Қазақстан Президентінің жанындағы Стратегиялық зерттеулер институтының ұйымдастыруымен «Президенттік бес реформа: ел дамуының жаңа кезеңі» атты сарапшылар форумы болып өтті.

Сарапшылар форумында бес институттық реформаны жүзеге асырудың 100 нақты қадамы – Ұлт жос­пары, тетіктері, мемлекеттік басқаруды реформалау мәселелері мен Мәңгілік Ел және біртұтас ұлт құрудың жолдары талқыланды. Сарапшылар форумының жұ­мысына мемлекеттік органдардың өкілдері, депутаттар, Қазақстанның белгілі сарапшылары қатысты.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

АСТАНА.

Сарапшылар пікірі:

Әлемді мойындатқан әлеуетіміз бар

Әли БЕКТАЕВ,  Парламент Сенатының депутаты.

Реформалардың барлығы ел үшін, елдің болашағы үшін Нұр­сұлтан Назарбаевтың алыс­тан болжап, арыдағыны ескере отырып жасаған рефор­маларының арқасында Қазақстан осы дәрежеге жетті, дүниежүзін мойындатты. Елбасының «Нұрлы Жол – бола­шақ­қа бастар жол» Жолдауы да тия­нақ­ты іске асырылып келе жатыр.­ Онда айтылған әр бағ­дар – ел дамуын болашаққа бас­тайтын сара жол. Елбасы сайлауал­ды бағ­дар­­ла­масын­да бес институт­тық ре­фор­­маны жа­риялады. Тек бағыт беріп қана қойған жоқ, Президент ре­фор­маларды жүзеге асыру үшін нақты 100 қадамды да ұсынды. Айтыл­­­ған бағыттардың бар­лығы біз­дің халық­­­­тың да, қоғамдық ұйым­­дардың да көңілінен толық шығып отыр. Бұл реформалардың іске асырылуы үшін бүкіл қазақ­стан­дықтар жұмылып іс ететініне күмән жоқ. Себебі, мем­ле­кетті жаңа сатыға көте­ру – болаша­ғы­мызды жаңа деңгей­ге көтеру деген сөз. Олай болса, жария­ланып отырған 100 нақты қадам біздің еліміздің дамуын, эко­номи­касының индустрияланды­ру деңгейін, еліміздегі демократияны, кә­сіби мемлекет құру қағидасын жаңа сатыға көтеретіні анық. Сон­дық­тан ұсынылған Ұлт жоспары ха­лық­тың көңілінен шықты және әрбір аза­маттың жүрегінен орын алды деп нық сеніммен айтуға болады. Реформа – жалпыхалықтық іс. Сондықтан әрбір қазақстандық Елбасының төңірегіне топтасып, осы бағытта тынымсыз еңбек еткенде ғана діттеген ұлы мақсаттарға жете аламыз.

Дән де, сүт те көбейеді

Дүйсембай СЕЛИХАНОВ, Шығыс Қазақстан облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бес институттық реформаны жүзеге асыру мақсатында 100 нақты қадамды белгілеп берді. Аталған жоспарда еліміздің бүгіні мен ертеңі толық қамтылған деу­ге болады. Мұның ішінде ауыл шаруашылығына қатысты нақты атқарылатын істерге тоқтала кетер болсақ, Елбасы ауылшаруашылық жерлерін тиімді пайдалануды, оны нарықтық айналымға енгізуді атап көрсетті. Бұл орайда Шығыс өңірінде өткен жылы 1 млн. 321 мың гектар жер кәдеге асса, биыл бұл көрсеткіштің 1 млн. 329,3 мың гектарға артқанын айта кеткеніміз абзал. Сондай-ақ, Мемлекет басшысы 60-тармақта сүт және сүт өнім­дері өндірісін дамыту үшін страте­гиялық инвесторлар тарту керек­тігін белгілеп берді. Оның негізгі міндеті – үш жыл мерзімде ТМД ел­дері нарығына шығарылатын өнім­дерінің жартысына дейінгі экс­портын қамтамасыз ету. Және бұл жұ­мыстың ауылды жерлерде коопе­ративтік өндірісті дамыту арқылы ұйымдастыру көрсетілген. Қазіргі кезде Шы­ғыс өңірінде сүт шаруа­шылығын дамыту бой­ынша ауқымды жұмыс­тар атқарылуда. Бұл Ел­басы алға қойған мақсат­тарға жетуге алғышарт болмақ. Атап айтқанда, облыс әкімі Даниал Ах­метов 2015-2016 жыл­дар­ға арналған жоспар негі­з­інде 37 тауарлы сүт фермасын құруды және 115 елді-мекенде сүт қабылдау пункттерін ұйымдастыруды тапсырды. Қазір осы бағытта кеңінен жұмыс атқарылуда. Мәселен, жуырда 30-дан астам ірі ауыл шаруашылығы құрылымдарымен кездесуде өңір басшысы 22 кәсіпорынның сүт және мал шаруашылығы жобалары бағытында жұмыс істеуге әзір екенін айтты. Оның ішінде «Шығыс Агрохолдинг» ЖШС голландиялық әріптестермен бірге жұмыс істейтін екі сүт фермасының құрылысын бас­тап та кетті. Бұл жұмыстардың бар­лығы Елбасының бес институттық рефор­масында көрсетілген міндеттер мен тап­сырмалар аясында орындалып, елі­міздің индустриялануы мен эко­номикалық өсімін қамтамасыз етеді.

