Ерлік ешқашан ескірмейді

Жеңіс оңай келген жоқ. Жеңіс аға ұрпақтың ержүрек батырлығымен, ерлік жігерімен келді. Жеңіс тылда еңбек еткен әрбір азаматтың маңдай терімен келді. Жыл өткен сайын кешегі соғыс зардабы алыстағанымен, сол бір сұрапыл жылдар халық жадында мәңгілік сақталып қалмақ. Өйткені, елімізде соғыс оты айналып өтпеген отбасы жоқ десе де болады. Бүгінгі таңда Жамбыл облысында 253 соғыс ардагері мен 12 соғыс жесірі, 2334 теңестірілгендер және 8311 тыл еңбеккері тұрады. Ал Жеңістің 70 жылдығына орай облыстық ішкі саясат басқармасы мен «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының ұйымдастыруымен «Қамқорлық және денсаулық» атты автокеруен жолға шықты. Басты мақсат – «Жеңіске тағзым!» атты акция аясында жанқиярлық ерліктерімен Жеңіске үлес қосқан соғыс ардагерлері мен тыл еңбеккерлерін құрметтеу, хал-жағдайларын біліп, денсаулығына көңіл бөлу. Әрбір соғыс және тыл ардагерлерінің үйлеріне барып, оларға кешенді түрде медициналық көмек көрсету, шипажай, емдеу орындарына жолдамалар беру, тұрғын үйлерін жөндеу жұмыстарына қатысты өзекті жағдайларды анықтау. Сондай-ақ, қажет болған жағдайда ауруханада емдеу. Оралхан ДӘУІТ, «Егемен Қазақстан».

15 жасында мұғалім болған...

Біз балалығымызды ересектікке айырбастадық, дейді қарт ұстаз,

тыл ардагері Ахай АХМЕТОВА Міне, Маңғыстау ауданының орталығы – Шетпе ауылында тұратын Ахай Ахметова деген­ қарт ана осылай деп тол­­­ғанады. Оның жасы биыл сексен­нің жетеуінде. «Сыры кетсе де, сыны кетпеген» дегендей, сөзі пысық, қара сөзге шешен, қимылы да ширақ. Яғни, Ахай – сонау Ұлы Отан соғысы жылдарының қиындығын көзбен көрген көнекөз қариялардың бірі. Ол кісі неміс-фашистері елімізге тұтқиылдан опасыздықпен ша­буыл жасаған жылдың жазында Шайыр деген ауылдың мекте­бін­де жетінші сыныпты ғана бітірген он бес жасар қыз бала екен. Бірде оны ауданның білім беру саласы басшылары өздеріне шұғыл шақыртады. Олар бірден Ахайға қолқа салып, «елде мұғалімдер жетпей жатыр, осы Таушықтан үш айлық мұғалімдік курсты оқып, бізге көмек бер», деп өтініш тастайды. Сонымен, ол үш айлық курсты үздік бітіріп, Жыңғылды ауылына мұғалім болып келеді. Бастауыш сыныптарға сабақ бере бастайды. «Бас көтерер ер-азаматтар майданға кетіп жатыр. Мектеп балалары ашқұрсақ, жүдеу-жадау күйде оқып жүрді. Балалар да, мұғалімдер де үстеріне табылған бір нәрсені киіп сабаққа келетін. Бар болғаны бес-алты бөлмеден тұратын мектеп үйі қимен, тезекпен жылытылатын. Балалар күнделікті сабаққа отын-тезек арқалай келіп, сағаттар бойы дірдектеп оқитын еді. Оқулық жетіспеді, дәптер деген атымен болмады. Олар ескі-құсқы газет беттерінің шетіне жазатын. Ал сабақтан тыс кезде күні-түні майдандағы жуынгерлер үшін жүн қолғап, шұлық тоқитын. Арагідік оқушылардан құрылған «тимуршылар командасы» жағдайы қиын қариялар мен әскерилердің отбастарын қолдап, көмектесіп тұратын», дейді А.Ахметова әжей. Сол кезде мұғалім жетіс­­­­пе­ген­діктен, ол бірінші және үшінші сынып оқушыларын бір бөлмеде қатар оқытады екен. Сонда да балалардың сабаққа деген құштарлығы кемімепті. Олардың ішінде әкесіне ағасы майданда қаза тапқандықтан, сабақ үстінде өксіп жылап отыратын жетімдер де аз болмаған көрінеді. «Біз сондайларды жылы сөзімізбен желеп-жебеп, тіршілік толқынына еруге талпындырып отырдық. «Бұл – тек сенің отбасыңа ғана емес, ел басына күн туған қиын заман», деп жұбату сөздерімізді айтатынбыз. Иә, талай бір қилы заман өтті ғой», дейді Ахай әжей. Ол 1948 жылдан бастап мұ­ғалімдікті өзге мамандық­қа ауыс­­тырады. Сөйтіп, 1986 жылға дейін әртүрлі мекеме-кәсіп­орындарда есепші қызметін абырой­мен атқарады. Жұбайы марқұм Орыс­бай Нұрболатов екеуі ұла­ғатты ұл мен қыз өсірді. Бұл күндері немере-шөберелерінің ортасында бақытты ғұмыр кешуде. Оның омырауында «Тылдағы еңбегі үшін» және «Күміс алқа» медальдері жарқырайды. – Ұлы Жеңістің 70 жылдығын да көргелі отырмыз. Қашанда тілейтініміз тыныштық, ел бірлігі мен ынтымағы, – дейді қарт ана Ахай Ахметова. Аллаберген ҚОНАРБАЕВ, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Шетпе ауылы.

