![Қай команданың көші ілгері?](/media/2024/08/22/paridg-olimpiadasy-qay-komandanynh-koshi-ilgeri-1.jpg)
Габриэль Томас
Спорт падишасы – жеңіл атлетика
Жеңіл атлетиканы «Спорт падишасы» деп бекер атамағаны анық. Спорттың бұл түрінде бақандай 48 жүлде жиынтығы сарапқа салынады. Осы жайттың өзі қай мемлекеттің атлеттері мықты болса, жалпыкомандалық есепте солардың көш бастайтынын аңғартса керек. Иә, Парижде дәл солай болды. Әйгілі «Стад де Франс» стадионында ұйымдастырылған аламанда АҚШ құрамасы айқын басымдықпен жеңіске жетті. Олар 34 (14 алтын+11 күміс+9 қола) жүлдеге қол жеткізді. Ең көп алтынды Габриэль Томас олжалады. 27 жастағы Атлантаның аруы 200 метрге жүгіруде, 4х100 бен 4х400 метрлік эстафетада шашасына шаң жұқтырмады. Рай Бенджамин мен Сидни Маклафлин-Леврон екі реттен топ жарды. Міне, америкалықтардың жеңіп алған 14 алтынының тең жартысы осы үш желаяқтың еншісінде.
Кенияның «қара маржандары» 11 рет (4+2+5) жеңіс тұғырына көтерілді. Бұл жүлделердің барлығы да желмен жарысқан желаяқтардың еншісінде. 24 жастағы Беатрис Чебет 5 000 және 10 000 метрлік қашықтықта дара шықты. Қалған екі алтынды Эммануэл Ваньоньи (800 метр) мен Фейт Кипьегон (1 500 метр) қоржынға салды. Сондай-ақ Канадаға – 5 (3+1+1), Нидерландқа – 6 (2+1+3), Испанияға – 4 (2+1+1), Норвегияға 3 (2+1+0) жүлде бұйырды. Соңғы төрт командаға қарағанда Ұлыбританияның туы биікте жиі желбіреген еді. Олар 10 (1+4+5) медальға иелік етті. Алайда алтынның аздығынан Тұманды Альбион елінің өрендері жалпы есепте жетінші орынды қанағат тұтты.
Америкалық Райан Краузер балға лақтырудан қатарынан үшінші Олимпиадасында қарсылас шақ келтірмеді. Нидерландық Фемке Бол Парижде толық медальдар жиынтығын жиып алды (4х1 400 аралас эстафета – алтын), (4х1 400 эстафета – күміс, 200 метрге жүгіру – қола). Сырықпен секіруші грекиялық Арман Дюплантис (6,25 метр) пен 400 метрге кедергілер арқылы жүгірген америкалық Синди Маклафлин-Леврон әлемдік рекордты (50,37 секунд) жаңартты. Жюльен Альфред (100 метр) Сент-Люсияға, Летсиле Тебого (200 метр) Ботсванаға төртжылдықтың басты додасының алғашқы алтынын сыйлады.
Кезінде Пәкістанның көгалдағы хоккейшілері аталған жарыстың жеңімпазы атанғаны көзіқарақты оқырманның есінде болар. Ал жекелеген спортшылар арасынан тұңғыш Олимпиада чемпионы атану бақыты найза лақтырушы Аршад Надимге бұйырды. 4х400 метрлік эстафетада АҚШ құрамасы мәре сызығын бірінші болып қиып өтті. Жеңімпаз команданың сапында 16 жастағы Куинси Уилсон өнер көрсетті. Оның есімі Олимпиада чемпионы атанған ең жас жеңіл атлет ретінде спорт шежіресіне жазылды.
