02 Сәуір, 2016

Ілгері ниет, ілкімді ой

367 рет
көрсетілді
12 мин
оқу үшін
01-04-02Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Вашингтон қаласында өтіп жатқан Ядролық қауіпсіздік жөніндегі IV саммит қарсаңында Карнеги қорының президенті Уильям Бернспен кездесті. Бұл кездесуден кейін Елбасы АҚШ-тың қоғам және саяси қайраткерлерінің алдында сөз сөйледі. Халықаралық саясат са­ла­сындағы ірі сараптау-талдау орталығының бірі, тарихы 1910 жылдан бастау алатын, әлем елдері арасындағы ынтымақтастықты нығайту басты міндеті болып жарияланған коммерциялық емес жекеменшік ұйым санатындағы Карнеги қорының штаб-пәтерінде ұйымдастырылған кездесудің алғашқы бөлігі шағын құрамда өтті. Оған Карнеги қорының пре­зи­денті Уильям Бернспен бірге, АҚШ-тың бұрынғы қорға­ныс министрі Уильям Перри, АҚШ-тың экс-сенаторы Сэ­мюель Нанн, Калифорния шта­ты­ның губернаторы Эдмунд Браун, CNN арнасының негізін қалау­шы Тед Тернер және «Gap» компа­ния­сының бұрынғы басшысы Э.Гаст қатысты. Кездесу барысында халық­аралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер, сондай-ақ, Қазақстан мен АҚШ-тың жаһандық ан­ти­ядролық қозғалыс аясындағы ын­тымақтастығы кеңінен сөз болды. Нұрсұлтан Назарбаев бұрынғы серіктестерімен жүздесіп, олармен Қазақстан-АҚШ ықпалдастығын одан әрі нығайту жолдарын талқылау мүмкіндігі туғанына ризашылығын білдірді. Бұдан кейін Қазақстан Пре­зиденті Карнеги қоры штаб-пә­терінің конференция залында АҚШ-тың қоғам және саяси қай­рат­керлерінің алдында әлемді тол­ған­дырып отырған көптеген мәсе­лелерге байланысты сөз сөйледі. Тарқата айтар болсақ, Мем­ле­кет басшысы бірінші кезекте осы үнқатысуды ұйымдас­тыр­ғаны үшін Карнеги қорына алғы­сын білдіре келіп, аталған құры­лым­ның ғасырдан астам уақыт бойы халықаралық қатынастардың дамуына елеулі үлес қосып келе жатқанын атап өтті. Одан әрі Қазақстан Пре­зи­денті қазіргі заманғы әлем құры­лымының мәселелері мен Қазақ­станның халықаралық аренадағы рөліне қатысты ой-пікірін ортаға салды. Сонымен бірге, Нұрсұлтан Назарбаев ХХ және ХХІ ғасырлар тоғысындағы ширек ғасырдың ауқымды тарихи өзгерістер дәуірі болғанына, бұдан 25 жыл бұрын Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде өмір сүре алатыны күмән тудырғанына назар аударды. «Бізге жаңа мемлекетті «нөлден» бастап құруға, жоспарлы әкімшілік жүйеден нарыққа, тоталитаризмнен демократияға көшуге тура келді. Қысқа уа­қыт ішінде мемлекеттілікті нығай­ту, заманауи нарықтық эконо­мика құру және қоғамды жаңғыр­ту жөнінде зор жұмыстар атқа­рылды», – деді Мемлекет басшысы. 01-04-03 01-04-05 01-04-06Нұрсұлтан Назарбаев еліміз жүзеге асырып жатқан «100 нақты қадам» Ұлт Жоспары туралы да кеңінен сөз қозғады. «Жоспарды жүзеге асыру ХХІ ғасырда барынша теңгерімді саяси жүйесі, дамыған азаматтық қоғам институттары мен білімге негізделген экономикасы бар Қазақстанды құруға бағытталады», – деді Мем­лекет басшысы. Сонымен қатар, Қазақстан Президенті еліміздің жаһандық ан­тиядролық қозғалысқа қатысуы мәселесіне де егжей-тегжейлі тоқталды. «Орталық Азияны ядросыз аймақ жасау арқылы біз орнықты әлем географиясын қалып­тастыруға шақырамыз. Бұл – Еура­зияда, Латын Америкасында және Африкада алты ядросыз аймақ кеңістігін кеңейту деген сөз. Төмен байытылған уран банкін Қазақстанда орналас­тыру туралы МАГАТЭ-мен келісімге 2015 жылы қол қойылуы маңызды қадам болды. Бұл – жаһандық ауқымдағы оқиға. Әлем оны атомды қауіпсіз әрі бейбіт мақсатқа пайдалану ісіндегі маңызды шара ретінде бағалауы тиіс», –деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Иранның ядролық бағдарламасы жөніндегі халықаралық келіссөздер үдерісіне Қазақстан әрдайым қолдау көрсетіп, оған іс жүзінде қомақты үлес қосқанын