ӨСКЕМЕН.

Нақты қадамдар берекелі биікке жеткізеді

Әсет ДОСЕКЕНОВ, Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Қостанай облысы бойынша департаментінің бөлім басшысы.

«Нақты 100 қадам» жоспары жарияланды. Бұл әр саладағы атқарылар істерді саралайды, нақтылайды. Соның бірі – мем­­ле­кеттік қызмет саласы. Осы жос­пар­дан тұратын құжаттың өзі кәсіби мем­лекеттік аппарат құруды жетіл­діру мәселелерінен басталуы да тегін емес. Мемлекеттік қызмет сала­сында жетілдіру керек түйіндер бар екен­дігін Елбасы Нұрсұлтан Назар­баев айтып келеді. Ол орталық мемле­кеттік және жергілікті атқару орган­дарындағы басшылық қыз­метте қажетті тәжірибесі аз адамдар отыратындығын ескерткен еді. «Нақты 100 қадам» жоспа­рын­дағы «Кәсіби мемлекеттік аппарат құру» тарауы осы кемшіліктерді болдырмау мақсатына арналыпты. Мысалы, осы тараудағы 2-қадамда «Төменгі лауазымға кандидаттарды реттеу және одан лауазымдық өсу іскерлік қасиеттер негізінде жүзеге асуы тиіс» делінген. Расында, шетелдерден білім алған жас­тар мемлекеттік қызметке жиі келеді. Бірден «төр менікі» дейтін көріністер жоқ емес. Қайда оқып келсе де, тәжірибенің, халыққа қызмет етудегі біліктіліктің жөні бір бөлек. Жергілікті жердің ой-шұқырын, елдегі ерекше ескеретін жайларды, шаруашылық мәселелерін, адамдардың болмыс-бітіміне дейін білмей, қалай басқару қызметіне ұмтылуға болады? Ұмтылғандар да бар, бірақ лауазымның төменгі сатыларында әбден тәжірибе жинақтап молықпай, жоғары лауазымға барған­мен күткендегідей нәтиже болмайды. Олар барған аудандарда, қалаларда берекелі еш нәрсе бітпейді. Артында шашылып-төгілген істер қалады. «Нақты 100 қадам» жоспарының «Кәсіби мемлекеттік аппарат құру» атты бірінші бөліміндегі қадамдар бір бірімен байланысты екенін де айтуымыз керек. Мысалы, 8-қадамда «Ауыстырылатын мемлекеттік қыз­меткерлерге лауазымдық міндет­терін атқару кезеңінде жеке­ше­лендіру құқы­ғынсыз қызметтік пәтерлерді міндетті түрде беру» керектігі айтылады. Осыған дейін бір лауазым иесі қызметке келсе, берілген пәтерді аз уақытта жеке­шелендіріп, кетерінде алып кететін. Келесі келген қызметкерге тағы да тегін пәтер осылай берілетін. Берекесіздіктің, шашылудың алды осыдан басталатын. Енді барлығы да ретке келетін болды. Ал 12-қадамдағы «Жаңа этика­лық ережелерді енгізу» мәселе­ле­рінің өзектілігі басым екенін айтар едім. Біздің елімізде негізі мемлекеттік қызметкерлердің «Ар-намыс кодексі» бар. Онда этикалық мәселелер жалпылама айтылады. Ал мемлекеттік қызметкерлер өмірдің, шаруашылықтың түрлі салаларын­да істейді ғой. Мысалы, ауыл шаруа­шылығындағы мемлекеттік қызмет­керлер шаруалармен, фермер­лер­мен қалай сөйлесуі, қызмет көрсе­туі тиіс? Олардың арасындағы артық-кем кетіп жататын даулы мәсе­лелер жеткілікті. 12-қадам осыны реттейтін болады. Демек, «Нақты 100 қадамда» ұсақ-түйек жоқ.