Өзек өртер өкініш

Ел газеті «Егемен Қазақстан­ның» биылғы жылғы №1 санында 1943 жылғы ақпанда Ста­линград қаласындағы трактор зауытын қайта қалпына келтіру жұмысына республикамыздан 88 қазақ қызы аттанғаны жазылған еді. «Жеңіс жаңғырықтары» атты бұл мақалаға орай осы 88 қыздың бірі, бүгінде Алматы облысы, Көксу ауданы, Балпық би ауылында тұратын Жанархан Диқанбаева апайдың балалары бірден редакцияға телефон соғып, хабарласқан соң біз кейуананың үйіне бардық. «Әке-шешемнен ерте айырылып, ағайымның қолында өстім. 1943 жылдың көктемінде 16 жасқа толғанымда Жаркент өңіріндегі Еңбекші кеңшарынан бірнеше қызбен бірге Көктал аудан­дық­­ комиссариатына шақыр­тыл­дым. Бірден тізімдеп, сол күні Сары­өзек стансасынан пойыз­ға отыр­ғызып, Ресейдің Кеме­ров облысы, Старокузнецк қала­сына­ ФЗО-ға оқуға алып кетті. Маған сол жерде сылақшының оқуын оқы­тып, үйретті. Не керек, темір­ден шеге кестіріп, сылақ сылатып маман­дығымызға әбден машықтандырған соң, эшелонға тиеп, Сталинград қаласына апарды. Сталинградтың іші астан-кестеңі шығып, бомба түскен жерлер опырылып шұңқыр болып, күл-қоқыс таудай үйіліп жатыр екен. Бізді қала шетіндегі Красноармейск зауыты­ның орнын тазалауға апарды. Құла­ған ғимараттың кірпішін іріктеп, өзге қоқысын бөлек сұрып­тап жүріп арасынан адам сүйегін де ұшыраттық. Есіміз шыға қор­қып, көз жасымызға ие болмаған кездеріміз қаншама. Тапсырма бойынша мәйіттердің жан қалталарынан құжаттарын шығарып алып, тиісті орынға өткі­земіз. Сол қиындыққа шыдамай және шошынып қаншама қыз қыр­шы­нынан қиылды. Әйтеуір Құдай сақтап ажалдан аман қалдық. 1946 жылы менімен бірге барған қыз­дарды елге қайтарды. Іздеушім жоқ бол­ғандықтан, мені Мариуполь қала­сындағы Азовстальстрой тре­сінің орнын тазалауға жіберді. Сол қалада 1946-1950 жылдары қара жұмыс істеп күнелтіп жүріп, тағдырдың жазуымен 1949 жылы әскери міндетін өтеп жүрген қазақ жігітіне тұрмысқа шықтым. Ол неміс тұтқындарын күзететін. 1950 жылы жұбайым қызмет бабы­мен Красноярск өлкесіне ауыс­ты­рылды. Көп кешікпей сол жер­ден елге оралдық. Қайтар жолда құжаттарымды ұрлатып алдым. Қазір сол құжаттарымның жоқ бол­ғандығынан, соғыс арда­гер­ле­ріне теңестірілу құқы­ғынан да айы­рылғанмын», – деді Жанар­хан Диқанбаева. Негізі, Сталинград қаласын­­­дағы «Азовстрой» зауыты­ның бастығына сол қаладағы №1 лагерь бөлімі бастығы­ның «Красно­ярс­кіге қызметі ауысты­рылған ішкі әскер саласының жұмыскері Кенжебек Диқанбаевтың әйелі, яғни сізде дайындаушы болып жұмыс істейтін Евгения (Жа­нархан-Женя-Евгения) Ко­пае­ваның еңбекақысын 28.Х. 1950 жылдан қалдырмай есептеп беруіңізді сұраймын», деп жазған тілдей қағаз қолда бар. Сондай-ақ, Жданов қалалық АХАЖ бөлімінен Кенжебек Диқанбаев пен Жанархан Копаеваға 1957 жылдың 26 нау­рызында №069882 неке туралы куәлік жазылып, әйе­ліне ерінің тегі берілген. Бала­лары ержетіп, анасы туралы қандай да бір дерек табылып қалар ма деген үмітпен Ресей қалаларының мұ­рағаттары мен зауыттарына сұрау­лы хаттарды жазғанымен, тек шы­ғарыпсалма жауаптар ғана келіпті. Жанархан Диқанбаева елге оралған соң 1953-1978 жылдары Алакөл ауданындағы Бірлік және Октябрдің 40 жылдығы ауыл­дарында бастауыш мектептерде еден жуушы болып жұмыс істеген. 1978 жылы «Еңбек арда­гері», 2010 жылы «1941-1945 ж.ж Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл» мерекелік медальдарымен­ марапатталған. Бар болғаны сол. Сөйтіп, тағдыр тәлкегіне түс­кен жан еріксіз жат жерге жі­беріліп, қабырғасын қайыстыра қара жұ­мыс істегенімен, өкініш­тісі сол, еңбе­гін растайтын еш құ­­жаты жоқ. Ең­бек майданында қалаларды тезде­тіп қалпына кел­тіруге шөкімдей ­болса да сеп­тігі тигенімен, Жеңіс күні ме­ре­кесінде бір ауыз жылы сөз, құттықтау ести алмай­тыны өкінішті, әрине. Нұрбол ӘЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан». Алматы облысы, Көксу ауданы, Балпық би ауылы.