Аталған жарыста 43 мемлекеттің өкілдері олжаға кенелді. Өкінішке қарай, Парижде таратылған 145 медальдың бірде-біреуі Қазақстан спортшыларына бұйырмады. Кезінде жеңіл атлеттер жарысында Ольга Шишигина алтын, Дмитрий Карпов қола және Ольга Рыпакова толық жүлде жиынтығын жеңіп алып, барша жанкүйерді қуантқан еді. Қазір жерлестеріміз не жүгіре, не секіре, не темір-терсекті алысқа лақтыра алмайтындай дәрежеге жетті. Өкінішті-ақ!
Жүзуде де АҚШ алдына жан салмады
Жүзуде 37 медаль жиынтығы сарапқа салынады. Бұл жарыста да АҚШ-тың асығы алшысынан түсті. Олар 28 (8+13+7) жүлде олжалады. Түрлі тәсіл арқылы түрлі қашықтыққа жүзген Калеб Дрессел, Кэтл Ледеки, Торри Хаск, Кейт Дугласс, Рейган Смит және Гретчен Уолш екі реттен өз елдерінің әнұранын шырқатты. Жалпы есепте екінші орынды еншілеген Аустралияның қоржынында 19 (7+9+3) жүлде бар. Франция (4+1+2), Канада (3+2+3) және Мажарстан (3+1+1) ТОП-5 команда қатарына қосылды. Аустралияның аруы Молли Грейс О’Каллаган мен канадалық Саммер Макинтоштың үш мәрте мерейі үстем болса, қытайлық Пань Чжаньлэ, ұлыбританиялық Джеймс Гай, швециялық Сара Фредрика Шёстрём, аустралиялық Ариарн Титмус пен Кейли Маккиоунның екі рет жұлдызы жанды.
Париж Олимпиадасының басты қаһарманы ретінде франциялық Леон Маршанның есімі аталды. Оған ешкімнің де дауы жоқ. 22 жастағы Тулузаның тумасы 200 метрге баттерфляй мен брасс және 200 бен 400 метрге кешенді әдістермен жүзуде жеңімпаз атанса, 4х100 метрлік эстафеталық сайыста үшінші орынды еншіледі. Барлығы – 4 алтын мен 1 қола. Францияның бас шаһарында өткен байрақты бәсекеде Маршанның алдына ешкім түсе алмады. Бұған қоса Леон 200 метрге кешенді жүзуде төрткүл дүниенің теңдессізі Майкл Фелпстің рекордын 0,17 секундқа жаңартты. Ал медальдар саны жағынан Юйфэй Чжан бәрінен озды. Түрлі қашықтықта бақ сынаған 26 жастағы Қытай спортшысы 1 күміс пен 5 қоланы еншіледі. Барлығы – 6 жүлде.
2016 жылы Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өткен Олимпия ойындарында Дмитрий Баландин 200 метрге брасс әдісімен жүзуде айды аспанға бір-ақ шығарып, елімізге бас жүлде әперген еді. Оған дейін спорттың бұл түрінде бірде-бір отандасымыздың бағы жанған жоқ еді. Парижде біз Әділбек Мусинге сенім арттық. Бірақ Баландиннің ерлігін қайталауға қандасымыздың шама-шарқы жетпеді.
Өзге сайыстарда кімдер озды?
Олимпия ойындарында велоспорттан – 22, күрес түрлерінен – 18, байдарка мен каноэ есуден – 16, нысана көздеу мен дзюдодан – 15, спорттық гимнастика мен академиялық есуден – 14, бокстан – 13, семсерлесуден – 12, ауыр атлетика мен желкенді спорттан 10 жүлде жиынтығы сарапқа салынды. Осы спорт түрлерінде табысты өнер көрсеткен командалардың жалпы есепте жоғарылауына жақсы мүмкіндік туындайды. Дамыған мемлекеттер осыған айрықша мән береді.