ҚОСТАНАЙ.

Мақсат – жүйелі жұмыс

Тұрсынай АБДРАХМАНОВА, Н.Әбдіров атындағы мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары.

Ел тәуелсіздігінің нығаюы орта білім беру жүйесімен тығыз бай­ланысты болғандықтан, ауыл мектептерінің бүгінгі жайы, даму бағыттары, оның болашағы мемлекет назарынан тыс қалған емес. Елбасының алдағы уақытта мемлекет пен қоғамды одан әрі дамытудың неғұрлым өзекті мәселелерін анықтап, нақты міндеттер жүктеген бағдарламалық мақсаттарда өскелең ұрпаққа патриоттық тәрбие беруге, азаматтық қағидаттарында қазақстандық бірегейлікті нығайтуға, олардың санасында жалпыұлттық құндылықтарды, адамгершілік қасиеттерді, ар-намыс, ізгілік пен қайы­рымдылық нормаларын қалып­тастыруға ерекше көңіл бөлінуі ұстаздар қауымына үлкен жауап­кершілік артады. Біздің ауданы­мыздағы Кеңес Одағының Батыры, ұшқыш, батыр бабамыз Нүркен Әбдіровтің есімімен аталатын байыр­ғы білім ұясы қазіргі заман талапта­рына сай ой-өрісі кең, саналы да тәрбие­лі шәкірттерді үлкен өмірге қанат­тандыруда осы биік міндет дең­гейі­нен көрінуге күш салып келеді. Бұған орай мектебіміз «Оқыту­­­дың инновациялық технологияларын пайдалану арқылы білім сапасын арттыру, оқушының алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана білуіне қол жеткізу» атты бағдарламаны негізге алып, сол бойынша 4 жоғары, 13 бірінші санат­ты 28 мұғалім еңбек етуде. Зама­науи оқу құралдарымен жаб­дықталған 14 пән кабинеті, 6601 дана оқулықтар мен әдеби шығар­малар қоры бар кітапхана шәкірт­теріміздің біліктіліктерін көтеруіне мүмкіндік береді. Әрине, ең бастысы, ұстаздардың жоғары кәсібилік қызмет ете білу қабілеті мен ынтасы түпқазық болса, бұл ретте ұдайы ізденіс біразына тән екенін айтуға болады. Педагог кадрлардың біліктілігін арттырудың деңгейлі бағдарламасы аясында І, ІІ және ІІІ деңгей бойынша ағылшын тілі, сызу және технология, қазақ тілі, қазақ әдебиеті пәндерінің мұғалімдері С.Күзембаева, Ж.Құдайбергенов, Г.Көшкінбаева, бастауыш сынып мұғалімдері Ә.Бәкірова, М.Шоланова арнаулы курсты тәмамдап, заман талабына сай жаңашылдықпен білім беру бағытында еңбектенуде. Мектеп әкімшілігінің басқару жүйесін, педагогтік қауымның оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастыру шеберлігін дамытпалы құрылымға негіздеуде мектеп директоры С.Бәкіров 2014 жылы Кембридж университетімен бірлескен «Назарбаев зияткерлік мектебінің» Астана қаласындағы педагогикалық шеберлік орталы­ғында жаңа пішімдегі мектеп басшыларын дайындаудың 9 айлық курсында білімін жетілдіріп келді. Бүгінде оқушы білімін саралап, келешекке жолдама беретін тетік – ҰБТ жақындап келеді. Өткен оқу жылында түлектеріміздің 74 пайызы оны көңілдегідей тапсырып, аудан мектептері арасында жоғары орындардан көрінді. Биыл оқушыларды кезекті сынаққа дайындауда қабілеті мен біліміне іскерлігі сай әріптестеріміз Н.