13 Қаңтар, 2017

Обаманың ойы орындалды ма?

173 рет көрсетілді

20 қаңтарда АҚШ қана емес, бүкіл әлем алаңдап әрі қызығу­шы­лықпен күтіп отырған оқиға болып, жаңадан сайланған прези­дент Дональд Трамп өзінің қыз­метіне кіріседі. Алаңдау мен қы­зы­ғушылықтың басты себебі – еш­қашан мемлекеттік қызметті атқарып көрмеген адамның әлем­дегі ең әлеуетті мемлекеттің ең жо­ғары лауазымының орынтағына шығуы болып отыр.

Мемлекеттік қызметтің барлық орта және жоғары буындарындағы ор­гандардың өзіндік қалыптасқан дәстүрі, әдісі мен айласы, жасалған жолдары, тіпті мәдениеті мен тәртібі болады. Ондайлармен ешқашан таныс­пай, қолданып көрмей, тек өмірдің қайнаған қазанының қақ ортасы – үлкен бизнес­те барынша белсенді болып жүрген жанның бірден ең жоғары орынға баруы – Америка түгіл шағын мемлекеттердің өзінде бұрын-соңды болып көрмеген оқиға. Осы уақытқа дейін Д.Трамптың көргендері тек бизнестің тәуекелдері мен жеңістері, шығыстары мен кірістері ғана.

Рас, төңкеріс жолымен үкімет басына келген большевиктердің басшылары да ешқашан басқару органдарын көрмеген адамдар еді, бірақ олар кәсіби саясаткерлер болды, өмірінің барлық мақсаты бұрынғы билікті өзгертіп, жаңаша басқаруға, соны әдістерді жасауға арналды.

Д.Трамптың қайда соғарын, қан­дай бағытты қаларын тап басып біле алмаған саяси сарапшылардың дүдә­мал ойлары көп. Әрине, АҚШ-та бәрі қалыптасқан, саяси өмір күре жолдың қалыбынан шыға алмайды, президент басқа жолға бұра тартпақ болса, оны Конгресс бұлтартпайды деушілер көп. Бірақ президентке де көп нәрсе байланысты, көп мәселені ол жеке-дара шеше алады.

АҚШ билігінің тарихында айды ас­панға бір-ақ шығарып, қара нәсілділер ара­сынан тұңғыш президент болып сайланған Барак Обама болса, өзінің қоштасу сөздерін 11 қаңтарда Чикаго қаласында жариялап, елдің алдындағы есебін берді. «Осыдан сегіз жыл бұрын мен Америка ұлы депрессия­ны еңсеріп, автоиндустриямызды қайта құрады, тарихымыздағы жұмыс орындарын ашудың ең ұзақ мерзімін жасайды… Куба халқымен тарихтың жаңа бетін ашамыз, Иранның ядролық бағдарламасын бір оқ шығармай жоқ қыламыз, 11 қыркүйек шабуылының дем берушісін жоямыз… Некеде теңдікке қол жеткіземіз және медици­налық қамсыздандыруға тағы да 20 млн адамның қолын жеткіземіз… – десем, мені қияли адам деген болар едіңіздер», дей келіп, Б.Обама өзінің президенттік мерзімінде осыларға қол жеткізілгенін атап өтті.

Рейтер агенттігінің айтуына қара­ғанда, «Обаманың жылдарында» Аме­­рика жұмыссыздық деңгейін 9,9 пайыз­­дан 4,7 пайызға түсірді, 2010 жыл­­дан бастап 15,8 млн жаңа жұмыс орын­­дарын ашқан. 2008 жылы ІЖӨ өсімі – 29 пайызбен кері сальдода болса, 2015 жылы 2,6 пайыздық өсімге жет­кен. Жан басына шаққандағы ІЖӨ көле­мі 2009 жылғы 48,5 мыңнан  2016 жыл­дың аяғында 57,2 мың долларға өскен.

Барак Обама БҰҰ-ның табиғаттың өзгеруі бойынша Парижде 2015 жылы жасалған келісімнің қажеттігін жоғары бағалады. Сайлауалды науқанында бұл істі жаңадан сайланған президент Д.Трамп сын тезіне алып, жаһандық жылынудан болатын қауіптің зардабына шүбә келтірген еді. Сондықтан да ол қалдықтарды азайту туралы міндеттеме алуды қолдамайтынын білдірген.

Өзінің қоштасу сөзінде Барак Оба­ма Ислам атынан сөйлейтін фанатиктермен қатар, «нарықтың еркіндігін, ашық демократия мен азаматтық қоғамды өзінің билігіне қауіп деп санайтын» автократтар да әлемдік тәртіпке қатер төндіретінін атап өтті. Алайда, нақты қандай елдер екенін атамады. Сонымен бірге, ол демократиялық құндылықтардың әлсіреуі соғыс қаупін тудыратынын да айтты. Америкаға төндіретін қауіптің қатарында ол елдің барлық байлығын тұрғындардың 1-ақ

пайы­зы ғана қамтып, қалған 99 пайызы экономиканың жақсы нәтижесін көре алмағандығы екенін атап өтті. Бұл – К.Маркстың байлықты миллиондар өндіріп, нәтижесін ондаған адамдар ғана көру арқылы еңбек пен капиталдың арасындағы мәңгілік қайшылықты тудырады деген теориясын қостау сияқты көрінді.

Президент Америкаға қауіп төнді­ретін екінші қатер – нәсілдік кемсіту­шілік екенін атады.

Сөйтіп, бір президент кетіп, екіншісі келіп жатыр. Халық­аралық сахнадағы оқиғалардың өрбуі көп жағдайда әлемдегі алып елдің ұстанатын саясатына тәуелді…

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»

Соңғы жаңалықтар

Тағы 1650 қазақстандық індет жұқтырды

Коронавирус • Бүгін, 09:00

Софиядан олжалы оралды

Спорт • Бүгін, 08:40

Жас теннисшілер жарады

Теннис • Бүгін, 08:32

Тұтынушы құқығын қорғайды

Қазақстан • Бүгін, 08:27

Айбергенов күнделігі

Әдебиет • Кеше

Кофе және әдебиет - 6

Әдебиет • Кеше

Жасанды интеллект дәуірі

Технология • Кеше

Ұқсас жаңалықтар