Байқау • 12 Маусым, 2024

Жаһан балетінің жарқылы

22 рет
көрсетілді
9 мин
оқу үшін

Елорда төрінде мамыр айында шымылдығы түріліп, шілдеге дейін жал­ғасатын бірегей өнер думаны – «Опералия-2024» халықаралық музыкалық фестивалі жарқын бағдарламасымен көрерменін қуантып келеді. Соның бірі – «Астана опера» сахнасында өткен жұлдызды гала-кеш. Айтулы шара әлемдік деңгейдегі көптеген үздік орындаушылардың басын қосып қана қоймай, классикалық және заманауи туындылар ұлттық қойылымдармен жарасымды үйлесім тапқан тамаша бағдарлама ұсынды.

Жаһан балетінің жарқылы

Иә, дәстүрге сай фестиваль ұйым­­дас­­тырушылары жыл са­йын жаңа ұлттық өнер ­туындыларын көрермен назарына ұсы­нып, бағасын алып келеді. «Опера­­лия» қатысушылары биыл да сол әдеттен танбады. Жарқын қойылым­дар мен жа­ңашыл музыка –– көпшілік көрер­мен үшін тамаша тарту болғаны сөзсіз. Соның ішінде әсіресе екі премьера бекзат өнер жанкүйерлерінің айрықша назарын аударды. Оның бірі – «Тұран» этно-фольклорлық ансамблінің музыкасына қойылған Анвара Садықова мен Алмат Шәмшиевтің хореография­сын­дағы «Жәрмеңке» балеті. «Жәрмең­ке­дегі» жарқын әрі колориттік көрініс хал­­қымыздың ұлттық құндылықтарын ұлық­тап, еліміздің бай мәдени дәстүрін жан-жақты қырынан шебер бейнеледі. Сондай-ақ Анвара Садықованың «Steppe Sons» альтернатив-фолк тобының музыкасына қойған «Сарматтық абыз әйел» атты тағы бір жаңа нөмірін Әмина Кисембае­ва мен балет әртістері кемеліне келтіре орын­дады. Айтулы би көрермен ара­сын­да үлкен сілкініс туғызып, көпші­лікті бей­не­лердің тереңдігімен һәм айрық­ша маз­мұндық мәнімен таңғалдырды. Ұйым­дастырушылардың айтуынша, тама­ша туынды алдағы XII маусымда «Аста­на опера» театрының балеттік гала-бағ­дар­­ла­маларының афишаларынан орын алады.

Жалпы, опера мен балет өнерінде қытайлық әртістер сапарға сараң, ел ара­лап жиі жүре бермейтін, шақырған халық­аралық шараларға көп келе бер­мей­тін меймандардың қатарынан саналады. Сондықтан болса керек, олардың өнер көрсетуін балетті бағалайтын жан­дар тағатсыздана күтті. Әсіресе Ляо­нин балетінің премьері Чжан Хайдун (Ляо­нин провинциясының «Ең сымбатты жастар» атағының иегері) мен оның серігі Ляонин балетінің солисі Сунь Хуэй­синьнің орындауындағы Мариус Пе­типаның хореографиясындағы Петр Чайковскийдің «Аққу көлі» балетінен па-де-дені лық толы зал зор қошеметпен қар­сы алды. Талғампаз көрерменнің құр­меті орынды. Себебі бұл кеште қытай­лық әртістер балет өнеріндегі техникалық мінсіз тазалық пен эмоциялық тереңдікті асқан шеберлікпен паш ете білді.

Бұдан бөлек, Чжан Хайдун мен Чжан Юйи Эцио Боссоның музыкасына қойылған Патрик де Бананың хо­рео­­графиясындағы «Skydance» нөмі­­рін орын­дады. Театр репертуарын­да жү­ре­тін «Дала үні» балетінің арқа­­сын­да ­ел­ордалық көпшілік бұл балет­мейс­тер­дің еңбегімен жақсы таныс. Оның бұл нөмірі көрермендерді өзінің эмо­циялық қанықтығымен және бірегей хореографиялық шешімдерімен баурап алды.

Сонымен қатар елорданың балеттік афишасында таныстырылмаған тың туын­дылар да көпшіліктің қызығушылы­ғын оятты. Мұндай мінсіз туындылар­дың көшін ресейлік өнерпаздар алып келген Хольгер Симон Паулидің музыкасына қойылған Август Бурнонвиль­дің хореографиясындағы «Брюггедегі жәр­меңке» балетінен па-де-де бастайды. Оны «Орал операның» примасы мен пре­­­мье­рі Елена Воробьева («Үздік әйел рөлі» аталымындағы «Золотая мас­ка» ұлт­тық театр сыйлығының лау­реаты) және Алексей Селиверстов («Михайловский театрының Гран-при», Ресейдің Дельфий жас­тар ойындарының, Берлиндегі «Tan­zolymp» халықаралық фестивалінің лау­реаты) таныстырды. Орындаушылар кейіптеген бейнелер соншалықты жеңіл әрі нәзік сомдауымен көрермендерді таң­ғалдырды. Талантты әртістер тандемі Бур­нонвильдің мәнері мен дәуір рухын дәл жеткізе білді.

Бишілер таныстырған заманауи хо­рео­графиялық жұмыстар да бағдар­ла­мадан маңызды орын алды. Атап айт­сақ, Антонио Вивальдидің музыка­сына қойылған Антон Пимонов­тың хорео­графиясындағы Елена мен Алек­сейдің «Baroque» дуэті мұң мен сырға толы романтика һәм драмаға толы әуез­ділігімен көрерменін бірден баурап ал­ды. Бұл әлбетте ұлы композитордың айрықша сезімталдығын көрсетіп қана қоймай, тандемнің талантын да танытқан тың туын­ды болғаны сөзсіз.

