тұ­қым­дарын да өсірумен айналысатын ірі өсімдік шаруашылығы саналады. Мұнда 90-нан астам фермер жұмыс істейді. Жер қоры 12 мың га құрайды. Өз ісіне әбден дағдыланған кәсіби қыз­мет­керлеріміздің арқасындағы бір түйір дәннен шашау шығармай, ел байлығын биыл да төкпей-шашпай жинап аламыз деп үміттеніп отырмыз. Оған қай жа­ғынан да мүмкіндіктер жоқ емес. Әбден қа­лыптасқан ұжымның бірлігі бізді осын­дай биік белестерге бастайды», деп жігер­лендіреді шаруашылық басшысы.

 

Алысты көздеген айқын мақсат

Анығында, алға басамын деп алдына айқын мақсат қойғандардың адаспайтыны анық. Өрлеймін деген – өлмес, өсемін деген – өшпес. Сонда айналасы аз уақыттың ішінде айтулы компанияға айналып үлгерген «Aitas Agro»-ның құпиясы неде? Айтқандай, айы оңынан туған «Aitas Agro» фермерлеріне бұл нәтиже жолында бірегей цифрлық бас­қару жүйесі көмектесіпті. Жаңа жүйе жыл­дам және дәл шешімдер қа­был­дау­ға ық­пал еткен, сонымен қатар ауа райы­на және фермерлердің жұ­мы­сын қиын­да­татын басқа факторларды есеп­ке ала отырып жұ­мысты түзетуге мүм­кін­­дік ұсы­­­ныпты.

Цифрлық басқару жүйесінің негізі – барлық алқапты спутниктік мониторин­гілеу, оның көмегімен өсімдіктің өсу барысындағы өзгерістерінің бүкіл тарихы жазылады және болашақ өнімділік болжанады. Бұл жүйеге барлық машина заманауи навигациялық жүйе­лер ар­­қылы қосылған. Цифрлық шешім­дер­­дің арқасында фермерлер ауыл­шар­уа­шылық техникаларының қай жерде орналасқанын, қандай жер өңдел­генін және осы жұмыстарға жұмсал­ған өн­діріс құралдарының көлемін нақты біледі.

Осы орайда «Агрохакер» жобасы туралы аз-кем айта кеткенді жөн сана­дық. Бұл – айтастықтардың төл жоба­сы. Басы-қасында жүрген – «Aitas Agro» агро­номиялық қызметінің директоры, агроном Антон Шиленко есімді азамат. Ол ІТ-технологиядан хабары бар жас­тарды топтастырып, тек осы салаға бейім­­делгенін қолай көреді. Бүкіл ша­­руа­шылықтың жұмыс ауанын солай қарай ба­ғыт­тау да – бұл жігіттің басты арман­да­рының бірі.

Айтқандай, біз барған шаруашы­лық­тың төл құрал-сайман орталығы бар. Ол жерде қолда бар техникаға қажетті қосалқы бөлшектер мен жабдықтардың базасы жинақталған. Антон жұ­мыс­ты жүйелеуді сол жерден бастаған сыңайлы. Әр құрылымдас бөлшек жақындығына қарай бөлек-бөлек сөреге жиналып, олар­ға штрих-кодтар жапсырылған екен. Сол бойынша мамандар сізге қажетті жаб­дық­ты жедел тауып беруге тырысады, бол­маған күнде бар жерге тапсырыс бе­ріп, ертерек жеткізудің қам-қаре­кет­те­рі­не кіріседі.

Егістікке шашылатын тыңайтқыш­тарды дайындау, араластыру, тасымалдау, себу жұмыстарын да авто­­маттандыру бойынша игі қадамдар жа­са­лыпты. Химикатқа қатысты жұмыс­тар­­дың дені адамның араласуын азайтуды көздейді.

Заманауи агро заңдылықтардың ке­ңі­­нен қанат жаюын «Aitas Agro»-ның стратегия және маркетинг бойынша директоры Әлия Сванова да қолдап отыр. «Біздің серіктестік биыл 4-ші маусым «Cropwise Operations» бағдарламасымен жұмыс істейді. Ол үшін алдымен егіс басындағы барлық техникаға қажетті датчиктер орнатылады. Метеостанса, GPS, ЖЖМ деңгейін бақылау датчиктері бүкіл ақпаратты «Cropwise Operations»-ке жібереді. Ол болса оны ERP есепке алу жүйесіне жөнелтеді. Сол жерден атқарылған жұмыстың бар есеп-қисабы жедел шығып тұрады. Оны сырттан бақылау жүйесі де оңайлатылған. Бұл осы саладағы кез келген жұмысты мей­лін­­­­ше жеңілдетуді көздейді», дейді кә­сіби маман.

