Коллажды жасаған – Зәуреш Смағұл, «ЕQ»
Иә, бүгінде қай сала болсын түгел дерлік цифрлық форматқа көшіріліп, ауқымды жұмыстар кезең-кезеңімен атқарылып жатыр. Осы ретте мәдени-тарихи құндылықтардың, архивтік құжаттардың сақталып, заманға сай қолжетімді бола түсуі де маңызды.
Мәдениет және ақпарат министрлігінің мәліметіне сүйенсек, «Ұлттық цифрлық мұраға» қойылатын негізгі талаптар айқындалған. Яғни кириллица мен қазақ тілін OCR және сөйлеуді тану технологиялары арқылы қолдау, әлемдік жүйелермен үйлесімділікті қамтамасыз ету мақсатында халықаралық стандарттарды (Dublin Core, ISO 15489) пайдалану, отандық деректерді өңдеу орталықтары (ЦОД) мен бұлтты сервистер негізінде гибридті сақтау архитектурасын енгізу, мемлекеттік және халықаралық ақпараттық жүйелермен интеграциялау үшін JSON және XML форматтарын міндетті түрде қолдау жоспарланып отыр.
«Ұлттық цифрлық мұра» бастамасы аясында қалыптастырылатын деректер кең ауқымды пайдаланушыларға – азаматтарға, зерттеушілерге, сондай-ақ жасанды интеллект жүйелері мен аналитикалық шешімдерді әзірлеушілерге қолжетімді болады. Платформа мәдени, тарихи және ғылыми мұраны зерделеу, сақтау және қайта пайдалану мақсатында ашық цифрлық орта ретінде құрылады. Мәдени мұра объектілерінің цифрлық көшірмелерінің айналымына қатысты нақты құқықтық режімді қалыптастыру негізгі шарт екенін айта кетейік. Бұл архивтер, музейлер мен кітапханалардың цифрлық деректерін беру, пайдалану және қайта қолдану тәртібін айқындауды қамтиды», дейді Мәдениет және ақпарат министрлігі Цифрлық трансформация және жобалық менеджмент департаменті директорының орынбасары Нұркен Сыздығалин.
Яғни зияткерлік меншік құқықтарын қорғау, материалдарды рұқсатсыз пайдалануға жол бермеу, сондай-ақ оларды цифрлық және жасанды интеллект жүйелерінде қолдану кезінде еліміздің деректер дербестігін қамтамасыз ету мәселелеріне ерекше назар аударылмақ.
«Мәдениет саласын цифрлық трансформациялау шеңберінде кезең-кезеңімен іске асырылатын тәсілді жүзеге асырып жатырмыз. Бірінші кезекте мемлекеттің тарихи және басқарушылық жадын қалыптастыратын негізгі дереккөз ретінде архивтік деректерді цифрландыру жүргізіледі. Осы мақсатта мемлекеттік және ведомстволық архивтердің қызметін автоматтандыруды қамтамасыз ететін е-Архив ақпараттық жүйесі енгізілді. Келесі кезеңде музейлік, кітапханалық және тарихи-мәдени құндылықтарды қамтитын мәдени және тарихи мұраны цифрландыру жұмыстары жалғасады», дейді Нұркен Сыздығалин.
Министрлік өкілінің айтуынша, цифрлық архивтерді құруда халықаралық тәжірибе де (Оңтүстік Корея, Франция) зерттелген. Табысты архивтер мультиформаттылыққа (мәтіндер, бейнелер, аудио, видео, 3D-модельдер), метадеректердің халықаралық стандарттарына, көптілді мазмұнға және деректерді қатаң верификациялауға негізделетіні анықталды.
«Қазір Ұлттық архив қоры құжаттары-ның 2,6 миллион сақтау бірлігі цифрландырылды, бұл архивтік құжаттардың жалпы көлемінің 10,7 пайызын құрайды. Орталық мемлекеттік органдар мен өңірлер тарапынан е-Архив ақпараттық жүйесіне 5,5 миллион электрондық құжат көшірілді», деді министрлік өкілі.
Сондай-ақ ол ұлттық электрондық кітапхана жүйесінде 80 мыңнан астам кітаптардың, диссертациялардың, газеттердің және өзге де материалдардың электрондық көшірмелері жинақталғанын атап өтті. Былтыр аталған порталдың пайдаланушылар саны 800 мыңнан асқан.
Байқасақ, қазір бірқатар мұражайларды онлайн «аралай» алатын мүмкіндік туды. e-Museum веб-порталы да музейлерде сақталған мәдени мұрамен виртуалды түрде танысуға ыңғайлы бірыңғай цифрлық кеңістікке айналып отыр. Қазіргі уақытта портал үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын) жұмыс істейді, онда 285 музей туралы ақпарат ұсынылып, 65 мыңнан астам экспонат цифрландырылған. Сондай-ақ Алматы қаласындағы Орталық мемлекеттік музейінің виртуалды 3D-туры қолжетімді екенін көріп отырмыз.