Кезінде велоспортта Александр Винокуровтың даңқы дүркіреді. Ол 2000 жылы Сиднейде күміс алса, 2012 жылы Лондонда алтын медальды мойнында жарқыратты. Ал оның ізбасары Алексей Луценко Парижде қалың топтың арасында қалып қойды. Осы орайда елімізде «Астана» деп аталатын кәсіпқой велоклубтың барын естеріңізге салайық. Мемлекеттік бюджеттен оған қыруар қаражат жұмсалып келеді. Аталған команда мүшелерінің жалақысы өзге спорт түрлері өкілдерінің түсіне де кірмеген. Сол клубтың сапында өнер көрсеткен бірқатар легионер әр жылдары «Тур де Франс» пен «Вуэльта» секілді мәртебесі жоғары жарыстарда топ жарды. Бірақ одан Қазақстанға келіп-кетері жоқ. Отандық велоспортты дамыту дұрыс жолға қойылса, осындай бейшара күйге түспейтін едік. Ал онда бізге «Астана» клубын қаржыландырудың не керегі бар? Әлде бұл тек ақшаны оңды-солды шашу ма? Алдағы уақытта ел спортын басқарып отырған азаматтар осы мәселеге назар аударса екен.
Велоспортта Франция (3+3+3), Нидерланд (3+3+1), Аустралия (3+2+3), АҚШ (3+2+1), Ұлыбритания (2+5+4), Жаңа Зеландия (2+2+1) және Бельгия (2+0+3) құрамалары жақсы нәтиже көрсетті. Жекелеген велошабандоздар арасында 27 жастағы жасыл құрлық жүйрігі Харри Лаврейсеннің шоқтығы биік болды. Ол үш алтын олжалады. Бельгиялық Ремко Эвенепул мен нидерландық Рой ван ден Берг екі реттен дараланды.
Ескек есуден нәтижелеріміз жылдан-жылға төмендеп барады. Желкенді спорт елімізде жоқтың қасы деуге болады. Семсерлесуде аяқ алысымыз жаман емес. Францияның бас шаһарында жігіттеріміз барын салып айқасты. Алайда соның өзі үздіктер қатарынан көрінуге жеткіліксіз болды. Спорттық гимнастикада ілгерілеу бар. Бұған дейін Әлем кубогінің кезеңдік сайыстарында сан мәрте дараланған Нариман Құрбанов Парижде жерлестеріне медальдың сыңғырын естіртті. Нысана көздеуден үзіліп қалған дәстүрімізді Александра Ле мен Ислам Сәтбаев жалғады. Олар қолаға қол созды. Қазақстанда академиялық есу мен желкенді спорттың даму барысы тым баяу.
Ауыр атлеттердің қазіргі жай-күйі жанға батады. 2005–2016 жылдар аралығында еліміз әлемдегі көшбасшы командалардың бірі әрі бірегейі еді. Республикалық федерацияның тізгінін Қайрат Тұрлыханов ұстап, кеңесші бапкер ретінде Түркиядан Энвер Түркілери шақырылған тұста отандық зілтеміршілер толағай табысқа қол жеткізді. Олимпия ойындары мен дүниежүзілік додаларда тау көтерген толағайлар түрлі түсті медальдарды «күреп» алды. Кейіннен басшылар Тұрлыхановты орнынан алды. Соған налыған Түркілери еліне кетті. Олардың ел спортына сіңірген талай жылғы ерең еңбегі ескерілмеді. Есімдері аталған азаматтармен бірге қазақ ауыр атлетикасының басынан бағы ұшты. Содан кейін-ақ жұлқынып тұрған жерлестеріміз бірінен кейін бірі допингпен ұсталып, түрлі мерзімге спорттан шеттетілді. Сондай келеңсіздіктер салдарынан кезінде даңқы төске өрлеген Қазақстанның ауыр атлеттері Париж Олимпидасының бірде-бір жолдамасына иелік ете алмады.