«Сондай-ақ біз бас тартатын тағы бір тенденция бар. Ол – заман ағымына сай келмейтін ескі дүниелерден түбегейлі бас тарту. Мәселен, іргедегі Шемонаиха ауданындағы ауыл шаруашылығына қажетті мамандарды даярлайтын кол­ледж­де әлі күнге дейін ескі кеңестік тех­ни­­каларды үлгіге оқытады. Оқыту жү­йе­сі солай десек те, ондай тракторлар қазір жоқтың қасы емес пе? Шаруа­шы­лық­тардың дені қуатты шетелдік тракторларды пайдаланады. Ал әлгі колледждің дипломды түлектерін жаңа техникаға қайта бейімдеуге тура келеді. Сондықтан қазір ауқымды бір жобаны қолға алып жатырмыз. Әр шаруашылықта қай салаға қандай маман қат, сол бойынша ғана шектеулі контингентке жаңа технологияларды оқытпақшымыз. Әлем­дегі ең мықты аграрлы ел саналатын Фран­ция­ ғалымдары келіп дәріс жүргізеді деп ниеттеніп отырмыз», дейді Әлия Сванова.

 

Әуелгі жауапкершілік – әлеуметтік даму

«Aitas Foundation» – Қазақстанның агроөнер­кәсіп секторындағы ең ірі цифр­лық «AITAS» холдингінің корпоративтік қоры. «Aitas Foundation» портфеліне Ай­мақ­тық зерттеулер орталығы, Ауыл­дық аумақ­тарды тұрақты дамыту қоры және Білім беруді тұрақты дамыту қоры кіреді.

Қор командасы білім беруді, денсау­лық сақтауды, туризмді тұрақты дамыту, еліміздегі ауылдарды абаттандыру және өңірлерді дамыту үшін олардың проблемалары мен шешімдерінің мүмкін­дік­те­рін зерделейді. 2019 жылдан бас­­тап «Aitas Foundation» Қазақстанның ауылдық аумақтарын дамытуға 4 млрд теңгеден астам қаржы салып, жүзден астам жобаны іске асырды.

Ауылдық аймақтарды орнықты дамыту қоры жер-жердегі өмір сапасын жақ­сар­туға бағытталған жобаларды іске асыруда. Бүгінгі таңда ауылдық аумақ­тар­ды дамыту бойынша 3 Тұрақты даму қоры жұмыс істейді, олар «AITAS» хол­дингінің бизнесі шоғырланған аудан­дар­да орналасқан. Олар өздерінің стратегиясы негізінде болашақ ауылдық аймақтардың көрінісін жасап, оны насихаттауды қалайды.

Сарапшылардың айтуынша, Верх-Уба ауылындағы үйлердің көбі ескірген, жаңадан салынғаны саусақпен са­нар­лық. Атын ауыстыруға түгелдей өре түрегелген ауыл тұрғындары үйді жа­­ңалау былай тұрсын, есіктің алдында қаулап өскен арамшөпті шабуға құлықсыз. Бірақ бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін сезінетін айтастықтар Қазақстанда алғаш болып осы ауылдың «дизайн-кодын» әзірлеген. Бұл дегеніміз – ауыл адам танымастай өзгеріп, біртек­тес түстегі керемет кейіпке енеді деген сөз. Жоба дайын. Алдағы уақытта жүзеге асы­рамыз деп отыр салаға жауапты мамандар.

Білім беру саласын тұрақты дамыту қоры алғашында жобаны 5 ауыл мек­те­бі­нен бастаған болатын, қазіргі таңда бастама бүкіл ел аумағына тарап, өз жал­ға­сын тауып отыр. «Қазақстан хал­қы­на» қорының қолдауы нәтижесінде Білім беру саласын тұрақты дамыту қоры жобаны 5-тен 22 мектепке дейін ұлғайтты және еліміздің жаңа аудандарында қайта құруды жүзеге асырды. 2023 жылы тағы 63 негізгі мектеп жоба қатысушысы атанды. Биылдан бастап Өңірлік зерттеулер орталығы өз қызметін бастады. Бұл – тұрақты даму стратегияларын саралауға және ілгерілетуге мамандандырылған тәуелсіз талдау орталығы.

Сонымен контрастар қатар көлбең­де­ген ауылмен де қош айтысып, өр қала Өскеменді беталдық. Шығыстағы өндірісті  шаһардың кіреберісіндегі титан-маг­ний комбинатының мұржасынан будақ­та­ған қою түтін төбеден түнере басқан сұрқай бұлттармен астасып, зым-зия жо­ға­лып жатқандай. Біз асыл армандарымыз дәл осылай араласып кетпесе екен деп ойладық.

 

Астана – Өскемен – Жоғары үбе – Өскемен – Астана