Шаруашылық • 26 Қыркүйек, 2023

Егіншілердің қарқыны неге баяу?

183 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Қыркүйектің жаңбырлы күндері жиі айналып соғып, диқандар қауымының берекесін алып тұр. Құрғақшылықтан аман қалған астықты шашпай-төкпей жинап алудың қамында жүргендер бұлт арасынан күн сығаласа қуанып қалады.

Егіншілердің қарқыны неге баяу?

Ертіс-Баян өңірі – еліміздегі астық­ты облыстардың бірі. Соған қарамастан биыл жергілікті қам­баларға құйыла­тын дәнді дақыл жыл­дағыдан үш-төрт есеге аз. Саладағы көр­сет­кіштің бұ­лай­ша құлдырауына көктем­гі ылғал­дың аздығы мен жаздағы құрғақшылық себеп. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев құрғақшылықтан зардап шеккен диқандарға көмек көрсету бойынша арнайы комиссия құруды тапсырғаны мәлім. Соған орай қазіргі күні аймақтардан өтінімдер қабылданып жатыр. Орақ науқанының нәтижесінде небәрі 300 мың тоннадай бидай жинаймыз деген жоспар бар.

Өңірлік ауыл шаруашылығы басқар­ма­сының бөлім басшысы Есентай Мүрсә­лімовтің дерегінше, жалпы көлемі 470 мың тонна дәнді дақыл, 117 мың тонна май­лы дақыл, 710 мың тонна картоп, 235 мың тонна көкөніс жиналуы керек.

аып

Суретті түсірген – Рафхат ХАЛЕЛОВ

«Бұған дейін жергілікті диқандар құрғақшылыққа байланысты облыста төтенше жағдай режімін жариялауды бірнеше мәрте сұрап келген еді. Бұл мәселенің шешімін Үкімет деңгейінде, Ауыл шаруашылығы министрлігі шығаруы керек. Қыркүйек айының жаңбырлы болуынан қазір жердің бәрі суға тойды. Әрине, мал шаруашылығы үшін ол жақсы. Алайда астық шаруа­шы­лығында қиындықтар туындап отыр. Шабыл­маған егістіктерді арамшөп, жусан басып, орақ науқанын ойдағыдай өткізу­ге кедергі келтіріп жатыр. Кейбір аудандардағы шаруалар мұндай егістік­терді орудан жүрексініп отыр. Дәнді дақыл жиналғанымен, оның ылғал­дылығы жоғары болады. Табиғатқа әмір жүр­мейді. Біз өз тарапымыздан шаруа­ларға көмек көрсетіп, қосымша көлемде бағасы арзан трактор отынын бөлуге министрлікке өтінімдер жолдадық», дейді маман.

Қазіргі уақытта Павло­дар облысы бойынша құрғақ­шы­лықтан 167 шаруа­шы­лық­тың зардап шеккені мәлім болып отыр. Олар жалпы аума­ғы 187 мың гектар егінді есеп­тен шығаруды сұраған. Яғни бұл егістіктер жазда ыл­ғал жетіс­пеу­шіліктен күйіп кетті. Оның 153 мыңы дәнді да­қыл болса, 4 мыңы – майлы дақыл­дар.

«Қырсық бір айналдырса, шыр айналдырадының» кері келіп тұр. Өткен аптадағы шуақ­ты күндер диқандарға орақ науқанын біраз алға жыл­жы­туға септігін тигізген еді. Алайда соңғы күндері нөсер жаңбырлар жиын-терімді тағы баяулатып тастады. Соңғы мә­ліметтерге сүйенсек, облыс бо­йынша дәнді дақылдардың 39 пайызы жиналып, 37 па­йызы бастырылған. Егін өсірушілер жаздағы аптап ыстықтан би­дай­дың тым ерте піскенін, алай­да күзгі жаңбыр оның бо­­йындағы ылғалды арттырып жібергенін айтады. Бұл да­­­қыл­дың сапасын азайтып, оның қамырлық көрсеткішін де төмендетуі ықтимал.

Астықты аудандар арасында қазіргі күні Железин ша­руалары орта есеппен 6,2 центнер астық жинап жатыр. Сол­түстікте орналасқан тағы бір өңір – Ертісте гектарынан – 3,3, Павлодар ауданында – 3,5, ал Шарбақты ауданында 4 центнерден айналуда. Сайып келгенде жиын-терімнің об­лыстағы орташа көрсеткіші гек­тарынан 4,5 центнерден ас­пай тұр. Аймақта жалпы аумағы 941 мың гектардан астық­ты дәнді дақылдар және бұршақ тұқымдас дақылдар жиналуы керек. Бүгінге дейін оның небәрі 362,8 мың гектары орылды. Дәл қазіргі екпін жалғаса берсе, орақ жұмыстары шамамен 5-10 қазанға дейін жалғасады деп күтілуде.

Мамандардың айтуынша, егіс аумағы үлкен шаруа­шы­лықтар жиын-терімнің түрлі әдіс-тәсілдерін енгізуге көш­кен. Яғни жаңбырдан соң дегдіп қалған аумақтарды бір бөлек, әлі ылғалы мол жерлерді бөлектеп ору жүргізілуде. Егін­нің ұйысып шыққан кейбір жерлерінде астықты бастыруды тікелей жүргізуге де болады. Технологияға сүйенсек, егер дәнді дақылдың ылғалдылық көрсеткіші 12 пайыз болса, оны комбайнмен бірден ша­уып алып, соңынан кептіргіште жеңіл ғана кептіріп алуға болады. Ал егер егістіктегі ылғал одан жоғары әрі арамшөп қау­лап кеткен болса, шаруалар бөлектеп, жеке-жеке шабады. Одан соң жиналған астықты жақсылап кептіру керек. Бұл қосымша шығынды, көп мөл­шер­де жанар-жағармайды қа­жет етеді. Астық сапасын сақ­тай­мын десе, диқанда одан басқа жол жоқ.

Керекулік диқандар арзан әрі сапалы картобымен де мақ­тана алатыны елге мә­лім. Өкінішке қарай, оны жинау жұ­мыстары да саябырсып, бүгін­де барлық егістік жер­­дің 33 пайызында ғана жұ­мыс­тар жүргізілген. Жалпы, көлемі 262 мың тонна екінші нан жиналыпты. Гектарынан 317 центнер көрсеткіш көрсеткен картоптың биылғы шығымы жаман емес деп отыр шаруалар. Топырақта ылғалдың көп болуы қазып алын­ған түй­нек­тер­ді кептіруге көп күш пен уа­қытта қажет етеді. Көкөніс өсі­ру­шілер де осын­дай қиын­дыққа ұрынып отыр­ғаны бай­қа­лады.

 

Павлодар облысы