атап өтті. Қазақстан Президенті біздің ел Жаһандық ядролық қауіпсіздік жөніндегі саммиттерге белсене қатысуды маңызды санайтынына екпін берді. «Ажал себетін қаруларды ғарыш кеңістігінде, әлемдік мұхит табаны мен бейтарап суларда, сондай-ақ, Арктикада орналастыруға тыйым салатын іргелі шешімдер қабылдайтын уақыт келді. Ғылыми жаңалықтарды жаппай қырып-жою қаруларының жаңа түрлерін жасауға қолдануды тыю жөніндегі халықаралық келісім мен БҰҰ реестрін әзірлеген жөн», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Жаһандық антиядролық қозғалыс құруды маңызды міндет ретінде атады. «Қазақстан бастамашылық еткен, халықаралық қолдауға кеңінен ие болып келе жатқан «АТОМ» халықаралық жобасы осы мақсатқа арналған. Ядролық сынақтарға қатысты баршаға бірдей тыйым салу туралы шарттың күшіне енуіне атсалысу жөніндегі 9-кон­ференцияның тең төрағасы ре­тінде Қазақстан оның толық әмбебаптануын қамтамасыз етуге күш салуын жалғастыра береді», – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев қа­зіргі заманғы халықаралық қауіп­сіз­діктің өзекті мәселелеріне де тоқ­талды. «Адамзат ХХI ғасырға бей­бітшілік пен жаһандық ынты­мақтастықтың жаңа дәуірі ретінде үміт артты. Өкінішке қарай, барынша қауіпсіз және тұрақты әлем қалыптастыру мүмкіндігін жіберіп алды. Әлемге тағы қауіп төніп тұр, оны елемеуге болмайды. Бұл қатер – жаһандық ауқымдағы жойқын соғыс», – деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті 1968 жы­лы қол қойылған Ядролық қаруды таратпау туралы шарт өз мақсатын орындап отырмағанын, ал жа­һандық ойыншылар арасындағы сенім дағдарысы ядролық қару қол­дануды болдырмау кепілдігінің әлсіреуіне әкеле жатқанын айтты. «ХХІ ғасырдың ең өзекті мә­селелерінің бірі ядролық терроризм қатері мен ядролық және радиоактивті материалдардың заңсыз айналымы болып отыр. Әлем әлдеқайда қауіпті әрі болжау­сыз жаңа ядролық ғасырға қарай жылжып келеді. 60 жылдан астам уақыт бұрын әйгілі ғалымдар Аль­берт Эйнштейн мен Бертран Рас­сел манифест жариялап, «Адам ұр­пағы жойыла ма, әлде адамзат соғыстан бас тарта ма?» деген маңызды сауал қойды. Соғысты жою адамзат өркениетінің ең күрделі міндеті болып отыр. Бірақ одан басқа жол жоқ», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы бұл мақсатқа жету үшін әлем дамуының парадигмасында сапалы да терең өзгерістер жасау, әлемнің барлық көшбасшыларының саяси ерік-жігері мен барлық мемлекеттердің күшін жұмылдыру қажеттігіне сенімді екенін айтты. Қазақстан Президенті осы міндеттерді шешу жолында еліміз қабылдап жатқан шараларды атап өтті. Олардың қатарында «Жаһандық стратегиялық бастама-2045» Жоспарын әзірлеу бастамасы, халықаралық құқық қағидаттарын қуаттауға және сенімді қалпына келтіруге бағытталған БҰҰ-ның жоғары деңгейдегі халықаралық конфе­ренциясын шақыру жөнін­дегі ұсыныс, БҰҰ аясында халық­аралық терроризмге және экстремизмге қарсы іс-қимылдың бірың­ғай жаһандық желісін құру, Беларусь, Қазақстан, Ресей және Украи­на лидерлерінің Минск кез­десуін, сондай-ақ, «норманд төрттігі» келіссөздерін ұйым­дас­тыруға ықпал ету шаралары бар. Мемлекет басшысы жаһандық дағдарыстың себебі әлемдік экономика мен қаржы жүйесінің өзегінде жатқан олқылықтарда екеніне сенімді екенін айтты. «Төрт жыл бұрын біз барлық елдердің дағдарысқа қарсы күш-жігерін жұмылдыруға бағытталған «G-Global» бастамасын ұсындық. Әлем­дік даму проблемаларын 8 не­месе 20 мемлекет емес, бүкіл ха­­лық­аралық қоғамдастық шешуі тиіс. «G-Global» аясында Ас­та­на эко­номикалық форумын­да кеңі­нен қолдау тапқан Дүние­жүзі­лік дағ­дарысқа қарсы жос­пар әзір­лен­ді», – деді Қазақстан Пре­зи­денті. Сонымен қатар, Елбасы біз­дің ел өз кандидатурасын БҰҰ Қа­у­іп­сіздік Кеңесінің 2017-2018 