Жоғарыда аталған спорт түрлерінен Париж Олимпиадасының ТОП-5 командасы: ескек есуден – Жаңа Зеландия (4+0+0), Аустралия (3+1+1), Германия (2+2+2), Қытай мен Чехия (2+0+0). Сена жағалауында ескекші Лиса Кэррингтон (Жаңа Зеландия) үш қашықтықта алдына жан салмады. Сөйтіп, ол Олимпиададағы алтындар санын 8-ге жеткізді. Джексика Фокс (Аустралия), Якоб Шопф (Германия) және Алиша Хоскин (Жаңа Зеландия) екі мәрте сондай көрсеткішке қол жеткізді.
Нысана көздеуден – Қытай (5+2+3), Оңтүстік Корея (3+3+0), АҚШ (1+3+1), Италия (1+2+1), Ұлыбритания (1+1+0). Мергендердің «майданында» Шэн Лихао (Қытай) екі рет теңдессіз деп танылды.
Спорттық гимнастикадан – АҚШ (3+1+5), Жапония (3+0+1), Қытай (2+5+2), Филиппин (2+0+0) және Бразилия (1+2+1). Әдемілік пен әсемдікке негізделген бекзада өнерде Симона Байлз (АҚШ) және Дайки Хасимото мен Синносукэ Ока (Жапония) жасындай жарқылдап, бас жүлденің үшеуін өз қоржындарына салды.
Академиялық есуден – Нидерланд (4+3+1), Румыния (2+3+0), Ұлыбритания (2+2+4), Жаңа Зеландия (2+2+1), Ирландия, АҚШ және Германия (1+0+1).
Ауыр атлетикадан – Қытай (5+0+0), Болгария мен АҚШ (1+0+1), Индонезия, Болгария және Грузия (1+0+0). Аса ауыр салмақта сынға түскен грузиялық зілтемірші Лаша Талахадзе үш дүркін Олимпиада чемпионы атанып, түркиялық Наим Сулейманоглу мен Халил Мутлу, грекиялық Пиррос Димас пен Акакиос Какиашвилис және қытайлық Люй Сяоцзюньнің көрсеткішін қайталады. Егер бұл дүлей күш иесінің жасы енді ғана 30-дан асқанын ескерсек, Қап тауы қабыланы 2028 жылы Лос-Анджелесте жоғарыда есімі аталған саңлақтардан озуы мүмкін.
Семсерлесуден – Жапония (2+1+2), АҚШ (2+1+1), Оңтүстік Корея (2+1+0), Гонконг (2+0+0) және Франция (1+4+2). Нояндар сайысында Ли Кифер (АҚШ) мен О Сан Ук (Оңтүстік Корея) екі жаттығу бойынша жеңіске жетті.
Боксқа да, күреске де көңіліміз толмады
Бокс пен күрес – елімізде халықтың ерекше құрметі пен зор сүйіспеншілігіне бөленген спорт түрлері. Тәуелсіздік алған кезден бері Олимпиадада ең көп олжаға кенелген – былғары қолғап шеберлері. 1996-2021 жылдар аралығында жуан жұдырықты жігіттеріміз 22 жүлде (7 алтын, 7 күміс, 8 қола) алды. Оған қыздардың табысын қосыңыз. Ең үздік боксшыға тиесілі Баркер кубогін үш мәрте төбемізге көтердік. Бірақ кейінгі екі Олимпиададағы көрсеткішіміз еш сын көтермейді. Токиода қос қоланы қанағат тұтсақ, Парижде бір күміс пен бір қола жеңіп алдық. Бокстың дамуына барынша жағдай жасалып, миллиондаған қаржының құйылып жатқанын ескерсек, жерге кіріп кететіндей масқара жағдай.
Салыстырмалы түрде алсақ, Өзбекстан бес алтын алып, командалық есепте жеке-дара көш бастады. Осыдан сегіз жыл бұрын Рио-де-Жанейрода да олар алдына жан салмаған еді. Францияға Қырғызстаннан бір ғана боксшы барып, соның өзі финалға дейін жетті.