– Август Бурнонвильдің «Брюгге­де­гі жәрмеңке» балетінен бірінші болып та­ныстырған па-де-деміз Дания балетінің репертуарына тиесілі. Біздің елде ол тек Екатеринбург сахнасында орындалады. Қойылымды Дания корольдік балетінің бұрынғы бишісі, қазіргі кезде олардың көркемдік жетекшісі болып жүр­ген Николай Хьюббе алып келді. Ол Бурнонвиль стилін орындау техника­сын керемет меңгерген және оны дәл солай ­тамаша жеткізе біледі. Бұл па-де-де әдеттегі клас­сикалық па-де-деден таңғалдырар­лық жеңілдігімен, жинақылығымен және дәу­лес­керлігімен ерекшеленеді. Сондай-ақ оның айрықша қыры қолдардың өзгеше стильдегі қимылы болып табылады. Мәселен, классикалық балетте қол­дың дайындық позициясы төменге қарай бағытталса, Бурнонвильде олар сәл көтеріңкі болады. Бірінші және дайындық позицияларының арасында тұрады, ал дене кішкене алға шығады. Егер астаналық көрермендер осыған дейін «Сильфида» балетін көрсе, онда олар бұл қолтаңбаны бірден таныды ғой деп ойлаймын, – деп ағынан ақтарылған Елена Воробьева әсерлі әңгімесін әрі қарай жалғады. – Бағдарламадағы келесі нөмір – бұл біздің балетмейстеріміз Антон Пимоновтың нөмірі. Біз оны арнайы сіздердің гала-концерттеріңіз үшін да­йын­дадық. Антонның сөзінше, бұл дуэт ком­позиторға және классикалық биге деген құрметтің белгісі болып табылады. Шын мәнінде, нөмір сюжетсіз, абзалында оны көңіл күйдің көрінісі десек дұрыс болар. Ол бір-біріне рухани жақын екі адамның диалогін көрсетеді. Аталған шығармалар бір-біріне ұқсамайды, десе де оларды көп нәрсе біріктіреді. Туын­дының хореографиялық мәтіні таза классикаға негізделген. Аяқтардың қозғалысы үйреншікті классикалық паны орындайды, ал дененің жоғары бөлігі – қолдар мен иықтар әуенмен бірге қоз­ғалып, мәнерлі бейнелер жасайды. Бұл жай қимылдар ғана емес, сонымен бірге дененің жоғары бөлігін хореографияның әндетуші, сөйлеуші бөлігіне айналдыратын иілімді, қалқымалы, тербелмелі қозғалыстар, – деп қорытындылады балерина.

Ал жерлестеріміз София Әділханова мен Данияр Жұматаев орындаған Август Бурнонвильдің хореографиясын­дағы Герман Левенскольдтың «Сильфида» ба­летінен үзінді, сондай-ақ Қазақстан­ның еңбек сіңірген қайраткері Айгерім Бекетаева мен Диас Құрманғазы­­ның орындауындағы Адольф Аданның «Корсар» балетінен па-де-де секілді клас­­с­икалық нөмірлер «Астана опера» әр­тіс­­терінің шеберлігі мен олардың клас­си­калық балет рухын жеткізе алатын қабі­лет­терін айшықтады. Кештің жарқын дуэттерін де атап өтпеске болмайды, олар­дың қатарында Анастасия Заклин­ская мен Ғалымжан Нұрмұхаметтің шебер орындауындағы Раймондо Ребектің хореографиясындағы «Бетховен – Мәң­гілік – Махаббат» балетінен дуэт бар.

Кештің шарықтау шегі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Мәдина Өнербаева мен Бақтияр Адамжанның өнер көрсетуі болды десек, титтей де артық айтпағанымыз. Талантты жұп Мариус Петипа мен Александр Горскийдің хореографиясына қойылған Людвиг Мин­кустың «Дон Кихот» балетінен Гранд-паны ұсынды. Зал әртістерге дарындары мен жоғары кәсібиліктері үшін алғыс білдіріп, оларды ду қол шапалақпен қарсы алып, шығарып салды.

«Астанаға жолай соққан едім, «Опе­ралия» фестивалі аясында гала-балетке тап болғаным мұндай керемет болар ма! Тамаша орындаушылардың әрбір қимылының әсемдігі алғашқы минутынан бастап соңғы минутына дейін баурап алды. Жас маэстро Элмар Бөрібаевтың жетекшілігіндегі оркестрдің үні қуатты әрі үйлесімді шықты, ал әртістер ерекше шеберлік пен әсемдікті паш етті. Бүкіл кеш бойы зор әсерге бөлендім, нөмірлер таңғалдырды, ұйымдастыру жағы да өте жақсы», деп алған әсерімен бөлісті Павлодардан келген көрермен Лилия Касаткина.

Балеттік феерияны «Астана опера­ның» XI театр маусымында танымал болған «Ruh» ұлттық нөмірі аяқтады. Оны «Hassak» этно-фольклорлық ансам­блі­нің «Аманат» музыкалық композиция­сына хореограф Сұлтанбек Ғұмар қойған болатын. Музыкатанушылар бұған дейін де айтулы жұмыстың стилін заманауи қазақ балетінде жаңа бағытқа айналуы мүмкін екенін бірнеше мәрте атап өт­кен еді. Мамандардың қырағы көзі қалт жі­бермепті. «Ruh», шын мәнінде, жаһан жауһарларын бір сахнаға жинаған жар­қын кеште ұлттық рухымызды көтер­ген бірегей туынды болды.

«Опералиядағы» озық шығармалар шеруі әлбетте мұнымен шектелмей­­ді. Алда әлі талай тамаша да тың туындылар талғампаз көрерменін қуантуға асық.