жыл­­дардағы тұрақты емес мүше­лігі­не ұсынғанын еске салды және ол қол­дау табады деп сенетінін айтты. Мемлекет басшысы Еуразия өңірінің дамуына қатысты да өз ойларын ортаға салды. «Еуразия өңірі – әлемдік саясаттағы негізгі геосаяси және геоэкономикалық фак­тор. Бұл жерде Қытай мен Ресей, АҚШ пен Еуроодақтан бас­тап, Үндістан, Иран және Түр­кияға дейінгі барлық жаһандық ойыншылардың мүдделері тоғы­сып отыр. Өңірдегі қақтығыс ықтимал­дығын ынтымақтастық пен ықпал­дастықты тереңдету арқылы азайта отырып, өңірлік үдеріс­терді сындарлы арнаға бұру өте маңызды. Сондықтан да мен Біріккен Еуразиялық экономи­калық кеңістік құруды ұсындым», – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев Еура­зиялық экономикалық одақтың қызметі туралы да айтып өтті. «Бұл – тауар, қызмет, капитал, еңбек ресурстары қозғалысының бірыңғай ережелері бар экономикалық бірлестік. КСРО-ны қайта құру туралы әңгіме мүлде жоқ екенін атап айтқым келеді. «Қырғи-қабақ соғыстың» осы таптаурынынан ары­лу керек. Олар болашаққа көз жіберуімізге кедергі келтіреді. Еура­зиялық экономикалық одақ – тек экономикалық жоба», – деді Мем­лекет басшысы. Қазақстан Президенті биылғы жыл еліміз бен АҚШ арасында дипломатиялық қатынастар орнатылғанына 25 жыл толуымен ерекшеленетініне назар аударды. «Қауіпсіздік және ядролық қару таратпау – ынты­мақ­тас­тығымыздың уақыт сынынан өткен тұғырнамасы. Біз халықаралық қауіпсіздік саласындағы маңызды қадамға айналған Ядролық қауіп­сіздік саммитін өткізу туралы Вашинг­тонның бастамасын толық қолда­дық», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Одан әрі Мемлекет басшысы еліміз ядролық қарусыздану және ядролық қару таратпау саласында күш-жігер жұмсауын табанды түрде жалғастыра беретінін айт­ты. «Болашақ туралы ойлаған кез­де мен бұрынғы КСРО-дан бізге мұра болып қалған ең соңғы ядро­лық оқтұмсық Қазақстан аума­ғынан әкетілген тарихи датаны – 1995 жылғы 24 сәуірді жиі еске аламын. 200 жыл бұрын АҚШ пре­зи­денті Авраам Линкольн: «Жауап­кер­ші­ліктен бүгін жалтару арқылы одан ертең де құтыла алмайсың», деген екен. Ондаған жылдар бойы жер тітіреткен жарылыстардан жа­па шеккен халқымның мұң-зарын се­зініп, қолдауына сүйенген мен яд­ро­лық қарудан ада әлем туралы ар­манға риясыз сенемін», – деп түй­індеді сөзін Қазақстан Прези­денті. Нұрсұлтан Назарбаев жиын соңында кездесуге қаты­сушы­лар­дың бірқатар сұрақтарына жауап берді. Тағы бір тоқтала кетер жайт, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ астана­сында кәсі­­би боксшы, Қазақстан Респуб­ли­касының еңбек сіңір­ген спорт ше­бері Геннадий Голов­кинмен кез­десті. Кездесу барысында Ел­­басы «ЭКСПО-2017» елшісі мәр­те­­бесін алған Г.Головкинді құттық­­тады және спортшыға жаңа табыс­­тар мен рекордтар тіледі. Өз кезе­­гінде Г.Головкин Нұрсұлтан Назарбаев­қа бокс пен спорттың да­муына қосқан аса зор үлесі және жеке көңіл бөлгені үшін алғыс айтты. Осы арада түсіндіре кетейік, саммит қарсаңында «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ бас­қар­ма­сының төрағасы Ахметжан Есімов Қазақстанның АҚШ-тағы елшілігі үйінде Геннадий Головкинге «ЭКСПО-2017» елшісі атағын тап­сырған болатын. Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан» – Вашингтоннан. Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ. Сөз соңында мына жайтты айта кетелік. Астана мен Вашингтон арасындағы уақыт айырмашылығына байланысты 1 сəуірде, яғни Ядролық қауіпсіздік жөніндегі IV саммит өтіп жат қан сəтте Қазақстанда 2 сəуір, дəлірегі, аптаның сенбісі басталып кетті. Сондықтан, аталған саммит жөніндегі соңғы оқиғалар жексенбі, дүйсенбіде газет шықпайтын болғандықтан ол басылымның сейсенбідегі нөмірінде жарияланатын болады.