Грек-рим күресінде Иран мен Жапония құрамалары керемет нәтиже көрсетті. Парсы елі пехлевандары 2 алтын, 1 күміс және 1 қоланы олжалады. Күншығыс елінің өрендері бас жүлденің екеуін өз қоржынына салды. Үшінші орында – Куба. Бостандық елінің балуандары 1 алтын мен 2 қоланы еншіледі. Қырғызстанның өзі үш қола алды. Қазақ елі «классиктерінің» абыройын Демеу Жадыраев құтқарып қалды. 35 жастағы ардагер балуанның бұл күмісін барша жанкүйер алтынға балады.
Еркін күресте Жапония құрамасы 2 алтын мен 1 күміс олжалап, жалпыкомандалық есепте көш бастады. Екінші және үшінші орында – Грузия мен Өзбекстан. Қап тауы қырандарының 1 алтыны мен 1 күмісі, «ала тақиялы» ағайындарымыз 1 алтыны мен 1 қоласы бар. Бесінші сатыға Болгария мен Бахрейннің балуандары жайғасты. Бұл елдің беткеұстарлары бір-бір реттен жеңіс тұғырының ең биігіне көтерілді. Ал қазақтарға жалқы жүлде де бұйырмады.
Әйелдер күресіндегі алты алтынды Жапония мен АҚШ өзара бөлісті. Күншығыс елінің сұлулары төрт салмақта топ жарса, екі алтынды америкалықтар иеленді. Ал Қазақстанның бірде-бір бұрымдысы Парижде бой көрсеткен жоқ. Себебі олардың барлығы да іріктеу сындарында сүрінді. Бұл жағдай да жанымызға батты.
Дзюдошылар додасында Жапония (3+2+3), Франция (2+2+6), Әзербайжан (2+0+0), Грузия (1+2+0) және Бразилия (1+1+2) балуандарының бағы жанды, Қазақстан да көштен қалған жоқ. Елдос Сметовтің алтыны мен Ғұсман Қырғызбаевтың қоласы арқасында жетінші орынды иелендік. Осы жарыста бойы 204 см, салмағы 150 кг тартатын Тедди Ринер Олимпиаданың бесінші алтынын мойнында жарқыратты. Оның үшеуін «Қонжық» жекелеген сайыста жеңіп алса, екеуін командалық бәсекеде еншіледі. Одан бөлек, Ринердің тағы екі қоласы бар.
Тағы кімдер озды?
Қалған спорт түрлеріне келер болсақ, Қытай суға секіру (8+2+1), үстел теннисі (5+1+0), бадминтон (2+3+0), синхронды жүзу (2+0+0) және теннистен (1+1+0) өткен жарыстардың жалпы командалық есебінде алдына жан салмады. Оңтүстік Корея садақ ату (5+1+1) мен таеквондода (2+0+1), Ұлыбритания үшсайыс (1+0+2) пен батутта секіруде (1+0+0), Сербия мен Испания ватерполда (1+0+0), Франция мен Испания волейболда (1+0+0), Бразилия мен Швеция жағажай волейболында (1+0+0), Дания (1+0+1) мен Норвегия гандболда (1+0+0), АҚШ пен Жаңа Зеландия гольфта (1+0+0), Қытай мен Германия көркем гимнастикада (1+0+0), Франция мен Жаңа Зеландия регбиде (1+0+0), Мысыр мен Мажарстан қазіргі бессайыста (1+0+0), Испания мен АҚШ футболда (1+0+0), Канада мен Жапония брейк-данста (1+0+0), Германия ат спортында (4+1+0), Жапония скейтбордингте (2+2+0), АҚШ баскетболда (2+0+0), Нидерланд көгалдағы хоккейде (2+0+0), Польша құзға өрмелеуде (1+0+1) және Франция серфингте (1+0+1) ең үздік нәтиже көрсетті.