Фотогалерея жасалады

Қазақстан Қарулы Күштерінің барлық әскери бөлімдерінде Ұлы Отан соғысы ардагерлері мен олардың әскери қызметші немере­лерінің фотогалереясы жасалады. Оған қоса «Мәңгі есі­міз­де» – «Память вечна» атты акция басталды. Аталған акция соғыстың бар сұмдығын өз көздерімен көрген және сол жылдардың оқиғаларын аға ұрпақтың әңгімелерінен естіп, білген қазақстандық бірнеше буынның басын қосады. Еліміз Қарулы Күштерінде Жеңістің 70 жылдығына орай Қа­рулы Күштердің – өңірлік қолбас­шылықтарының әскери қызмет­шілері мен олардың отбасы­ла­рын­дағы Ұлы Отан соғысы арда­герлерінің суреттері басып шыға­рылған фотогалерея жасалады. Аталған суреттер арнайы баннерлерге басылып, әскери бөлімдерде орнатылатын болады. Фотогалереяға майданда қаза тапқан, соғыстан кейінгі уақытта қайтыс болған, қазір арамызда жүрген ардагерлердің де суреттерін ұсынуға болады. Ардагердің суре­ті­ түр­лі-түсті немесе ақ-қара, мүм­­кінді­гінше жақсы сапада, 1930-­жыл­­дардан бүгінгі таңға дейін­гі ара­лықта түсірілген болуы тиіс. Аталған баннерлер ардагер­лер мен қазіргі әскери қызметші­лер­дің фотогалереясынан тұра­тын мозаи­ка түрінде ресімделеді. Әр­бір суреттің астында ардагер мен әскери қыз­метшінің аты-жөні ­жазылады. Дайындалған баннер Астана қаласында әскери қызметшілердің қатысуымен салтанатты түрде назарға ұсынылады. Аталған іс-шара Отан қорғаушылар алаңында Мәңгілік алауға гүл шоқтарын қою салтанатты рәсімімен бірге өтеді. Баннерлердің ресми тұсаукесерінен кейін олардың көшірмелері әскери бөлімдерге жіберілетін болады. «Егемен-ақпарат».