Молдаханова, Г.Рахымбекова, А.Сейтжаппарова жылдағыдай аянбай қамқорлық көрсетуде. «Қызықтырар ұстаз болса, қы­зықпайтын шәкірт болмас» дегендей, мектебімізде «Мәңгілік Ел» құн­дылықтары – еңбексүйгіштікке, адал­дыққа, отаншылдыққа, патрио­тизмге, бауырмалдыққа баулуға, ұлттық салт-дәстүрлерді үлгі етуге арналған мәдени-танымдық шаралар жиі өткізіліп тұрады. Тілдер мерекесіне орай өткен «Өнер алды – қызыл тіл» аудандық үздік шығар­малар байқауында «Үздік туын­ды» номинациясы бойынша 9-10-сынып оқушылары Толғанай Жүнісқызы І, Ұлпан Әбділда ІІ орын алды. Мәуліт мерекесіндегі мүшәйрада 8-сынып шәкірті Алма­ра Есберген жеңімпаз болып танылып, Алғыс хатпен марапатталумен бірге, демеушілер ақшалай сыйлық ұсынды. Республикалық «Ақбота-2015» интеллектуалды марафонында 5-сынып оқушылары Әлия Кәдірбекова І, Мейрам Сағат­бек ІІ орын иеленді. Қазақ хандығының 550 жылдығына арналып Жезқазған қаласында оқушылар арасында өткен республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияда жасаған Ақбота Көмірбайдың «Қазақ халқының тәуелсіздік жолындағы ұлы бетбұрысы» атты баяндамасы жинаққа енді. Балқаш қаласында өткен қалалық «Отан үшін жан қиған ер» тақырыбында Кеңес Одағының Батыры жерлесіміз Қазбек Нұржанов бабамызға арналған көркемсөз оқу шеберлерінің байқауынан шәкіртіміз Баян Бексұлтанова ІІ орын иеленді. Спорттық жарыстардан да оқушыларымыздың жетістіктері айтарлықтай. Тоғызқұмалақ, шахмат, теннис, күрес түрлерінен аудандық, облыстық сайыстардан жүлдемен оралып жүр. Осы орайда мұғалімдердің ізден­­гіштігі оларға үлкен үлгі. Рес­публикалық сырттай «Шығармашыл сынып жетекшісі» конкурсына қатысқан жоғары санатты қазақ тілі мен әдебиеті, математика, информатика пәндерінің оқытушылары Г.Рахымбекова, математика, информатика пәні мұғалімі Г.Ноғаева дипломмен марапатталса, жас әріптестері Ғ.Абылханованың, М.Сә­кенованың біліктілік арттыру курстарында қорғаған жұмыс­тары жинақта жарияланды. Жыл ­сайын қатарымызды толықтырушы ізба­сарларымыз өз қызметтерін­де осындай белсенділік танытып келеді. Мектеп жанынан құрылған Н.Әб­діров мемориалдық мұра­жайы шағын болғанымен ер есі­міне қатысты деректер мен жәді­герлер жеткілікті. Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай жаңа мұра­ғаттармен толықтырылды. Жақында ауылымызда батыр ескерт­кіші орнатылып, оны оқушы­лар күтімге алды. Мұғалімдер де оқу­шылар сияқ­ты білім ұясында бірың­ғай киім үлгісімен жүреді. Республикалық «Оқыту мен тәрбиелеу технологиясы» жур­налы­ның мамыр-маусым айларын­дағы тұтас бір нөмірінің мектеп мұғалімдерінің іс-ізденістеріне арналуы қуанышты оқиға болды. Болашағымызды бағдарлап, кемел келешегіміздің көкжиегін айқын­даған істерге өз үлесімізді қоса білу – әрқайсымызға зор мерей. Біліміміз бен күш-жігеріміз соған жұмылған.

Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Жәмші ауылы.

Болашақтың тұғырнамасы

Алтынбек БАЯНОВ, Әуезов аудандық (№2) сотының төрағасы. ХХ ғасыр қазақ халқы үшін алмағайып кезең болғандығы анық. Алайда, халқымыз ұлттың жоғын жоқтаған ерлері мен хандары, батырлары арқасында алапат ашаршылықтан, қорқау­лардың қолымен жасалған зұлматтардан аман-есен өтіп, еге­мендікке қол жеткізді. Қазақ­стан тәуелсіз ел атанып, мәңгілік арманына қол жеткізді. Ұлт жоғалмаса, ұлттың рухы жоғалмаса болашаққа ешкім де тосқауыл қоя алмайды. Елдігіміздің туын көкке көтер­­ген Елбасымыз елдің мәңгілік тұғырнамасын қайта қозға­ды. Пре­зидеттің нұрлы жолға бастаған бес халықтық рефор­ма саясаты біздің ертеңіміздің бастауы, болашақтың тұғырнамасы. Бүгінде халықтың қолдауына ие болған бұл халықтық реформалар егеменді елімізді болашаққа апарар жарқын жолдың бастауы. Олардың аясында халқымыздың болашаққа деген сенімі айқындалып, Қазақстанның кемелді келешегіне алтын көпір жалғанды. Оның айқын дәлелі кеше ғана өткен президенттік сайлаудың нәтижесі. Осы сайлауда қазақстандықтар ерекше белсенділік, ауызбіршілік танытып, бейбітшілік пен тыныштық, береке үшін бірауыздан дауыс беріп, өз таңдауларын жасады. Президенттің бастамасымен жаңа экономикалық саясаттың жеті өзекті бағыты белгіленді. Осы бағытта межеленген бағдарламаларды барынша қарқынды жүргізу Қазақстанның экономикасын жаңа деңгейге көтеріп, халықтың әл-ауқатын жақсартары хақ. Елбасы, «Нұр Отан» партиясының Төрағасы Н.Ә.Назарбаев партияның XVI съезінде сөйлеген сөзінде бес халықтық реформа туралы жан-жақты мәлімдеп, қазақстандықтардың алдына жаңа міндеттер қойғанын жоғарыда айттық. Елбасы басқа да басты бағыттармен қатар, құқық қорғау органдары мен сот жүйесінде терең реформалар жүріп жатқандығын тілге тиек етті. Сонымен қатар, Президент бүгінде сот жүйесінің әлсіз буыны – судьялар корпусы арасындағы сыбайлас жемқорлық көріністеріне жиі-жиі соқтырып жататын судьяларды іріктеу, судьяларға қойылатын біліктілік талаптарының тиімсіздігі. Судьялар корпорациямен меңіреу тұмшаланбауы тиіс және қоғамдық сыннан тыс болмауы керек. Ашықтық – судьялар қатарындағы жемқорлықтан емдейтін дәрі, деп сот жүйесінің жалпы халыққа ашық болуы қажеттігіне тоқталды. Елбасы өз сөзінде судьяларға қойылатын біліктілік талаптарын қатайту қажеттігін, судьялар корпусындағы орыннан үміткер кандидаттың нотариуста, полицияда немесе заңгерлік ЖОО-да емес, сот жүйесінде бес жылдан кем емес жұмыс өтілі болуы тиістігін, судьялыққа кандидаттар негізгі жұмысынан босатылған негізде және бір жылдан кем емес мерзімде соттарда өтетін сот тағылымдамасы үшін шарт ретінде қатаң тестілік іріктеуден өтуі тиістігін, кез келген жоғары тұрған судья төменгі соттарда жұмыс істеп көруі керектігін атап көрсетті. Сол сияқты қызметін жаңа бастаған судьялар үшін ұзақты­ғы бір жылдан кем емес сынақ мерзімін енгізу де маңызды, одан табысты өткеннен кейін олардың үздіктері судьялық­қа сайланады. Шетелдік және отандық инвесторлар қазақстан­дық әділ соттың адалдығына сенімді болуы тиіс. Оған деген сенімді арттыру үшін инвестициялық дауларды қарауға шетел­дік судьяларды тартып, мұндай дауларды шетелдік және халық­аралық соттардың үздік стандарттары бойынша қарау қажет, деп сот жүйесін жаңартудың нақты міндеттері қойылды. Қазақстанның сот жүйесінде соңғы жылдары көптеген реформалар жасалып, сот жүйесі халықаралық стандаттарға сәйкестендірілуде. Халықтың сот саласына деген сенімі артып келеді. Оның ең бірінші дәлелі – соттарда қаралатын істердің жыл санап өсуі. Сот жүйесінің алдына қойылған осы міндеттерді судьяларға жүктелген үлкен жауапкершілік деп түсінеміз. Сондықтан да судьялар қауымы бар күш-жігерін осы міндеттерді абыроймен орындауға бағыттайды деген сенімдеміз. Себебі, ертеңіміздің айқын, тұнық болуы барша қазақстандықтармен қатар, судьялардың біліктілігіне, адалдығына байланысты деп ұғамыз. АЛМАТЫ.